پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,519 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,536 |
تحلیل و ارزیابی پارامترهای ژئومورفولوژیکی تأثیرگذار بر جهات توسعۀ فیزیکی شهر بجنورد با استفاده از روشهایANP وAHP و الگوریتمهای فازی | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 8، دوره 10، شماره 34، فروردین 1399، صفحه 147-170 اصل مقاله (2.58 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2020.5334 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد سلمانیمقدم1؛ محمدعلی زنگنهاسدی2؛ ابراهیم تقویمقدم* 3؛ زهرا پوریان4 | ||
| 1استادیار برنامهریزی شهری دانشکدۀ جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری | ||
| 2دانشیار ژئومورفولوژی دانشکدۀ جغرافیا و علوم محیطی دانشگاه حکیم سبزواری | ||
| 3دکتری ژئومورفولوژی دانشکدۀ جغرافیا و علوم محیطی دانشگاه حکیم سبزواری | ||
| 4کارشناسی ارشد شهرسازی دانشگاه پیامنور مشهد | ||
| چکیده | ||
| افزایش روزافزون جمعیّت شهرنشین، تبدیل روستاهای بزرگ به شهر و پذیرفتن نقش مرکزیت اداری یک روستا-شهر، باعث رشد ازهم گسیختۀ کالبد شهری میشود. نابهنجاری در ساختار فضایی شهر باعث چالشها و مشکلات عدیدهای در نظام برنامهریزی شهری و مدیریت مخاطرات شهری میشود. عوامل ژئومورفولوژیکی، مهمترین و اثرگذارترین پارامترهای مؤثر در پیدایش، استقرار و توسعۀ یک شهر هستند. هدف از این پژوهش، تحلیل عوامل مؤثر در توسعۀ فیزیکی شهر بجنورد با استفاده از مدلهای تصمیمگیری چندمعیاره و منطق فازی است. در این تحقیق از نقشههای توپوگرافی، زمینشناسی وتصاویر ماهوارهای استفاده و اطلاعات حاصل از آن در ژئودیتابیس (GIS) ساماندهی شد؛ سپس 15 شاخص مهم و اساسی در 4 گروه اصلی ژئومورفولوژی، زمینشناسی، کاربری و محیطی، دسترسی، تعیین و لایههای اطلاعاتی آنها ساخته شد. در راستای هدف تحقیق، از روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)، روش تحلیل شبکه (ANP) و منطق فازی استفاده و پهنههای مناسب توسعۀ فیزیکی شهر بجنورد معرفی شد و مورد ارزیابی قرار گرفت. بررسی نرخ رشد جمعیت شهری نشاندهندۀ افزایش وسعت شهر و تغییر کاربریهاست. مطابقبا بررسیهای انجامشده، مساحت محدودۀ شهری در سال 1999، 36/28 کیلومترمربع بودهاست که این میزان در سال 2016 به 38/38 کیلومترمربع رسیدهاست که حاکی از آن است که 11/10 کیلومترمربع به وسعت شهر افزوده شدهاست. 3/5 درصد از محدودههای افزایشیافته در کلاس کاربری باغی، 05/4 در کلاس اراضی کشاورزی، 5/7 در کلاس مراتع درجه 1، 89/17 درصد در کلاس درجه 2 و 09/65 درصد در محدودههای بایر اطراف شهر و روستاها واقع شدهاند. نتایج تحقیق حاصل از سه روش نشان میدهد، بهترتیب 1/51 و 5/81 کیلومترمربع از دشت بجنورد در کلاس مناسب و بسیار مناسب قرار دارند که جمعاً 5/16 درصد از دشت بجنورد را دربر میگیرند. این عرصهها منطبقبر مناطق غربی و جنوبغربی شهر بجنورد در امتداد جادۀ بجنورد-گرگان و بجنورد-اسفراین قرار گرفته و ازنظر ژئومورفولوژیکی مناسبترین اراضی هستند. محاسبات نشان میدهد، روش منطق فازی در اختصاص شرطهای ریاضی و جبری و ایجاد لایههای اطلاعاتی دقیق و علمی است و در مقابل، در روشANP ارتباط و همبستگی بین معیارها در سیستم، لحاظ شده و تصمیمگیری را واقعی و سازندهتر میکند؛ ازاینرو پیشنهاد میشود در تحقیقات آتی، از تلفیق این دو مدل (FANP) استفاده شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بجنورد؛ توسعۀ فیزیکی؛ ژئومورفولوژی؛ تحلیل شبکه (ANP)؛ تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)؛ فازی | ||
