پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 28 |
| تعداد شماره‌ها | 874 |
| تعداد مقالات | 8,467 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,204,508 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,558,614 |
مقایسه اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد و آموزش مثبت‌نگری بر فرسودگی تحصیلی، خودناتوانسازی تحصیلی، تاب‌آوری و توانمندسازی روانی در دانش‌آموزان پسر متوسطه دوم شهرستان زاهدان | ||
| مطالعات روانشناسی تربیتی | ||
| مقاله 10، دوره 23، شماره 62، شهریور 1405، صفحه 265-239 اصل مقاله (1.1 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jeps.2026.55011.6222 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا میرعبدی1؛ حسین جناآبادی* 2؛ غلامحسن پناهی3؛ محمدرضا محمدی سلیمانی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی ، زاهدان، ایران. | ||
| 2استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. | ||
| 3استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| دوران متوسطه دوم با فشارهای تحصیلی و چالش‌های توسعه‌ای گره خورده است و دانش‌آموزان مناطق محروم نظیر زاهدان با آسیب‌پذیری بالایی در برابر فرسودگی و خودناتوانسازی تحصیلی مواجه‌اند. هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی دو رویکرد درمانی نسل سوم و روانشناسی مثبت‌گرا، شامل آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) و آموزش مثبت‌نگری، بر فرسودگی تحصیلی، خودناتوانسازی تحصیلی، تاب‌آوری و توانمندسازی روانی در دانش‌آموزان پسر متوسطه دوم شهرستان زاهدان بود. این پژوهش با هدف کاربردی و به روش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر متوسطه دوم زاهدان در سال ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که از میان آنها 522 نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و پرسشنامه تحقیق را تکمیل نمودند و از میان آنها 60 نفر با بالاترین نمره در افسردگی و خودناتوانسازی و کمترین نمره درتاب آوری و توانمندسازی انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۲۰ نفری (دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل) جایگزین شدند. گروه‌های آزمایش به ترتیب ۸ جلسه ۹۰ دقیقه‌ای آموزش درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مثبت‌نگری دریافت کردند. ابزارها شامل پرسشنامه‌های فرسودگی تحصیلی برسو، خودناتوانسازی تحصیلی، تاب‌آوری تحصیلی مارتین و مارش و توانمندسازی روانشناختی میرکمالی و نارنجی بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) در نرم‌افزار SPSS ورژن 18 تحلیل شدند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اثربخشی؛ فرسودگی تحصیلی؛ خودناتوانسازی تحصیلی؛ تاب‌آوری تحصیلی؛ توانمندسازی روانی | ||
| مراجع | ||
|
آژیده، وکیل؛ قدوسی‌نژاد، آیت و نیکدل، فریبرز. (۱۴۰۴). مدل علّی امید به تحصیل دانش‌آموزان براساس ادراک حمایت اجتماعی و بهزیستی روانی: نقش واسطه‌ای اشتیاق تحصیلی. مطالعات روانشناسی تربیتی، ۲۲(۵۷)، ۳۱-۳۳. https://doi.org/10.22111/jeps.2025.48179.5672 افشاری، محبوبه؛ خیاطان، فلور و یوسفی، زهرا. (۱۴۰۱). تدوین بسته درمان پذیرش و تعهد واقعیت‌گرا و مقایسه اثربخشی آن با درمان شناختی رفتاری بر اهمال‌کاری، خودکارآمدی و شایستگی تحصیلی دانش‌آموزان دارای فرسودگی تحصیلی. مطالعات روانشناختی نوجوان و جوان، ۳(۳)، ۲۲۰-۲۳۹. https://ecc.isc.ac/showJournal/39537/271297/3443289 بدری گرگری، رحیم؛ نعمتی، شهروز؛ واحدی، شهرام و کاوه، مریم. (۱۴۰۲). اثربخشی مداخله مبتنی بر پذیرش و تعهد بر تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری ویژه. روانشناسی کاربردی، ۱۷(۳)، ۱۱-۲۸. https://doi.org/10.48308/apsy.2023.231589.1488 بستان‌پیرا، مژگان؛ قنبری زندی، زهرا؛ کیکا، عارفه؛ محمدی سلیمانی، محمدرضا؛ علی‌سوفی، الناز نرگس و سنجری، شقایق. (۱۴۰۴). اعتباریابی مقیاس خودتنظیمی تحصیلی در محیط یادگیری ترکیبی: یک مطالعه مقطعی. پرستاری مراقبت ویژه، ۱۸(۱)، ۶۷-۷۷. https://jccnursing.com/article-1-816-fa.pdf بشکار، مسلم؛ نیک‌منش، زهرا و کهرازه‌ای، فرهاد. (۱۴۰۰). اثربخشی آموزش خوش‌بینی بر شایستگی ادراک شده و کیفیت زندگی دانش‌آموزان. مجله علمی پژوهشگر، ۱۹(۴)، ۴۵-۵۷. https://jne.ir/article-1-1344-fa.html بهمن‌یار، صدف؛ امیرفخرایی، آزیتا؛ محمدی‌سلیمانی، محمدرضا و زارعی، اقبال. (۱۴۰۳). ساخت و اعتباریابی پرسشنامه فرسودگی شغلی در بین پرستاران ایرانی: مطالعه موردی پرستاران شاغل در استان هرمزگان. پرستاری مراقبت ویژه، ۱۷(۳)، ۳۷-۴۸. https://doi.org/10.30491/JCC.17.3.37 خجسته، سعیده و عبدلی، مریم. (۱۴۰۲). اثربخشی مداخله مثبت‌اندیشی بر فرسودگی تحصیلی و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان. پژوهش نامه روانشناسی مثبت، ۹(۳)، ۸۳-۱۰۸. https://doi.org/10.22108/ppls.2024.138725.2448 خسروی، ملیحه؛ صائمی، حسن؛ حسینائی، علی و بیانی، علی‌اصغر. (۱۴۰۰). شناسایی مؤلفه‌های سبک زندگی سلامت‌محور با تأکید بر دوره نوجوانی: یک مطالعه کیفی. مجله آموزش و سلامت جامعه، ۹(۱)، ۴۵-۵۸. https://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_id=1547&sid=1&slc_lang=fa دهقانی، یوسف؛ اسماعیلی، خاتون و عافیت‌شو، سیدعلی. (۱۴۰۱). اثربخشی آموزش امید بر درگیری تحصیلی، فرسودگی تحصیلی و خوش‌بینی تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری. کودکان استثنایی (پژوهش در کودکان استثنایی)، ۲۲(۲)، ۳۵-۴۸. https://origin-ir.magiran.com/p2501489 رستمی، نادیا؛ سعدی‌پور، اسماعیل؛ اسدزاده، حسن و ابراهیمی‌قوام، صغری. (۱۴۰۴). طراحی برنامه آموزشی تاب‌آوری تحصیلی مبتنی بر رویکرد روانشناسی مثبت‌نگر و اثربخشی آن بر خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، ۱۶(۱)، ۷۸-۹۵. https://doi.org/10.22059/JAPR.2025.382663.645016 رضایی‌فرد، اکبر؛ گراوند، فریبرز؛ امرایی، کوروش و عالی‌پور، کبری. (۱۴۰۵). اثربخشی آموزش مدیریت استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر اضطراب تحصیلی و سازگاری اجتماعی دانش‌آموزان پسر. مطالعات روانشناسی تربیتی، ۲۳(۶۱)، ۱۸-۳۶. https://doi.org/10.22111/jeps.2025.49876.5826 زمانی فروشانی، زهرا؛ دوکانه‌ای فرد، فریده و نیکنام، مژگان. (۱۴۰۲). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر پریشانی روانشناختی و نگرش‌های ناکارآمد. فصلنامه علوم روانشناختی، ۲۲(۱۲۵)، ۱۰۱۷-۱۰۳۲. https://doi.org/10.52547/JPS.22.125.911 سپاه‌منصور، مژگان؛ براتی، زهرا و بهزادی، ساره. (۱۳۹۵). مدل تاب‌آوری تحصیلی بر اساس شایستگی تحصیلی و رابطه معلم-شاگرد. روش‌ها و مدل‌های روانشناختی، ۷(۲۵)، ۲۵-۴۳. https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_2097.html سلیمانی، مجید؛ عباسی، محمد؛ سارانی، هادی؛ آخوندزاده آرانی، علی و افشارپور، سمیه. (۱۴۰۰). تأثیر آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی یادگیری بر خودناتوانسازی تحصیلی و یادگیری خودراهبر دانش‌آموزان کنکوری. آموزش و ارزشیابی (علوم تربیتی)، ۱۴(۵۴)، ۷۹-۹۶. https://doi.org/10.30495/jinev.2021.1921525.2409 سید ابراهیمی، سیدعلیرضا و یزدخواستی، علی. (۱۴۰۱). تأثیر آموزش گروهی مثبت‌نگری بر بهزیستی روانی و رضایت زناشویی زنان. مجله روانشناسی مثبت، ۸(۲)، ۳۳-۵۰. https://doi.org/10.22108/ppls.2022.130146.2170 عزیزی، امین؛ فرهنگی، عبدالحسن و حسین‌پور، رضا. (۱۴۰۲). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر باور تحصیلی، تنظیم هیجانی و سازگاری تحصیلی. دست‌آوردهای روانشناختی، ۳۰(۱)، ۲۶۱-۲۸۴. https://doi.org/10.22055/psy.2022.40739.2844 قدم‌پور، عزت‌اله؛ اداوی، حمیده و روشن‌نیا، سمیه. (۱۳۹۷). تأثیر آموزش روانشناسی مثبت‌نگر بر عشق به یادگیری و تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، ۹(۲)، ۱۲۵-۱۴۰. https://doi.org/10.22059/JAPR.2018.65666 کسایی اصفهانی، احمد؛ عابدی، محمدرضا؛ باقبان، ایران و حسینیان، سیمین. (۱۳۹۴). مقایسه اثربخشی رویکردهای سنتی، مدرن و پست مدرن مشاوره شغلی بر افزایش سازگاری شغلی دانشجویان دانشگاه اصفهان. مشاوره شغلی و سازمانی، ۷(۲۲)، ۴۵-۶۲. https://jcoc.sbu.ac.ir/article_101901.html کشاورز، آزیتا و یوسفی، فریده. (۱۳۹۷). اثربخشی آموزش مبتنی بر درمان پذیرش و تعهد بر اهمال‌کاری تحصیلی و سازگاری با مدرسه دانش‌آموزان دختر دبیرستانی. روش‌ها و مدل‌های روانشناختی، ۹(۳۴)، ۱۰۵-۱۲۲. https://civilica.com/doc/1913767/ کیخا، عالمه و کریمی، فاطمه. (۱۴۰۴). نقش مهارت‌های کارآفرینی در توانمندسازی روانشناختی و تفکر خلاق دانش‌آموزان با نقش میانجی ادراک خودکارآمدی. آموزش خلاق و اثربخش، ۱(۲)، ۵۷-۷۹. https://doi.org/10.22111/CEE.2025.54224.1013 گراوند، فریبرز. (۱۴۰۱). اثربخشی آموزش تاب‌آوری بر فرسودگی تحصیلی و سلامت روان دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه دوم. فصلنامه خانواده و پژوهش، ۱۹(۳)، ۹۳-۱۱۲. http://qjfr.ir/browse.php?a_code=A-10-1026-3&slc_lang=fa&sid=1 محمودی نودژ، مجتبی؛ امیرفخرایی، آزیتا و سماوی، عبدالوهاب. (۱۴۰۱). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت زندگی و تاب‌آوری بهبودیافتگان کووید-۱۹. پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، ۱۳(۴)، ۱۲۵-۱۳۸. https://doi.org/10.22059/JAPR.2023.328932.643948 نجفی خرم‌آباد، حجت‌الله؛ جاویران، حمدالله و ماراشیان، فاطمه. (۱۴۰۰). مقایسه اثربخشی آموزش مبتنی بر نظریه خودتعیین‌گری و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت خواب و امید تحصیلی در دانش‌آموزان مبتلا به اختلال بازی اینترنتی با و بدون اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی همبود. سلامت روان کودک (روان‌کودک)، ۹(۱). https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=1321102 هاشم‌زاده، امیر؛ حاتمی، حمیدرضا؛ بنی‌جمالی، شکوه‌السادات و اسدزاده، حسن. (۱۴۰۲). اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر فرسودگی تحصیلی و تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان دختر. مجله علوم روانشناختی، ۲۲(۱۲۵)، ۱۱۲-۱۲۸. https://origin-ir.magiran.com/p2587758 هجرت، سروه؛ غریبی، حسن و رحمانی، سیف‌الله. (۱۴۰۴). تدوین مدل فرسودگی شغلی در کلاس بر مبنای نقش هیجانی معلم (مثبت و منفی) با میانجیگری دشواری تنظیم شناختی هیجان. مطالعات روانشناسی تربیتی، ۲۱(۵۶)، ۲۳۸-۲۶۹. https://doi.org/10.22111/jeps.2024.46960.5569 یاری، علی؛ روئین‌تن، زهرا؛ واگذاری ریکندئی، نیلوفر و برکت، ارسلان. (۱۴۰۳). بررسی اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر تاب‌آوری تحصیلی و فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان دختر. در دومین کنفرانس ملی یافته‌های نوین روانشناسی کاربردی. آمل، ایران. https://civilica.com/doc/2506784 یعقوبی، ابوالقاسم و بختیاری، مریم. (۱۳۹۵). تأثیر آموزش تاب‌آوری بر فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان دختر. فصلنامه علمی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، ۴(۱۳)، ۴۵-۵۶. https://etl.journals.pnu.ac.ir/article_2997_0.html?lang=en References
