پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 864 |
| تعداد مقالات | 8,349 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,829,757 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,260,294 |
واسطههای انتقال آثار و آراء میرداماد به هندوستان | ||
| مطالعات شبه قاره | ||
| مقاله 5، دوره 18، شماره 50، فروردین 1405، صفحه 85-108 اصل مقاله (1.34 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jsr.2025.47463.2402 | ||
| نویسندگان | ||
| داود حسینی* 1؛ حسین نجفی2؛ حامد ناجی اصفهانی3 | ||
| 1دانشیار گروه فلسفۀ دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران(نویسنده مسئول) | ||
| 2دانشآموختۀ دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران. | ||
| 3دانشیار گروه فلسفۀ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اندیشۀ فلسفیِ میرداماد (درگذشتۀ 1040 ھ.ق)، یکی از نقاط عطف در تاریخ حضور آثار و آراء فیلسوفان ایرانی در هندوستان به شمار میرود. مواجهۀ دانشمندان هندی با شخصیّت علمیِ او، سه دورۀ کلّی را سپری کرده است: دورۀ انتقال، دورۀ انتشار و دورۀ تثبیت. دورۀ انتقال که نیمۀ نخست قرن یازدهم هجریقمری را در بر میگیرد، طلیعۀ آشناییِ دانشمندان هندی با میرداماد به شمار میرود. در مقالۀ حاضر، با تمرکز بر این دوره و تعقیب سرنخهای تاریخی و متنی، نشان دادهایم که چگونه اندیشۀ فلسفیِ میرداماد در عصر حیات او بهواسطۀ نگارش کتاب جذوات و مواقیت و ارتباط با شخصیّتهای علمی و سیاسیِ هندوستان، به آن سرزمین راه یافته است. افزون بر این، تعدادی از شاگردان میرداماد و بستگان او در هندوستان اقامت داشته و علاوه بر تدریس علوم عقلی و نقلی، مناصب گوناگونِ سیاسی و قضایی را عهدهدار بودهاند. این چهرهها که در سراسر جغرافیای شبهقارّه – اعمّ از قلمرو گورکانی و قطبشاهی – حضور داشتهاند، سهمی چشمگیر در پراکنش آثار و آراء میرداماد در هندوستان دارند. «دورۀ انتقال» با روابط سیاسیِ امپراطوریِ صفوی با همسایگان شرقیِ خود و نیز مناسبات دیوانیِ دو حکومت گورکانی و قطبشاهی، پیوندی تنگاتنگ دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فلسفۀ اسلامی در هندوستان؛ میرداماد؛ هندوستان؛ شاگردان میرداماد | ||
| مراجع | ||
|
اسفندیار، کیخسرو. (1362ش). دبستان مذاهب. تصحیح: رحیم رضازاده ملک. تهران: کتابخانۀ طهوری.
اصفهانی، میرزاحبیب. (1369ش). تذکرۀ خطّ و خطّاطان. ترجمه: رحیم چاوشاکبری. تهران: کتابخانۀ مستوفی.
اَفَنْدی، عبدالله بن عیسیبیگ. (1401ق). ریاضالعلماء و حیاضالفضلاء. تصحیح: سیّداحمد حسینیاشکوری. قم: انتشارات کتابخانۀ آیةالله مرعشینجفی.
امامیهمدانی، نصیرالدینمحمّد. ( قرن ۱۱ق). شجرۀ مبارکه. نسخۀ شمارۀ 18490. کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی (تهران).
بَرَنی، ضیاءالدین. (1862م). تاریخ فیروزشاهی. تصحیح: سیّداحمد خان. کلکتّه: انتشارات انجمن آسیاییِ بنگال.
بَرَنی، ضیاءالدین. (1972م). فتاوایِ جهانداری. لاهور: ادارۀ تحقیقات پاکستان (دانشگاه پنجاب).
بلگرامی، سیّدعلیاصغر. (1924م). مآثر دکن. حیدرآباد: دارالطبع جامعۀ عثمانیّه.
