| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,913 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,822 |
جریانها و دگرش پایداری اقتصادی فضا (نمونۀ موردی: روستاهای بخش دستگردان در شهرستان طبس) | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 1، دوره 15، شماره 55، خرداد 1404، صفحه 1-32 اصل مقاله (1.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2025.48937.3209 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد حجی پور* 1؛ رضا رسائی نژاد2 | ||
| 1استادیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران | ||
| 2کارشناسی ارشد گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| روابط و تعاملات گوناگون و پیوستهای میان فضاهای جغرافیایی وجود دارد؛ از اینرو نمیتوان مناطق و سکونتگاهها را در مطالعات و برنامهریزیها بهصورت جداگانه و منفک مورد شناسایی قرار داد. با توجه به اهمیت جریانهای فضایی در حیات و دگرگونی اقتصاد هر ناحیة جغرافیایی، در این تحقیق کوشششده نقش و تأثیر آن بر تحولات اقتصادی فضا (بهویژه روستاها) با تأکید بر رویکرد پایداری در بخش دستگردان شهرستان طبس مورد بررسی قرار گیرد. این تحقیق کاربردی با رویکرد پیمایشی انجام شده است. جریانات فضایی در عرصة 36 سکونتگاه روستایی در قالب پنج جریان کلی و 37 متغیر آن سنجیده شدهاست. ارزیابی جریانات بر پایة سنجش فاکتور "شدت جریان" بوده است که بهمنظور برآورد شدت جریانات فضایی در هر سکونتگاه و ارزیابی پایداری اقتصادی آن، پرسشنامهای محققساخته در چهارچوب طیف لیکرت و نظام ارزشگذاری 1 تا 5 طراحی و تکمیل شدهاست. نتایج نشانداد که در محدودة مورد مطالعه (بخش دستگردان شهرستان طبس)، جریانات فضایی افراد و سرمایه بیش از دیگر جریانات ارزیابی شدهاند. همچنین پایداری اقتصادی در سطح متوسطی قرار دارد و ۲۶ روستا در وضعیت پایداری اقتصادی متوسط، ۷ روستا در وضعیت تقریباً پایدار و ۳ روستا در وضعیت تقریباً ناپایدار قرار دارند. نتایج آزمون همبستگی نشانداد که رابطة مثبت و معناداری بین جریانات فضایی و پایداری اقتصادی وجود دارد؛ بنابراین با افزایش جریانات فضایی، پایداری اقتصادی روستاهای منطقه نیز ارتقا مییابد. برای تحقق توسعة پایدار روستایی در محدودة مورد مطالعه، لازم است بر ارتقای جریانات فضایی و تقویت پیوندهای روستایی-شهری تمرکز شود. برای تقویت جریانات فضایی بایستی شرایط زمینهای نظیر: انزوای جغرافیایی، ضعف در زیرساختهای ارتباطی و پایینبودن سطح تراکم انسانی با بهرهگیری از شیوههای نوین در تعامل، ارتباط و بازاریابی چارهاندیشی شود و در سیاستهای آینده برای آن جایگاهی مناسب دیده شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اقتصاد فضا؛ جریان فضایی؛ پایداری اقتصادی؛ توسعة روستایی | ||
| مراجع | ||
|
آذرباد، نسرین؛ سلمانی، محمد؛ مطیعی لنگرودی، سیدحسن؛ افتخاری، عبدالرضا رکنالدین (1389). تحلیل شبکة سکونتگاهی با تأکید بر جریانهای جمعیتی در شهرستان فیروزکوه، پژوهشهای جغرافیای انسانی (پژوهشهای جغرافیایی)، 42(74)، 75-89. https://sid.ir/paper/452454/fa
ابراهیمزاده، عیسی (1391). سازمانیابی فضایی و روابط شهر و روستا با تأکید بر سیستان، انتشارات صحرا.
