| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,854,394 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,587,486 |
جایگاه و نقش خاندان نصیری اردوبادی در دیوانسالاری عصر صفوی | ||
| نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام | ||
| مقاله 7، دوره 19، شماره 36، مرداد 1404، صفحه 185-213 اصل مقاله (1.3 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jhr.2025.51400.3774 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدحسین سلیمانی* 1؛ سید حسن شجاعی دیوکلائی2 | ||
| 1استادیار گروه تاریخ دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران | ||
| 2استادیار گروه تاریخ دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران.مازندران. ایران | ||
| چکیده | ||
| دیوانسالاران در گسترۀ تاریخ ایران همواره در تثبیت، ماندگاری و پیوستگی حکومتها سهم چشمگیری داشتند. آنان پس از هر جابجایی در قدرت سیاسی خواهناخواه برای از سر گرفتن چرخۀ امور اداری و دیوانی دوباره به درگاه فراخوانده و به خدمت گرفته میشدند. بیشتر این دیوانسالاران آموزهها و تجربههای کاری خود را به فرزندان آموخته و این شغل را در نسلهای پسین خاندان تداوم میبخشیدند. ازجمله خاندان نصیری طوسی اردوبادی بیش از دو سده در تشکیلات دیوانی صفویان به خدمت پرداختند. پژوهش کیفی پیش رو بر آن است با روش توصیفی - تحلیلی و با بررسی موردی آن خاندان و بر پایۀ نسخههای خطی و منابع دست اول برخی مسائل را در این رابطه تبیین نماید. نخست آنکه، اردوبادیها در این دوره دارای چه جایگاههای دیوانی بوده و الگوهای حاکم بر شیوههای دستیابی آنان به آن مناصب دیوانی چه بود. دیگر آنکه سهم اردوبادیها در تکوین ادبیات دیوانی آن عصر چه بوده است. یافتهها نشان داد که آنان توانستند در نظام سلسله مراتبی عصر صفوی هم با «استحقاق» و شایستگیهای فردی و هم با وابستگی به شبکۀ خاندانی خود به این مناصب دست یازند. همچنین این خاندان با پیوستگی، انتقال و تداوم سنتهای دیوانی آموختهها و تجربههای دیوانی خود را به نسل پس از خود انتقال و به گواه منابع و نسخههای خطی نقش و سهم چشمگیری در تکوین ادبیات دیوانی آن روزگار داشته و میراث گرانسنگ و ماندگاری از خود برجای نهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صفویان؛ نصیری اردوبادی؛ نصیری طوسی؛ دیوانسالاری؛ تشکیلات دیوانی؛ ادبیات دیوانی | ||
| مراجع | ||
|
آذرنگ، عبدالحسین. (1394). تاریخ ترجمه در ایران: از دوران باستان تا پایان عصر قاجار. تهران: ققنوس.
اسکندر بیگ منشی. (1314 ق). عالم آرای عباسی. تهران: دارالاطباعۀ آقا سید مرتضی.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (1362). مطلع الشمس. تهران: انتشارات پیشگام.
بدلیسی، شرف الدین بن شمس الدین. (1377). شرف نامه. (ولادیمیر ولیامینوف, تصحیح). تهران: اساطیر.
بخشی استاد، موسی الرضا. (1401). برنامهها و منابع آموزشی مدارس عصر صفوی بر اساس سفرنامههای سیّاحان اروپایی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 16(31), 51-74. doi: 10.22111/jhr.2021.37919.3101
بهنام فر، محمد حسن. (1403). جایگاه، ویژگیها و کارکرد دیوان رسائل در ساختار اداری دولت موحدون. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 18(35)، 70-91. doi: 10.22111/jhr.2024.46563.3609
بهرام نژاد، محسن. (1391، تابستان). سازوکار تشکیلات دیوانی در دوران وزارت میرزا طالب خان اردوبادی. پژوهشهای تاریخ اسلام, 45- 5.
بهرام نژاد، محسن. (1398). تاریخ فرهنگ و تمدن ایران در دوره صفویه (با تاکید بر هویت فرهنگی). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
بهرام نژاد، محسن. (1387, زمستان). منشآت میر محمد حسین تفرشی: کند وکاوی در زندگانی دیوانی و فرهنگی او. فصلنامه آینه میراث (شمارۀ 43), 93-124.
بیانی، مهدی. (1348). احوال و آثار خوشنویسان (نستعلیق نویسان). تهران: انتشارات دانشگاه تهران
جدلیها، سعید و پور محمدی املشی, نصراله. (1403). واکاوی ابعاد و شاخصهای روابط خارجی ایران در عصر شاه طهماسب اول صفوی. نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 18(34), 34-62. doi: 10.22111/jhr.2024.43814.3464
جعفریان، رسول. (1390, بهار). اردوباد و اهمیت فرهنگی آن در دورة اخیر صفوی. پیام بهارستان (سال سوم، شماره 11), 14-13.