بهنیافر، احمدرضا. (1398ش). خدمات تمدنی امیر فتحالله شیرازی در دربار اکبرشاه گورکانی. مطالعات شبهقارّه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 11(37): 9-24.
ثبوت، اکبر. (۱۳۸۰ش). فیلسوف شیرازی در هند. تهران: مرکز بینالمللیِ گفتوگوی تمدّنها؛ هرمس.
ثبوت، اکبر. (1375ش). مدارس اسلامیِ هند در طول تاریخ و جایگاه فرهنگ ایران در آنها. دهلی نو: انتشارات رایزنی فرهنگیِ جمهوری اسلامی در هند.
ثبوت، اکبر. (۱۳۷۸ش). مقدّمهای بر شرح الهدایۀ صدرا. حوزه، دفتر تبلیغات اسلامیِ حوزۀ علمیّۀ قم، 92(16): 191-250.
جنابذی، میرزابیگ بن حسن. (1378ش). روضةالصفویّة (دورۀ تاریخ صفویّة). تهران: انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشاریزدی.
جهانبخش، جویا. (1389ش). رسالۀ تصحیفات میرداماد. میراث شهاب، کتابخانۀ آیةالله مرعشی نجفی، 59(16): 31-66.
حسنیلَکْهنَوی، عبدالحی. (1403ق). الثقافة الإسلامیّة فی الهند (معارف العوارف فی أنواع العلوم و المعارف). دمشق: مجمع اللغة العربیّة.
دانشپژوه، محمّدتقی. (1340ش). فهرست نسخههای خطّیِ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران. ج. 12. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
دانشپژوه، محمّدتقی. (1360ش). نگارشهای شمسای گیلانی. جاویدان خرد، انجمن حکمت و فلسفۀ ایران، 8(4): 40-78.
دانشگر، مریم. (1393ش). تأثیر افکار و آثار جلالالدینمحمّد دوانی در شبهقارّۀ هند. مطالعات شبهقارّه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 6(21): 55-72.
دِدَّمَری، محمّداعظم. (بیتا). واقعات کشمیر. نسخۀ شمارۀ 6175. کتابخانۀ دانشگاه کشمیر (سِرینَگَر).
شاملو، ولیقلی بن داودقلی. (1371ش). قصصالخاقانی. تصحیح: حسن سادات ناصری. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
شفیقاورنگآبادی، لَچَهمی نرائن. (1977م). شام غریبان (تذکرۀ شعرایی که از ایران به هند آمدهبودند). تصحیح: محمّد اکبرالدین صدّیقی. کراچی: انجمن ترقّیِ اردو (پاکستان).
صاعدیشیرازی، نظامالدیناحمد. (1961م). حدیقةالسلاطین. تصحیح: سیّدعلیاصغر بلگرامی. حیدرآباد: ادارۀ ادبیّات اردو.
صفری، علیاکبر.(1390ش). یادی از محمّدشریف کشمیری، از علمای قرن یازدهم، شاگرد میرداماد. کتاب شیعه، 3 (2): 63-65.
طالقانی، تقیالدینمحمّد بن علی. (قرن11ق). میزانالطبایعِ قُطبشاهی. نسخۀ شمارۀ 20س. کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی (تهران).
عبدالسلامخان. (1996م). بر صغیر کے علمائے معقولات اور ان کی تصنیفات. پٹنہ: خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری.
عقیلیخراسانی، محمّدحسن. (1256ق). مجمعالجوامع و ذخائرالترکیب (قرابادین کبیر). کلکتّه: کمپانی احمد کبیر.
علّامی، ابوالفضلبنمبارک. (1886م). اکبرنامه. کلکتّه: مطبع مظهر العجایب (اردو گائیڈ پریس).
غوری، شبّیراحمدخان. (1997م). اسلامی ہند میں علوم عقلیہ. پٹنہ: خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری.
غوری، شبّیراحمدخان. (1967م). قرون وسطی کے ہندوستان میں فلسفہ و حکمت کا آغاز ارتقا. اقبال ریوو، اقبال آکادمی، 7(4): 1-62.