افراخته، حسن؛ حجیپور، محمد (1393). انباشت سرمایه و اقتصاد فضا در ایران، اقتصاد فضا و توسعة روستایی، 3(4)، 63-43. http://serd.khu.ac.ir/article-1-2168-fa.html
افراخته، حسن (1391). اقتصاد فضا و توسعة سکونتگاههای روستایی (مطالعة موردی: ناحیه شفت)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 1(1)، 39-54. http://serd.khu.ac.ir/article-1-1560-fa.html
افراخته، حسن؛ عزیزپور، فرهاد؛ زمانی، محدثه (1394 الف). پیوندهای کلانشهری و تحولات کالبدی-فضایی روستاهای پیرامون(مطالعة موردی: دهستان محمدآباد کرج)، مسکن و محیط روستا، 34(150): 120-101. http://jhre.ir/article-1-701-fa.html
افراخته، حسن؛ ریاحی، وحید؛ جوان، فرهاد (1394 ب). پایداری اقتصادی سکونتگاههای روستایی شهرستان رضوانشهر، جغرافیا، 13(46)، 117-93. https://mag.iga.ir/article_701143.html
بخشی، زهرا؛ مطیعی لنگرودی، سیدحسن؛ فرجی سبکبار، حسنعلی؛ قدیریمعصوم، مجتبی (1398). تحلیل فضایی پایداری اقتصادی سکونتگاههای روستایی (منطقة سبزوار- نیشابور)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(29): 32-1. https://www.sid.ir/paper/520168/fa
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، معاونت عمران روستایی (1388). سطحبندی روستاهای کشور، چاپ اول، تهران.
پورمحمدی، محمدرضا؛ طورانی، علی؛ حسینلو، معصومه (1392). توسعة یکپارچة نواحی روستایی و شهری، رویکرد فضایی و استراتژیک در نظام برنامهریزی سکونتگاهی، اندیشه جغرافیایی،7(14):9-36. https://geonot.znu.ac.ir/article_20825.html
جوانبخت قهفرخی، زهره؛ سعیدی، عباس؛ عزیزپور، فرهاد؛ توکلینیا، جمیله (1397). تحلیل جریانهای فضایی سکونتگاههای روستایی در نواحی مرزی (مطالعة موردی: روستاهای گمیشان)، مطالعات جغرافیای مناطق خشک، 8(32): 67-48. https://jargs.hsu.ac.ir/article_161470.html
جوانبخت قهفرخی، زهره؛ سعیدی، عباس؛ عزیزپور، فرهاد؛ توکلینیا، جمیله (1398)، تحلیلی بر جریانهای فضایی و شبکه منطقهای در نواحی مرزی (مطالعة موردی: نواحی مرزی استان گلستان)، آمایش جغرافیایی فضا، 9(33): 226-203. https://doi.org/10.30488/gps.2019.91916
حجیپور، محمد (1400). پدیدارشناسی فضای کارآفرینی و کسبوکار روستایی در مناطق منتخب ایران (با تأکید بر چالشهای زیسته)، فصلنامه جغرافیا و توسعه، 19(64): 76-45. https://doi.org/10.22111/j10.22111.2021.6319
حجیپور، محمد؛ رومیانی، احمد؛ نظریشیخی، معصومه؛ حقنظری، سمیه؛ نیازی، هادی (1399). تحلیل اثرات شهرگرایی بر تغییر و تحولات سبک زندگی زنان روستایی (موردشناسی: شهرستان الشتر)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقهای، 10(37): 166-143. https://doi.org/10.22111/gaij.2020.5960
حجیپور، محمد؛ کریمیپور، جواد (1399). واکاوی موانع پایداری تولید روستایی در بخش مرکزی شهرستان بشرویه، روستا و توسعه پایدار فضا، 1(4): 105-87. https://doi.org/10.22077/vssd.2021.4267.1028
حسینی، اردلان؛ معروفی، ایوب؛ پریزادی، طاهر؛ شوقی، مرضیه (1401). واکاوی جریانهای فضایی حاکم بر شهر و ناحیة پیراشهری (مورد مطالعه: بخش پاپی شهرستان خرمآباد)، توسعه فضاهای پیراشهری، 2(8): 242-223. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26764164.1401.4.2.13.6 حسینی، نسبیه؛ ریاحی، وحید (1398). تحلیل شبکهای جریانهای فضایی حاکم بین شهر و سکونتگاههای روستایی دهستان زبرخان (شهرستان نیشابور)، راهبردهای توسعه روستایی، 6(2)، 115-133. https://doi.org/10.22048/rdsj.2020.163570.1766
رحمانی، بیژن؛ شفیعی ثابت، ناصر؛ مزارزهی، یعقوب (1398). نقش جریانهای فضایی در تحولات اقتصادی سکونتگاههای روستایی (مورد: روستاهای پیرامون شهر زاهدان)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(29): 50-33. http://serd.khu.ac.ir/article-1-3352-fa.html
سازمان مدیریت و برنامهریزی استان خراسانجنوبی (1398). مطالعات آمایش استان خراسانجنوبی: تحلیل ساختار سکونتگاهی. معاونت هماهنگی برنامه و بودجه، انتشارات سازمان مدیریت و برنامهریزی استان خراسانجنوبی.
