پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 850 |
| تعداد مقالات | 8,200 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,236,351 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,732,276 |
مشیّت الهی و مفاهیم مرتبط با آن نزد عینالقضات و ابنعربی: بررسی تطبیقی | ||
| مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jrm.2026.53564.1336 | ||
| نویسندگان | ||
| پانیذ نجفی نصیرکندی1؛ سمیه خادمی* 2؛ سجاد دهقانزاده3 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران | ||
| 2استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| «مشیّت الهی» از مفاهیم دیرپا و بنیادین فلسفی-کلامی است که بسامد حضور آن در آثار اندیشمندان عرفان اسلامی نیز مثالزدنی است. «عینالقضات همدانی» و «محیالدین ابنعربی» در زمرۀ عرفای پُرآوازۀ اسلامیاند که دربارۀ ماهیّت، نسبت-ها و سویههای مشیّت الهی، اندیشههای همنوا و اثربخشی ارائه کردهاند. مقالۀ فراروی، با تکیه بر روش تحلیلی – تطبیقی و با استناد به منابع کتابخانهای، بر بنیاد این مسأله شکل میگیرد که واقعیّت و نسبتهای «مشیّت الهی» از نظرگاه عینالقضات و ابنعربی چیست. عینالقضات ضمن تأکید بر اینهمانیِ اراده و مشیّت الهی، همچنین قایل به وحدت ذاتی مشیّت الهی با همۀ صفات الهی است. گرچه او بهفراخور بحث بر اراده و تجربۀ شخصی سالک نیز تأکید دارد، اما ارادۀ سالک (انسان) را نهایتاً سایهای از ارادۀ حق میداند. در نگاه او، سلوک (زیستن) صحنۀ مجاهدت سالک است، حال آنکه نفسِ مجاهدتِ انسانی، واقعیّتی مقدّر است. بهسیاقی همنوا، از نظرگاه ابنعربی، مشیّت الهی سرچشمۀ لابشرطِ تمام پدیدارهاست؛ به این معنا که هرچه در عرصۀ هستی رخ می نماید، جلوهای از ارادۀ مطلق خداست که در قالب «تجلّی» و «خلق جدید» همواره سریان مییابد. از این منظر، سلوک سالک نیز نه تنها از دایرۀ پرگارِ مشیّت الهی بیرون نیست، بلکه دقیقاً بر مدار آن میگردد. نتیجه تطبیق دیدگاه عین القضات و ابن عربی، حاکی از آن است که از نظر مبنایی، هر دو به وحدت حقیقتی قائلاند. در حقیقت، فعل واحد است، اما در دو نسبت مختلف دیده میشود. در ساحت حق، مشیّت الهی حاکم است؛ یعنی از حیث حقیقت وجودی، فاعل حقیقی خداوند است؛ اما در مرتبه خلق، انسان دارای اراده است، یعنی از حیث نسبت ظاهری و تعیّنات خلقی، انسان فاعل و مسؤول افعالش است. ابنعربی این واقعیّت را در چارچوب نظام هستیشناختی و تجلیات وجودی تبیین میکند، اما عینالقضات آن را در بستر تجربۀ سلوک و گفتمان جبر و اختیار تحلیل میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مشیّت؛ قضاوقدر؛ سلوک؛ عینالقضات؛ ابنعربی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 9 |
||