قانعتَتَوی، میرعلیشیر. (1957م). تذکرۀ مقالاتالشعراء. تصحیح: حسامالدین راشدی. کراچی: نیو سِند پریس.
کنبو، محمّدصالح. (1967م). عمل صالح (شاهجهاننامه). تصحیح: غلام یزدانی و وحید قریشی. لاهور: مجلس ترقّیِ ادب.
گیلانی، نظامالدیناحمد. (1391ش). رسائل فلسفیِ نظامالدین گیلانی. مقدّمه: آزاده کرباسیان و محمّدکریمیزنجانیاصل. قم: مجمع ذخائر اسلامی.
گیلانی، نظامالدیناحمد. (قرن11ق). شجرۀ دانش. نسخۀ شمارۀ 39 (مجامیع). کتابخانۀ آصفیّة (حیدرآباد).
لاهوری، عبدالحمید. (1967م). پادشاهنامه. کلکتّه: کالج پریس.
مجموعۀ مؤلّفان. (قرن11ق/ الف). جُنگ. نسخۀ شمارۀ 8853. کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی (تهران).
مجموعۀ مؤلّفان. (قرن11ق/ ب). جُنگ. نسخۀ شمارۀ 12192. کتابخانۀ ملّی جمهوری اسلامی (تهران).
معصومی، ابومحفوظ. (2001م). بحوث و تنبیهات. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
منشی، اسکندربیگ. (1350ش). تاریخ عالمآرای عبّاسی. تصحیح: ایرج افشار. تهران: امیر کبیر.
میرداماد، محمّدباقر بن محمّد. (1380ش). جذوات و مواقیت. تصحیح: علی اوجبی. تهران: میراث مکتوب.
میرداماد، محمّدباقر بن محمّد. (1381ش). مصنّفات میرداماد.ج1، تصحیح: عبدالله نورانی. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
نجفی، حسین؛ حسینی، داود. (۱۴۰۲ش). فلسفۀ میرداماد در هندوستان: از میانۀ قرن یازدهم تا پایان قرن دوازدهم هجریقمری (با تکیه بر سنتهای درسی/متنی). تاریخ فلسفه، 54 (14): 47-92.
نجفی، حسین؛ حسینی، داود. (۱۴۰3ش). فلسفۀ میرداماد در هندوستان: از ابتدای قرن سیزدهم تا میانۀ قرن چهاردهم هجریقمری (با تکیه بر سنتهای درسی/متنی). تاریخ فلسفۀ اسلامی، 3 (10): 39-94.
نهاوندی، عبدالباقی. (1924م). مآثر رحیمی. تصحیح: هدایت حسین. کلکتّه: مطبعۀ بپتَس مِشِن.
نوشاهی، عارف. (1376ش). قسمتی از تذکرۀ خیرالبیان در شرح احوال و آثار علماء و شعرای عصر صفوی. معارف، پژوهشگاه علوم انسانی، 41(14): 32-69.
Chand, Tara. (1952). Growth of Islamic Thought in India. In: S. Radhakrishnan & S. K. Hussain (Eds.), History of Philosophy: Eastern and Western (Vol. 1, pp. 488-514). London: George Allen & Unwin Ltd.
Esots, Janis. (2018). Islamic Philosophy in India. In: Z. R. Kassam, Y. K. Greenberg, & J. Bagli (Eds.), Islam, Judaism, and Zoroastrianism (pp. 324-328). Dordrecht: Springer Netherlands.
Khān, Hafiz A. Ghaffar. (2001). India. In: S. H. Nasr & O. Leaman (Eds.), History of Islamic Philosophy (Vol. 5, pp. 1051-1075). London: Routledge.
Madelung, Wilferd. (1997). Ismāʿīliyya. In: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, & W.P. Heinrichs (Eds.), Encyclopaedia of Islam, 2nd Edition (Vol. 4, pp. 198-206). Leiden: Brill.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 620 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 235 |
||