سعیدی، عباس (1390). پویش ساختاری–کارکردی نظامواره در مطالعات مکانی– فضایی، فصلنامه جغرافیا، (9)29: 7-29. https://www.sid.ir/paper/150431/fa
سعیدی، عباس (1391). پویش ساختاری و کارکردی: رویکردی بیبدیل در برنامهریزی فضایی، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دانشگاه خوارزمی، دوره 1، شماره 1، صص 18-1 . http://serd.khu.ac.ir/article-1-1558-fa.html
سیفالدینی، فرانک (1390). زبان تخصصی برنامهریزی شهری و منطقهای،ویرایش دوم، تهران: نشر آییژ.
شاریه، ژان برنارد (1374)، شهرها و روستاها، ترجمة سیروس سهامی، مشهد: انتشارات نیکا.
شیبانی، وصالیحیی (1399). اطلس میراث زمینشناختی طبس، انتشارات فراونگ.
فالسلیمان، محمود؛ حجیپور، گلسار؛ میکانیکی، جواد (1398). اثرات گروههای توسعة روستایی بر پایداری اقتصادی فضا (مورد مطالعه: روستاهای بخش مرکزی شهرستان سربیشه)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(28): 30-1. http://serd.khu.ac.ir/article-1-3315-fa.html
قاسمیسیانی، محمد؛ افراخته، حسن؛ عزیزپور، فرهاد؛ ریاحی، وحید (1398). تحلیلی بر یکپارچگی فضایی نواحی روستایی مبتنی بر تحلیل شبکهای جریانهای فضایی (موردشناسی: بخش بنرود و جلگه شهرستان اصفهان)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقهای، 9(31): 52-35. https://doi.org/10.22111/gaij.2019.4694
قدیریمعصوم، مجتبی؛ ضیانوشین، محمدمهدی؛ خراسانی، محمدامین (1389). پایداری اقتصادی و رابطة آن با ویژگیهای مکانی-فضایی: مطالعة موردی: روستاهای دهستان کوهین شهرستان کبودرآهنگ، روستا و توسعه، 13(2)، 29-1. https://doi.org/10.30490/rvt.2018.59197
قراگوزلو، هادی؛ رحمانیفضلی، عبدالرضا؛ عزیزپور، فرهاد؛ جلالیان، حمید (1399). پهنهبندی سطوح پایداری اقتصادی سکونتگاههای روستایی (مطالعة موردی: استان قم)، مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 15(51): 549-581. https://journals.iau.ir/article_673166.html
مبانی جغرافیایی روستایی (1397). تهران؛ انتشارات سمت.
هادیانی، زهره؛ دادکانی، منیزه (1398)، تحلیل شبکهای جریانهای فضایی شهر خاش و روستاهای پیرامون، جغرافیا و آمایش شهری-منطقهای، 9(23)، 184-171. https://doi.org/10.22111/gaij.2019.5005
Anselin, L. & Bera, A. K. (1998), Spatial Dependence in Linear Regression Models with an Introduction to Spatial Econometrics, Springier, Berlin, Heidlburg, NewYork, PP. 21-74. https://dces.wisc.edu/wp-content/uploads/sites/128/2013/08/W7_AnselinBera1998.pdf
Anselin, L. (1988), Spatial Econometrics, Methods and Models, Boston, MA, Kluwer Academic.
Douglass, M. (1998), A regional Networks Strategy for Reciprocal Rural-Urban Linkage: an Agenda for policy research with reference to Indonesia, Third world planning review, 20(1), 1-33. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1699499
Gough, K. V. (2016). Rural/Urban Divide. International Encyclopedia of Geography: People, The Earth, Environment and Technology: People, the Earth, Environment and Technology, 1-3.
