| تعداد نشریات | 28 |
| تعداد شمارهها | 871 |
| تعداد مقالات | 8,402 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,054,175 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,419,915 |
چهره دوگانه «مطرب» در ادب فارسی (با تاکید بر ادب عرفانی تا سده هشتم) | ||
| پژوهشنامه ادب غنایی | ||
| مقاله 2، دوره 22، شماره 43، مهر 1403، صفحه 27-48 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jllr.2024.47509.3217 | ||
| نویسنده | ||
| حسن حیدرزاده سردرود* | ||
| استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| در بخش بزرگی از ادب فارسی مخصوصاً شعر، تیپ «مطرب» حضور برجسته دارد. حافظۀ شعری ایرانی مأنوس با ادب کلاسیک (سعدی و حافظ و مولوی)، سیمایی بشکوه و اثیری از او مییابد، اما به محض ورود به سطح زبان جامعه، متوجه بار معنایی تحقیرآمیز آن میشود. این تحقیق در پی آن است تا با بررسی متون مشهور ادبی تا سدۀ هشتم، به این سؤالهای اصلی پاسخ دهد: «مواجهۀ دوگانه با «مطرب» در ادب و فرهنگ قدیم ایران چگونه نمود مییابد؟»، «آبشخورهای این رویارویی متناقض کدام است؟» این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با اسناد کتابخانهای انجام شده و دایرۀ زمانی آن از آغاز ادب فارسی دری تا سدۀ هشتم است. فراوانی منابع ادبی، نویسنده را وادار کرده تا به امهات متون بپردازد. نتایج تحقیق نشان میدهد که در بخشی از ژانر ادب عرفانی و ادب درباری، مطرب چندان چهرۀ ارجمندی ندارد، اما در سایر ژانرها، چهرۀ او تابناک و ارزشمند است. آنچه باعث ایجاد سیمایی منفی از مطرب در ادب صوفیانه شده، علاوه بر تأثیر نصوص دینی در شکلگیری این نگاه، توأمانی مطربی با حواشی فسادآلود بزمهای طرب و درآمیختگی مفهوم مطرب و لولی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مطرب؛ خنیاگر؛ ادبیات عرفانی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آشتیانی، جلالالدین. (1372). عرفان یا شامانیسم، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
ابوریحان بیرونی. (1362). التفهیم، تصحیح علامه همایی، تهران: بابک.
انصاریمقدّم، زهره؛ اشرفزاده، رضا؛ تقوی بهبهانی، سید مجید. (1399). «بررسی کارکردهای ابیات در اسرارالتوحید»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، دورۀ هجدهم، شمارۀ 35، صص 27-49.
انوری، علیبن محمد. (1376). دیوان، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران: علمی و فرهنگی.
باقری، مهری. (1370). «ملاحظاتی دربارۀ شعر و موسیقی در ایران پیش از اسلام بر مبنای شواهد مذکور در آثار نظامی»، نشریه علوم انسانی دانشگاه الزهرا، شمارۀ 7 و 8، صص 5-11.
برکشلی، مهدی. (1357). اندیشههای علمی فارابی دربارۀ موسیقی، تهران: پژوهشگاه موسیقیشناسی ایران.
بینام. (1381). تاریخ سیستان، تصحیح محمدتقی بهار، تهران: معین.
بینش، تقی. (1371). سه رسالۀ فارسی در موسیقی؛ موسیقی دانشنامۀ علایی، موسیقی رسائل اخوانالصفا، کنز التحف، تهران: نشر دانشگاهی.
بینش، تقی. (1380). تاریخ مختصر موسیقی ایران، تهران: هوای تازه.
پوپ، آرتر؛ آکرمن، فیلیس. (1387). سیری در هنر ایران از دورۀ پیش از تاریخ تا امروز، جلد 6، ترجمه زیر نظر سیروس پرهام، تهران: علمی.
پورجوادی، امیرحسین. (1374). «رسالۀ موسیقی محمد بن محمود نیشابوری»، نشریۀ معارف، شمارۀ 34 و 35، صص 32-70.
تجبر، نیما. (1388). ز آواز ابریشم و بانگ نای، تهران: آگاه.
ثبوت، اکبر. (1396). «عبداللهبن جعفر و نقش آن در ترویج موسیقی»، فصلنامۀ ماهور، شمارۀ 75، صص 69-114.
ثروتیان، منصور. (1367). اندیشههای نظامی، تبریز: آیدین.
حافظ، شمسالدین محمد. (1380). دیوان، چاپ سوم، براساس نسخۀ قزوینی-غنی، تهران: ققنوس.
حجاریان، محسن. (1398). موسیقیشناسی قومی-تاریخی: برداشتی از تاریخ بیهقی، مندرج در: موسیقیشناسی قومی؛ تاریخینگری موسیقی ایران، تهران: آبی پارسی.
خالقی، روحالله. (1395). سرگذشت موسیقی ایران، چاپ سوم، تهران: ماهور.
خواجه عبدالله انصاری. (1362). طبقاتالصوفیه، چاپ دوم، به کوشش حسین آهی، تهران: فروغی.
دهخدا، علی اکبر. (1383). امثال و حکم، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
ذوالفقاری، حسن. (1400). «جایگاه اجتماعی لولیان خنیاگر و کولیان رامشگر در امثال فارسی»، مطالعات ایرانی دانشگاه شهید باهنر، دورۀ بیستم، شمارۀ 40، صص 134-167.