| مراجع | ||
|
اقدر، حسین؛ محمدیاری، فاطمه؛ پورخباز، حمیدرضا؛ رحیمی، وحید. (1396). مقایسۀ دو روش تصمیمگیری Fuzzy-AHP و ANP بهمنظور رتبهبندی تناسب اراضی بهمنظور کاربری اکوتوریسم (مطالعۀ موردی: منطقۀ خائیز بهبهان). پژوهشهای جغرافیای انسانی, 49 صاحبامتیاز: دانشگاه تهران شماره(3)، صص 621-635.https://jhgr.ut.ac.ir/article_57276.html
اکبری، الهه؛ کاویان، فرزانه. (1396). ارزیابی تناسب اراضی برای توسعۀ فیزیکی شهر سبزوار به روش فازی سلسلهمراتبی. برنامهریزی و آمایش فضا، صاحبامتیاز: دانشگاه گرگان، شمارۀ 25، صص 89-102.http://gps.gu.ac.ir/article_54242.html
امیراحمدی، ابوالقاسم؛ شکاریبادی، علی؛ معتمدیراد، محمد؛ بینقی، مریم. (1394). پهنهبندی خطر زمینلغزش با استفاده از مدل) ANP مطالعۀ موردی: حوضۀ پیوهژن دامنۀ جنوبی بینالود). پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی. صاحبامتیاز: انجمن ایرانی ژئومورفولوژی. شمارۀ 3، صص 214-230.http://www.geomorphologyjournal.ir/article_78013.html
پورطاهری، مهدی. (1389). کاربرد روشهای تصمیمگیری چندشاخصه در جغرافیا. چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.https://www.adinehbook.com/gp/product/9645305565
ثروتی، محمدرضا؛ خضری، سعید؛ رحمانی، توفیق. (1389). بررسی تنگناهای طبیعی توسعة فیزیکی شهر سنندج. پژوهشهای جغرافیای طبیعی. صاحبامتیاز: دانشگاه تهران، شمارۀ 67، صص 25-40. https://jphgr.ut.ac.ir/article_21393.html
حاتمینژاد، حسین؛ قربانی، رامین؛ فرهادی، ابراهیم. (1398). بررسی روند توسعۀ فیزیکی کلانشهر کرمانشاه و ارائۀ الگوی بهینۀ جهات رشد. نشریۀآمایش جغرافیایی فضا، صاحب امتیاز: دانشگاه گرگان، شمارۀ 31، صص 91-112.http://gps.gu.ac.ir/article_90110.html
حاجیزاده وادقانی، بهاره؛ بالیست، جهانبخش؛ کریمی، سعید. (1397). مکانیابی توسعۀ شهری با منطق فازی و ترکیب خطی وزنی و تکنیک تصمیمگیری فرایند تحلیل شبکهای (مطالعۀ موردی: شهرستان کاشان). فصلنامۀ اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، صاحبامتیاز: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، شمارۀ 105، صص 219-233. 27(105), 219-232. http://www.sepehr.org/article_31496.html
حسین زاده دلیر، کریم؛ هوشیار، حسن(1385). دیدگاهها، عوامل و عناصر مؤثّر در توسعهی فیزیکی شهرهای ایران. جغرافیا و توسعه ناحیه ای صاحب امتیاز دانشگاه فردوسی مشهد، ماره6 صص213-236 .https://jgrd.um.ac.ir/article/view/3113
حسینی، هاشم؛ کرم، امیر؛ صفاری، امیر؛ قنواتی، عزتاله؛ بهشتی جاوید، ابراهیم. (1390). ارزیابی و مکانیابی جهات توسعۀ فیزیکی شهر با استفاده از مدل منطق فازی (مطالعۀ موردی: شهر دیواندرّه). نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، صاحبامتیاز: دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 11، صص 1-8.https://jgs.khu.ac.ir/article-1-634-fa.html
زبردست، اسفندیار. (1380). کاربرد فرایند تحلیل سلسلهمراتبی در برنامهریزی شهری و منطقهای. هنرهای زیب، صاحبامتیاز: دانشگاه تهران، شمارۀ 10، صص 13-21.https://jhz.ut.ac.ir/article_13624.html
زبردست، اسفندیار. (1389). کاربرد فرایند تحلیل شبکهای (ANP) در برنامهریزی شهری و منطقهای. نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، صاحبامتیاز: دانشگاه تهران. شمارۀ 41، صص 79-90. https://jfaup.ut.ac.ir/article_22270.html
سازمان مدیریت و برنامه ریزی خراسان شمالی.(1396) گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان خراسان شمالی.