Johnston. R.J et al., (1998). the dictionary of human geography, third edition. Oxford, Blackwell.
Li, X., Liu, J., Jia, J. and Yang, H. (2022).Relationship between multifunctionality and rural sustainable development: Insights from 129 counties of the Sichuan Province, China, Chinese Journal of Population, Resources and Environment, 20(3): 285-294. https://doi.org/10.1016/j.cjpre.2022.09.010
Liu, Zh., Zhao, P., Liu, Q., Cui, Y., Yang, Y., Liu, J., Li, B. and Li, J. (2023). Exploring the spatial characteristics of the human mobility network in rural settings of China's Greater Bay Area. Journal of Transport Geography, 112, 103699. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2023.103699
Ma, L., Dou, H., Wu, S., Shi, Z. and Li, Z. (2022b). Rural development pressure and “three-stay” response: A case of Jinchang City in the Hexi Corridor, China. Journal of Rural Studies, Vol. 91, Pp. 34-46,
Ma, L., Liu, S,. Tao, T., Gong, M. & Bai, J. (2022a), Spatial reconstruction of rural settlements based on livability and population flow. Habitat International, 126. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2022.102614
Merrell, I. (2022). Blockchain for decentralised rural development and governance, Blockchain: Research and Applications, 3(3). https://doi.org/10.1016/j.bcra.2022.100086
Murray, A.T. (2009). Location Theory, International Encyclopedia of Human Geography, 270-276. https://doi.org/10.1016/B978-008044910-4.00202-9
Niebuhr, A. 2001, Covergene and the Effects of Spatial Interaction, Hamburg Institute of International Economics, HWWA.
Pelucha, M., Kourilova, J., Kasabov, E. and Feurich, M. (2021).Expanding the ontological horizons of rural resilience in the applied agricultural research policy: The case of the Czech Republic, Journal of Rural Studies, Vol. 82, Pp. 340-350, https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.01.030.
Schaffer, W. A. (1999), Regional Impact Models, Regional Research Institute, West Virginia University.
Small., J. and Witherick, M. (1990), A modern Dictionary of Geography, Edward Arnold, London.
Tacoli, C. (1998). Bridging the divide: rural-urban interactions and livelihood strategies. International institute for environment and development (IIED). Sustainable Agriculture and rural livelihoods programme. https://www.iied.org/sites/default/files/pdfs/migrate/6144IIED.pdf
Tacoli, C. (2003). "The Links between urban and rural development" Environment and Urbanization Vol15 No1 published by SAGE. 1-17. https://www.researchgate.net/profile/Camillus-Wongnaa/publication/328743921_Uneven_Development_Urban_and_industrial_growth_and_Its_Environmental_Implications_for_Rural_and_Urban_Communities_in_Ghana/links/5be72ec292851c6b27b4bbe8/Uneven-Development-Urban-and-industrial-growth-and-Its-Environmental-Implications-for-Rural-and-Urban-Communities-in-Ghana.pdf
Torre, A., Wallet, F and Huang, J. (2023). A collaborative and multidisciplinary approach to knowledge-based rural development: 25 years of the PSDR program in France, Rural Studies, 97. 428-437. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.12.034
Wang, C., Zhou, T. and Ren, M. (2023), Driving spatial network connections in rural settlements: The role of e-commerce, Applied Geography, 159, 103067. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2023.103067
Xu, C., Qian C., Yang, W., Li, B., Kong, L. and Kong, F. (2022). Spatiotemporal Pattern of Urban-Rural Integration Development and Its Driving Mechanism Analysis in Hangzhou Bay Urban Agglomeration. Int. J. Environ. Res. Public Health, 19(14), 8390. https://doi.org/10.3390/ijerph19148390
Zang, Y.Z., Liu, Y.S., Yang, Y.Y., Woods, M. and Fois F. (2020). Rural decline or restructuring? Implications for sustainability transitions in rural China, Land Use Policy, 94, Article 104531. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2020.104531
Zhang, W., Chong, Zh., Li, X. and Nie, G. (2020). Spatial patterns and determinant factors of population flow networks in China: Analysis on Tencent Location Big Data, Cities, 99, 102640. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102640 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 701 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 235 |
||