پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 850 |
| تعداد مقالات | 8,200 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,236,355 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,732,285 |
چیستیِ اهریمن و دیوان در کیشِ مهر | ||
| مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jrm.2026.52287.1297 | ||
| نویسندگان | ||
| سید سعیدرضا منتظری* 1؛ مصطفی فرهودی2؛ مرضیه سلیمانی3 | ||
| 1گروه ادیان/ دانشکده ادیان و عرفان/ دانشگاه تهران | ||
| 2استادیار، گروه ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، ایران | ||
| 3دانشجوی دکتری ادیان ایران باستان دانشگاه ادیان و مذاهب | ||
| چکیده | ||
| در مهرپرستی که به دو شاخۀ شرقی (ایرانی) و رومی (میترائیسم) تقسیم میشود، اهریمن به عنوان سرچشمۀ اصلی نیروهای شر و دیوان به عنوان موجودات زیانکار و لشکریان اهریمن نقش محوری دارند. اگرچه این دو شاخه احتمالاً خاستگاهی مشترک دارند، اما به دلیل تفاوت در جهانبینی، شیوههای مواجهه با اهریمن و نیروهای اهریمنی در آنها کاملاً متمایز است. بر اساس پژوهشهای نگارنده، رویکرد کیش مهری در ایران بزرگ فرهنگی بر چهار اصل اساسی استوار بوده است: نخست، باور به نبرد کیهانی میان مهر و نیروهای اهریمنی؛ دوم، آیینهای طرد دیوان از قلمرو مقدس؛ سوم، نظام دوگانۀ خیر و شر؛ و چهارم، بازنمایی اهریمن به عنوان موجودی شکستخورده در متون دینی. مهریشت، به عنوان دومین یشت بلند اوستا، اصلیترین منبع برای شناخت این باورهاست. در این متن، ایزد مهر به صورت جنگندهای بیامان در برابر دیوان و نیروهای اهریمنی تصویر شده که با شیوههای مختلف آنان را نابود میکند. در مقابل، در میترائیسم رومی که در امپراتوری روم گسترش یافت، شاهد تحول عمیقی در این مفاهیم هستیم. در این نظام، میترا به مقام خدایی ارتقا مییابد و اهریمن به موجودی انتزاعیتر تبدیل میشود. جالب توجه این که در میترائیسم رومی، برخلاف مهرپرستی شرقی، از دیوان و اهریمنزادگان خبری نیست و تمرکز اصلی بر خود اهریمن است، هرچند این اهریمن با اهریمنِ مهریشت تفاوتهای بنیادین دارد. محدودیت اصلی پژوهش در این حوزه، کمبود منابع مکتوب مستقیم دربارۀ میترائیسم رومی است. به همین دلیل، پژوهشگران ناگزیرند به دادههای باستانشناختی مانند نقشبرجستهها، نقاشیها و معابد میترایی، و نیز گزارشهای پراکندۀ مورخان باستان تکیه کنند. این در حالی است که برای مهرپرستی شرقی، منابع اوستایی و متون پهلوی اطلاعات ارزشمندی ارائه میدهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دئوسآریمانیوس؛ دشمنان انیرانی؛ اهریمنپرستی؛ مهریشت؛ میترائیسم | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 4 |
||