1مربی دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران (نویسنده مسئول)
2مربی گروه فرش دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
با پناهندهشدن همایون شاه به دربار شاه طهماسب صفوی، بنیان قالیبافی هند تحتتأثیر هنر و فرهنگ ایرانی شکل گرفت. در این زمان، تعدادی از نقاشان، صنعتگران و بعدها بافندگان ایرانی، به کشور هند مهاجرت کردند و کارگاههای سلطنتی با نفوذ هنر و فرهنگ ایرانی در هند راهاندازی شد. در پژوهش حاضر میکوشیم به این پرسش پاسخ بدهیم که آیا نقوش در قالیهای هند گورکانی تحتتأثیر الگوهای طراحی قالی ایرانی بوده است. برای پاسخدادن به این سؤال، نمونهقالیهای موزۀ متروپلیتن نیویورک به روش توصیفی- تحلیلی و جمعآوری اطلاعاتِ کتابخانهای، مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که نقوش در قالی هندی- مغولی که در ابتدا تقلیدی صِرف از قالیهای صفوی شامل نقوش شاه عباسی و اسلیمی به سبک هراتی بود، کمکم با طراحی ناتورالیستی و طبیعتگرایانه از گیاهان و جانوران (طبیعی و اساطیری) اجرا شد. علاقۀ هنرمندان هندی به طبیعتگرایی و رنگهای تند در نمونهفرشهای اواسط دوران گورکانی آشکار است. با مطالعۀ نمونههای موجود در موزۀ متروپلیتن نیویورک، گذر طراحی قالی هندی از دورۀ اولیه که تقلیدی از هنر صفوی بود، به دورۀ هنر هندی با رنگوبوی خاص خود کاملاً ملموس و قابلمشاهده است.
برند، باربارا، هنر اسلامی، ترجمۀ مهناز شایستهفر، تهران: نشر مؤسسه مطالعات هنر اسلامی، 1383.
حسن، زکیمحمد، تاریخ صنایع ایران، بعد از اسلام، ترجمۀ محمدعلی خلیلی، تهران: اقبال، 1320.
رخشان، سید غلامعلی؛ یوشاسپ گوشه، فیضالله، تأثیر و توسعۀ خط و خوشنویسی صنایع دستی فرش و هنر قلمکاری ایرانی بر هند در دورۀ حکومت مغولان کبیر از بابر تا پایان اورنگ زیب، فصلنامۀ تاریخ نو، سال 8، شمارۀ 23، صص 116-101، انجمن علمی گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس: تابستان 1397.
ژوله، تورج، پژوهشی در فرش ایران، تهران: انتشارات یساولی، 1381.
فروغینیا، مریم، بررسی تطبیقی نقشۀ محرابی بر منسوجات سنتی ایران و هند، فصلنامۀ مطالعات شبهقاره دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 7، شمارۀ 25، صص 69-92، دانشگاه سیستان و بلوچستان: زمستان 1394.
نصیری، محمدجواد، افسانۀ جاویدان فرش ایران، تهران: فرهنگسرای میردشتی، 1389.
وکیلی، ابوالفضل، شناخت طرحها و نقشههای فرش ایران و جهان، تهران: نقش هستی، 1382.
ولش، کری و ذکا، یحیی، مینیاتورهای مکتب ایران و هند/ احوال و آثار محمد زمان. ترجمۀ زهرا احمدی و محمدرضا نصیری، تهران: انتشارات یساولی، 1373.
یاوری، حسین؛ رجبی، زینب؛ قادری، فائزه، فرش ایران در دورۀ صفویه، تهران: انتشارات سایهبان مهر، 1393.
Allami, Abu''l Fazl,The A ''in-I Akbari by Abu''l Fazl Allami. Henry Blochmannand H.S. Jarrat, and ed.D.C. Phillott. 3vols. Royal Asiatic Society of Bengal. 3d ed. Calcutta:1977.
Dimand, maurice. s, Rugs in the Altman Collection, The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 13, No. 5, pp 177-180, NewYork: 1955.
Tsareva and M. Ashrafi and L. Carmel and M. Niyazova. Applied Arts: Textiles and Carpets, Matssura, Koichiro, History of civilizations of Central Asia, UNESCO, vol 5, 689-690 pp, Paris: 2003.
Walker, Daniel, Flower Underfoot, The Metropolitan Museum of Art Bulletin,Yale, Italy: 1997.