Aliakbari Borovati, F., Mohammadi Ahmadabadi, N., Sanjari, S., Keikha, A., Bameri, A., Panahi, G., & Mohamadi Soliemani, M. (2025). Development and validation of the academic self handicapping scale for nursing and midwifery students: A study of reliability and agreement. Interdisciplinary Journal of Virtual Learning in Medical Sciences, 16(1), 8–23. https://doi.org/10.30476/ijvlms.2025.105011.1324 Bahmaniar, S., Amirfakhraei, A., Mohammadi Soleimani, M. R., & Zarei, E. (2026). Predicting nurse burnout through psychological hardiness, organizational factors, and job vitality: The mediating role of emotion regulation. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 31(3), 497–501. https://doi.org/10.4103/ijnmr.ijnmr_16_25 Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman. https://psycnet.apa.org/record/1997-08589-000 Barani, H., Amirfakhraei, A., Mohammadi Soleimani, M. R., & Samavi, S. A. W. (2025). Cross-cultural adaptation and psychometric validation of the Perceived Self-Regulation Skills Scale for elementary students in temporary online learning environments: A cross-sectional study. Interdisciplinary Journal of Virtual Learning in Medical Sciences, 16(3), 269–283. https://doi.org/10.30476/ijvlms.2025.107455.1341 Bayat Mokhtari, L., Sanjari, S., Panahi, G., Mohammadi Soleimani, M., Ghanbari Zarandi, Z., & Sarwar, S. (2025). The relationship between self-regulation and mobile internet addiction with the mediating role of social support among high school students in Kerman: A structural equation modeling approach. Interdisciplinary Journal of Virtual Learning in Medical Sciences, 16(4), 374–389. https://doi.org/10.30476/ijvlms.2025.109053.1359 Breso, E., Salanova, M., & Schaufeli, W. B. (2007). In search of the "third dimension" of burnout: Efficacy or inefficacy. Applied Psychology: An International Review, 56(3), 460–478. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2007.00290.x Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press. https://www.hup.harvard.edu/books/9780674224575 Büyüköksüz, E. (2025). Effectiveness of acceptance and commitment therapy for resilience promotion in a non-clinical sample: A randomized controlled and a pilot study. BMC Psychology, 13(1), 698. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03023-1 Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum Press. https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4899-2271-7 Flaxman, P. E., & Bond, F. W. (2010). A randomised worksite comparison of acceptance and commitment therapy and stress inoculation training. Behaviour Research and Therapy, 48(8), 816–820. https://doi.org/10.1016/j.brat.2010.05.004 Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218 Gagnon, J., Dionne, F., Raymond, G., & Grégoire, S. (2019). Pilot study of a Web-based acceptance and commitment therapy intervention for university students to reduce academic procrastination. Journal of American College