پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,854,718 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,587,781 |
بررسی و تحلیل بنمایههای مشترک آیین گنوسی و غزلیات حافظ شیرازی | ||
| مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی | ||
| مقاله 3، دوره 9، شماره 2، مهر 1404، صفحه 69-100 اصل مقاله (1.6 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jrm.2025.48986.1200 | ||
| نویسندگان | ||
| حسن نصیری1؛ مجتبی زروانی* 2 | ||
| 1فارغ التحصیل کارشناسی ارشد، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، ایران | ||
| 2استاد، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| ویژگی بنیادین اندیشۀ گنوسی نگرش ضد کیهانی آن و دوگانگی شدید بین خدا و جهان مادی است. این اندیشه مستلزم الوهیت زدایی از کیهان و درنظر گرفتن دست اندرکاران شیطانی و متخاصمی است که بر جهان، جسم و نفس انسان سیطره دارند که غیر از آن خداوند مطلقاً متعالی است که در فراسوی این نظام قرار دارد. در اندیشۀ گنوسی این قوای کیهانی عمدتاً حاکمان سیارات آسمانی (آرخونها) هستند و انسان برای رسیدن به رستگاری باید از سیطرۀ حکومت این آرخون ها رها شود و این نجات بدون مداخلۀ خروش خداوند از بیرون نظام کیهانی ممکن نیست. در عین حال، اندیشههای مشابهی در متون بهدینی مزدیسنی و همچنین در فلسفه و عرفان اسلامی بدون اینکه منافاتی با اصول اساسی آنها پیدا کند راه یافته است. این اندیشههای ضدکیهانی از طریق نقش ارواح اختری در جریان کیهانزایی و حوادث ابتدای آفرینش و موقعیت وجودی انسان نسبت به این حوادث، طنین ویژه و منحصر به فردی نیز در شعر حافظ یافته است که نجات شناسی حافظ را با اندیشۀ «شکافتن سقف فلک» همراه کرده است. این پژوهش با مقایسۀ متون، اساطیر و اندیشههای بنیادین گنوسی با اندیشهها، مضامین و نمادپردازیهای راه یافته در شعر حافظ، بنمایههای گنوسی شعر حافظ و نسبت آنها با جهانبینی و هستیشناسی او را نمایان میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| Hafez؛ Gnosticism؛ planets؛ archons؛ estrangement | ||
| مراجع | ||
|
آشوری، داریوش. (1377) هستیشناسی حافظ، تهران: نشر مرکز.
ابراهیمزاده، محدثه، جهانگرد، فرانک (1400). تحلیل بنمایههای گنوسی در مصیبتنامۀ عطار، کهننامة ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال12، شمارۀ1، ص ص. 4-28.
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1388). ماجرای پایان ناپذیر حافظ، تهران، شرکت سهامی انتشار.
اسماعیلپور مطلق، ابوالقاسم. (1377). بررسی تطبیقی دیباچۀ مثنوی معنوی و اشعار گنوسی، ایرانشناخت، شماره 11، ص ص. 14-41.
اسماعیلپور مطلق، ابوالقاسم. (1397). بازتاب ایران باستان در اشعار حافظ شیرازی، سالنامه حافظپژوهی، شماره 21، ص ص. 13-24.
افلاطون. (بیتا). تیمائوس (از جلد سوم دورۀ آثار افلاطون)، ترجمۀ محمد حسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
الیاده، میرچا. (1399). تاریخ اندیشههای دینی، ترجمۀ مانی صالحی علامه، (جلد 1 و2 ) ،تهران: انتشارات نیلوفر.
انقطاع، ناصر. (1387). حافظ و کیش مهر، آمریکا: شرکت کتاب.
ایمانپور، منصور. (1390). نقش نظریه افلاک در آراء فلسفی فیلسوفان اسلامی، مجله تاریخ فلسفه، سال ،2 شماره 1، ص ص. 81-99.
بهار، مهرداد. (1375). ادیان آسیایی، تهران: نشر چشمه.
پارسا، محمد بن محمد. (1366). شرح فصوص الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
پتروشفسکی، ایلیا پائولوویچ. (1357). کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول (جلد دوم)، ترجمۀ کریم کشاورز، تهران: نشر نیل.
پورنامداریان، تقی. (1399). گمشدۀ لب دریا، تاملی در معنی و صورت شعر حافظ، تهران: انتشارات سخن.