ساعی، ایرج. (1392). تحلیل روند تحّولات شهر نشینی در استانهای ایران ( 85-1335). فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی ایران, 10صاحب امتیاز : دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال شماره 2 صص 43-72. http://journal.aukh.ac.ir/article_527944.html
سرور، هوشنگ؛ خیریزاده آروق، منصور؛ لالهپور، منیژه. (1393). نقش عوامل محیطی در امکانسنجی توسعۀ فیزیکی بهینۀ شهر ملکان. فصلنامۀ علمی- پژوهشی پژوهش و برنامهریزی شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت. شمارۀ 18. صص 95-114.
سرور، هوشنگ؛ خیریزاده، منصور. (1396). ارزیابی توسعۀ فیزیکی درونزا و برونزای شهر مراغه و ارائۀ الگوی بهینه، برنامهریزی و آمایش فضا، صاحب امتیاز: دانشگاه تربیت مدرس، شمارۀ سوم، صص 14-28.http://jupm.miau.ac.ir/article_542.html
سلیمانی مهرنجانی، محمد؛ مرصوصی، نفیسه؛ دیوسالار، اسدالله؛ شهابالملک فرد، جعفر. (1397). تحلیل عوامل و فرایندهای محلی در تحولات فضایی شهر بجنورد طی سالهای 1345 تا 1395. فصلنامۀ علمی و پژوهشی نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، صاحبامتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار، شمارۀ 39، صص 341-360.http://geography.journals.iau-garmsar.ac.ir/article_543568.html
سند توسعه خراسان شمالی. (1390). سازمان برنامه و بودجه کشور.
شایان، سیاوش؛ شکیبافر، محمدحسین؛ زارع، غلامرضا؛ رحیمی، حجت. (1394). اثرات لندفرمهای ژئومورفولوژیکی برمحورهای توسعۀ فیزیکی شهرها. جغرافیا و برنامهریزی محیطی، صاحب امتیاز: دانشگاه اصفهان، شمارۀ 26، صص 147-164. http://gep.ui.ac.ir/article_18720.html
شهماری اردجانی، رفعت. (1394). جایگاه نقشه ژئومورفولوژی در توسعه فیزیکی سکونتگاه های شهرستان آستارا. مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت شماره 30، صص85-98. http://jshsp.iaurasht.ac.ir/article_514696.html
طرح جامع شهر بجنورد (1389 ) جلد سوم مطالعات کالبدی، سازمان مسکن و شهرسازی خراسان شمالی.
طرح هادی شهر بجنورد.( 1374) سازمان مسکن و شهرسازی خراسان شمالی.
قدسیپور، حسن. (1385). فرایند تحلیل سلسلهمراتبی AHP، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.https://www.adinehbook.com/gp/product/9644630564
مالچفسکی، یاچک. (1385). سامانة اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چندمعیاری، ترجمة اکبر پرهیزگار و عطا غفاری گیلانده، تهران: انتشارات سمت .https://www.adinehbook.com/gp/product/9645301149.