Health, 67(4), 374–382. https://doi.org/10.1080/07448481.2018.1484361 Hayes, S. C. (1999). Acceptance and commitment therapy: An experiential approach to behavior change. Guilford Press. https://www.guilford.com/books/Acceptance-and-Commitment-Therapy/Hayes-Strosahl-Wilson/9781572304819 Hayes, S. C., & King, G. A. (2024). Acceptance and commitment therapy: What the history of ACT and the first 1,000 randomized controlled trials reveal. Journal of Contextual Behavioral Science, 33, 100809. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100809 Jones, E. E., & Berglas, S. (1978). Control of attributions about the self through self-handicapping strategies: The appeal of alcohol and the role of underachievement. Personality and Social Psychology Bulletin, 4(2), 200–206. https://doi.org/10.1177/014616727800400205 Li, R., Che Hassan, N., & Saharuddin, N. (2023). Psychological capital related to academic outcomes among university students: A systematic literature review. Psychology Research and Behavior Management, 16, 3739–3763. https://doi.org/10.2147/PRBM.S421549 Martin, A. J., & Marsh, H. W. (2009). Academic resilience and academic buoyancy: Multidimensional and hierarchical conceptual framing of causes, correlates and cognate constructs. Oxford Review of Education, 35(3), 353–370. https://doi.org/10.1080/03054980902934639 Mehdinasab, S., Mohammadi Soleimani, M. R., Tavan, A., & Vazifeshenas, H. (2026). Cultural adaptation and psychometric validation of the Achievement Motivation Measure among Iranian students engaged in blended learning: A cross-sectional study. Interdisciplinary Journal of Virtual Learning in Medical Sciences, 17(1), 76–93. https://doi.org/10.30476/ijvlms.2026.109906.1364 Olsson, C. A., Bond, L., Burns, J. M., Vella-Brodrick, D. A., & Sawyer, S. M. (2003). Adolescent resilience: A concept analysis. Journal of Adolescence, 26(1), 1–11. https://doi.org/10.1016/S0140-1971(02)00118-5 Richardson, G. E. (2002). The metatheory of resilience and resiliency. Journal of Clinical Psychology, 58(3), 307–321. https://doi.org/10.1002/jclp.10020 Salajegheh, A., Sanjari, S., & Mohammadi Soliemani, M. R. (2026). Metacognitive beliefs, academic expectations stress, and achievement: A path analysis among Iranian upper secondary students. Middle East Journal of Rehabilitation and Health Studies, 13(3), e169742. https://doi.org/10.5812/mejrh-169742 Seligman, M. E. P., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive psychology progress: Empirical validation of interventions. American Psychologist, 60(5), 410–421. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.5.410 Shaw, T., Campbell, M., & Runions, K. (2023). Optimism training reduces academic burnout in at-risk youth. Child Development, 94(5), 1290–1305. https://srcd.onlinelibrary.wiley.com/journal/14678624 Spreitzer, G. M. (1995). Psychological empowerment in the workplace: Dimensions, measurement, and validation. Academy of Management Journal, 38(5), 1442–1465. https://doi.org/10.5465/256865 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 378 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 128 |
||