تیلیش، پل. (1366). شجاعت بودن، ترجمۀ مراد فرهادپور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
جلالیان، عبدالحسین. (1379) شرح جلالی بر حافظ (جلد سوم)، تهران: یزدان
حافظ، خواجه شمس الدین محمد شیرازی. (1390). دیوان حافظ، به اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: انتشارات زوار.
حافظ، خواجه شمس الدین محمد شیرازی. (1383). دیوان خواجه حافظ شیرازی، به کوشش جلیل خطیب رهبر، تهران: انتشارات صفیعلیشاه.
حمیدیان، سعید (1389). شرح شوق: شرح و تحلیل بر اشعار حافظ، (جلد 3 و 4)، تهران: نشر قطره.
خرمشاهی، بهاء الدین. (1366). حافظنامه، (ج. 1 و 2)، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
دادگی، فرنبغ. (1395). بندهش، گزارش مهرداد بهار، تهران: انتشارات توس.
دهخدا، علی اکبر. (1395). لغتنامه دهخدا، قم : موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.
رنجبر، ابراهیم، سوداگر، بابک. (1400). بررسی عناصر گنوسی در نظام عرفانی عین القضات همدانی، فصلنامة علمی ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، سال 17،(شمارۀ 65)، ص 99-127.
زرینکوب، عبدالحسین. (1374). از کوچۀ رندان، دربارۀ زندگی و اندیشۀ حافظ، تهران: انتشارات سخن.
زرینکوب، عبدالحسین.(1385). ارزش میراث صوفیه، تهران: انتشارات امیرکبیر.
زرینکوب، عبدالحسین. (1387). دنبالۀ جست و جو در تصوف، تهران: انتشارات امیرکبیر.
زنر، آر.سی. (1377). تعالیم مغان، گفتاری چند در معتقدات زردشتیان، ترجمۀ دکتر فریدون بدرهای، تهران: انتشارات توس.
زنر، آر.سی. (1384).زروان یا معمای زردشتیگری، ترجمۀ دکتر تیمور قادری، تهران: انتشارات امیرکبیر.
سهروردی، یحیی بن حبش. (1380). قصۀ غربت غربی، شرح و ترجمۀ پرویز عباسی داکانی، تهران: نشر تندیس.
شایگان، داریوش. (1393). پنج اقلیم حضور (فردوسی، خیام، مولوی، سعدی، حافظ): بحثی دربارۀ شاعرانگی ایرانیان، تهران: فرهنگ معاصر.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1372). تازیانههای سلوک: نقد و تحلیل چند قصیده از حکیم سنائی، تهران: نشر آگاه.
عباسی، محمود، اویسی کهخا، عبدالعلی، آرخی. (1393). بن مایههای مشترک قصه الغربۀ الغربیه سهروردی و آیین گنوسی، فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، سال 10- شمارۀ 37 ص ص. 183-204.
غنی، قاسم. (1383). تاریخ عصر حافظ، تهران: انتشارات زوار.
فلاتی، علی. (1349).از فروید به حافظ، تهران: نشر فرخی.
کاپلستون، فردریک. (1380). تاریخ فلسفه ، ترجمۀ سیدجلالالدین مجتبوی،(جلد 1)، تهران: انتشارات سروش.
کرمی، رحیم، رزاقپور، مرتضی. (1398). تحلیل معرفتشناسی عرفان مانوی و مولوی، مجلۀ پژوهشهای ادیانی، سال 7، شمارۀ 14، ص ص. 294-312.
ماسه، هانری. (1369). تحقیق دربارۀ سعدی، ترجمۀ غلامحسین یوسفی و محمدحسن مهدوی اردبیلی، تهران: انتشارات توس.
می، رولو. (1387). انسان در جستوجوی خویشتن، ترجمۀ دکتر سیدمهدی ثریا، تهران: دانژه.
می، رولو.. (1395). عشق و اراده، ترجمۀ سپیده حبیب، تهران: نشر دانژه.
نجم رازی. (1366). مرصاد العباد، به اهتمام محمدامین ریاحی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
نسفی، عزیزالدین بن محمد. (1352). مقصد اقصی، به تصحیح حامد ربانی، تهران: کتابخانۀ علمی حامدی.
هالروید، استوارت. (1395). ادبیات گنوسی، ترجمة ابوالقاسم اسماعیل پور، تهران: هیرمند.
یوناس، هانس. (1401). کیش گنوسی، پیام خدای ناشناخته و صدر مسیحیت،ترجمۀ ماشالله کوچکی میبدی و حمید هاشمی کهندانی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 426 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 244 |
||