سجادی، سید جعفر. (1375). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: طهوری.
سعدی، مصلحالدین. (1378). کلیات، تهران: طلوع.
سنایی، مجدود بن آدم. (1383). دیوان، تصحیح محمد بقایی، تهران: اقبال.
شبستری، شیخ محمود. (1368). گلشن راز، به اهتمام صمد موحد، تهران: کتابخانۀ طهوری.
طوسی، محمدبن محمود. (1382). عجایبالمخلوقات، چاپ دوم، به کوشش منوچهر ستوده. تهران: علمی و فرهنگی.
ظهیری ناو، بیژن؛ عشقی، جعفر. (1392). «مهربانان، انتقالدهندگان سنت و فرهنگ ملی ایرانی به دورۀ اسلامی»، نشریۀ ادبپژوهی، شمارۀ 28، صص 29-54.
عباسی، جلال. (1389). فرهنگ شعر شاملو، تهران: نگاه.
عراقی، فخرالدین ابراهیم. (1336). کلیات، تصحیح سعید نفیسی، تهران: کتابخانۀ سنایی.
عطار نیشابوری، فریدالدین. (1352). دیوان، چاپ دوم، تصحیح م. درویش، تهران: جاویدان.
عطار نیشابوری، فریدالدین. (1382). تذکرةالاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، چاپ دوازدهم، تهران: زوار.
عطار نیشابوری، فریدالدین. (1388). مصیبتنامه، تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
علامه حلی. (1379). منهاج الکرامة، مشهد: تاسوعا.
عنصرالمعالی، کیکاووس بن اسکندر. (1387). قابوسنامه، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: علمی و فرهنگی.
عینالقضات همدانی. (1373). برگزیدۀ آثار عینالقضات همدانی، یزد: خانۀ کتاب یزد.
فارمر، هنری جورج. (1366). تاریخ موسیقی خاورزمین، ترجمۀ بهزاد باشی، تهران: سمت.
فاطمی، ساسان. (1393). تاریخ موسیقی قاجار، مندرج در: تاریخ جامع ایران، جلد 18، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
فرخی سیستانی، علی بن جولوغ. (1385). دیوان، چاپ ششم، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار.
فردوسی، ابوالقاسم. (1381). شاهنامه، براساس چاپ مسکو، چاپ دوم، تهران: قطره.
فرنبغ دادگی. (1378). بندهشن، چاپ دوم، گزارنده مهرداد بهار، تهران: توس.
فلاح، مرتضی. (1389). «موسیقی در شعر مولانا»، مولاناپژوهی، دورآ اول، شمارۀ 2، صص 137-163.
قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1381). رسالۀ قشیریه، ترجمۀ ابوعلی حسن عثمانی، چاپ هفتم، تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: علمی و فرهنگی.
لطفی، محمدرضا. (1400). شناخت موسیقی دستگاهی ایران، بهاهتمام محمدرضا جوان و ایرج ساعی، تهران: کتاب نارون.
محمدبن منور. (1381). اسرارالتوحید، چاپ هفتم، تصحیح محمدرضا شفیعیکدکنی، تهران: آگاه.
مختاری، رضا. (1387). غنای موسیقی، قم: بوستان کتاب.
معین، محمد. (1364). خسرو قبادیان و ریدک وی، مندرج در مجموعه مقالات، جلد 1، به کوشش مهدخت معین، تهران: معین.
ملاح، حسینعلی. (1363). منوچهری و موسیقی، تهران: هنر و فرهنگ.
مولوی، جلالالدین محمد. (1381). کلیات شمس، چاپ پنجم، تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: ثالث.
مولوی، جلالالدین محمد. (1386). مثنوی معنوی، چاپ ششم، تصحیح عبدالکریم سروش، تهران: علمی و فرهنگی.
میبدی، احمدبنمحمد. (1371). کشفالاسرار، چاپ چهارم، تصحیح علیاصغر حکمت، تهران: امیرکبیر.
میثمی، سید حسین. (1395). «موسیقی در دورۀ غزنویان»، نشریۀ هنرهای زیبا- هنرهای نمایشی و موسیقی، دورۀ بیستویکم، شمارۀ 2، صص 63-67.
ناصر خسرو قبادیانی. (1388). دیوان، چاپ هشتم، تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق، تهران: دانشگاه تهران.
نصری اشرفی، جهانگیر. (1383). نمایش و موسیقی در ایران، جلد 3، تهران: آرون.
نظامی عروضی، احمدبن عمر. (1385). چهار مقاله، تصحیح محمد قزوینی، تهران: زوار.
نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف. (1381). کلیات، چاپ دوم، تصحیح وحید دستگردی، تهران: نگاه.
نوروزی، زینب؛ علیبیگی هالی، وحید. (1396). «بررسی اشتراکات فکری و زبانی غزلیات نظامی و مولوی»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 29، صص 251-267.
هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان. (1398). کشف المحجوب، ترجمۀ محمود عابدی، چاپ پانزدهم، تهران: سروش.
همدانی، رشیدالدین فضلالله. (1392). جامع التواریخ، جلد 1، بخش 2، تصحیح محمد روشن، تهران: میراث مکتوب.
یوسفی، غلامحسین. (1373). فرخی سیستانی، چاپ چهارم، تهران: علمی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 732 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 387 |
||