نظمفر، حسین؛ موسوی، میرنجف، آفتاب، احمد ، عشقی، علی. (1395). ارزیابی توان اکولوژیکی شهرستان ارومیه جهت توسعۀ شهری با استفاده از ANP و GIS. فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه ای، صاحب امتیازک دانشگاه سیستان و بلوچستان،شماره41، صص 47-62 . http://gaij.usb.ac.ir/article_2833.html
Chapin F Stuart J. and Kaiser Edward J. 2009: urban Land use Planning, university of Illinois, Press urban and Chicago.https://wuve.pw/14-03-51.pdf
Cheng, E. W., Li, H., & Yu, L. (2005). The analytic network process (ANP) approach to location selection: a shopping mall illustration. Construction Innovation, 5(2), 83-97.https://www.ingentaconnect.com/content/mcb/ci/2005/00000005/00000002/art00003
Gebeyehu, M., & Shin-ei, T. (2007). Multi-Criteria Decision Making for Public Transportation Development Projects Using Analytic Network Process (ANP). In Proceedings of the Eastern Asia Society for Transportation Studies The 7th International Conference of Eastern Asia Society for Transportation Studies, 2007 (pp. 38-38).https://www.jstage.jst.go.jp/article/eastpro/2007/0/2007_0_38/_article/-char/ja/
Juang, C. H., Lee, D. H., & Sheu, C. (1992). Mapping slope failure potential using fuzzy sets. Journal of geotechnical engineering, 118(3), 475-494.https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/(ASCE)0733-9410(1992)118:3(475)
Lee, G. K., & Chan, E. H. (2008). The analytic hierarchy process (AHP) approach for assessment of urban renewal proposals. Social indicators research, 89(1), 155-168.https://link.springer.com/article/10.1007/s11205-007-9228-x
Malmir, M., Zarkesh, M. M. K., Monavari, S. M., Jozi, S. A., & Sharifi, E. (2016). Analysis of land suitability for urban development in Ahwaz County in southwestern Iran using Fuzzy logic and analytic network process (ANP). Environmental monitoring and assessment, 188(8), 447.https://link.springer.com/article/10.1007/s10661-016-5401-5
Mosadeghi, R., Warnken, J., Tomlinson, R., & Mirfenderesk, H. (2015). Comparison of Fuzzy-AHP and AHP in a spatial multi-criteria decision making model for urban land-use planning. Computers, Environment and Urban Systems, (49), 54-65.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0198971514001100
Novin, M. S., & Khosravi, F. (2017). Simulating urban growth by emphasis on connective routes network (case study: Bojnourd city). The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science, 20(1), 31-40.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1110982316300618
Pilehvar, A. A., & Hoseini, G. (2019). Assessment and Zoning of Bojnord City in Terms of Seismic Hazards. Iranian Journal of Science and Technology, Transactions of Civil Engineering, 43(1)1-11.https://link.springer.com/article/10.1007/s40996-019-00248-0.
Saaty, T. L. (1980). The Analytical Hierarchy Process, Planning, Priority. Resource Allocation. RWS Publications, USA.
Saaty, T.L., (2005)“Theory and Applications of The Analytic Network: Decision Making With Benefits, Opportunities, Costs And Risks” page.47, RWS.Publication USA, 2005.
Sabri, S., & Yaakup, A. (2008). Multi-criteria decision making for urban sprawl, using Analytic Network Process and GIS, Case of Iskandar Malaysia Region.https://www.academia.edu/download/7910727/map08p01.pdf
Sui, D. Z. (1992). A fuzzy GIS modeling approach for urban land evaluation. Computers, environment and urban systems, 16(2), 101-115.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/019897159290022J
Wang, H. O., Tanaka, K., & Griffin, M. F. (1996). An approach to fuzzy control of nonlinear systems: Stability and design issues. IEEE transactions on fuzzy systems, 4(1), 14-23.https://ieeexplore.ieee.org/abstract/document/481841/
Yu, J. R., & Shing, W. Y. (2013). Fuzzy analytic hierarchy process and analytic network process: An integrated fuzzy logarithmic preference programming. Applied Soft Computing, 13(4), 1792-1799.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1568494612004991
Zadeh, L. A. (1965). Fuzzy sets. Information and control, 8(3), 338-353.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001999586590241X
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,189 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 811 |
||