جعفریان، رسول. (1398, فروردین و اردیبهشت). نسخه خوانی (15). آینه پژوهش, 27-36.
خانی پور، سمیه و شکیبا, فهیمه. (1401). تأثیر عوامل سیاسیاجتماعی بر رکود و انحطاط اقتصادی ایران در دورۀ افغانها (1135 ـ 1142 هـ. ق)، نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام, 16(31), 209-243. doi: 10.22111/jhr.2021.39291.3196
دانش پژوه، محمدتقی. (1348, مرداد). دستورالملوک میرزا رفیعا. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران, شماره 5 و 6(سال شانزدهم), 540-564.
دانش پژوه، محمدتقی. (1350). دبیری و نویسندگی. هنر و مردم (109), 52-46.
دبیران دبیرخانۀ شاه سلیمان صفوی. (1388). منشآت سلیمانی. (رسول جعفریان, تصحیح). تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
دبیران دبیرخانۀ شاه سلیمان صفوی. (نسخۀ خطی شماره 31021). منشآت. مشهد: کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
درویشوند، محمود. (1396). نقش خاندان اردوبادی در تاریخ تحولات عصر صفویه. تهران: سنجش و دانش.
سبزواری، محمدباقر. (1383). روضة الانوار عباسی. (اسماعیل چنگیزی اردهایی, تصحیح). تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
سلیمانی محمدحسین، رازنهان محمدحسن، محمدی حسین. جایگاه و نقش خاندان کُجُجی در سازمان دیوانی عصر صفوی (۹۱۰-۱۰۹۲ ق.). فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام. ۱۴۰۰; ۱۳ (۵۱): ۳۹-۶۴
سیوری، راجر. (1374). ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
سیوری، راجر. (1380). درباب صفویان، ترجمه رمضان علی روحالهی، تهران: نشر مرکز.
شاردن، ژان. (1375). سفرنامه شاردن (جلد: 4). (اقبال یغمایی, مترجم). تهران: انتشارات توس.
شاملو، مرتضی قلی بن حسن. (1382). جُنگ مرتضی قلی شاملو، گردآوری در سال 1069 قمری. (نسخه شناسی و فهرست نگاری از ایرج افشارو احمد منزوی, مقدمه بر چاپ فاکسمیله). تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، بخش کتابخانه.
شاملو، ولیقلی بن داودقلی. (1375). قصص الخاقانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
شهیدی، حمیده. (1393). شرایط و شیوۀ بهکارگیری افراد در تشکیلات اداری آستان قدس در دورۀ صفویه بر اساس اسناد، فصلنامۀ گنجینۀ اسناد (سال بیست و چهارم، دفتر سوم)، 43-28.
عارف نوشاهی، رضا الله شاه. (1391 الف). کتابشناسی آثار فارسی چاپ شده در شبه قاره (جلد 4). تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
نوشاهی، عارف. (1391 ب). فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانه مرکزی دانشگاه پنجاب، لاهور (پاکستان) مجموعههای آزاد، پیرزاده، شیرانی،. تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
فلور، ویلم. (1387). دیوان و قشون در عصر صفوی. (کاظم فیروزمندی, مترجم) تهران: آگه.
فلور، ویلم. (1367). اشرف افغان بر تختگاه اصفهان. (ابوالقاسم سری, مترجم) تهران: توس.
فیوضات، ابراهیم. (1372). بررسی تحولات نظام استاد- شاگردی در ایران، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
قائم مقامی، جهانگیر. (1350). مقدمهای بر شناخت اسناد تاریخی. تهران: انجمن آثار ملی.
قزوینی، محمدعلی. (1396). رفیق توفیق: در رسوم وزارت و آداب سلطنت با تأکید بر دوره صفوی (تألیف در 1104 هجری). (رسول جعفریان, تصحیح) قم: نشر مورخ.
کامنکا، یوجین. (1380). دیوانسالاری. (خسرو صبری, مترجم) تهران: شیرازه.
گروهی از نویسندگان. (1380). تاریخ ایران در دورۀ صفویان. (یعقوب آژند, مترجم) تهران: انتشارات جامی.
گلچین معانی، احمد. (1369). کاروان هند. مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
محمدربیع بن محمدابراهیم (2536). سغینۀ سلیمانی: سفرنامۀ سفیر ایران به سیام 1094- 1098 ق.. (عباس فاروقی، تصحیح). تهران: انتشارات دانشگاه تهران
منشی قزوینی، بوداق. (1378). جواهر الاخبار [بخش تاریخ ایران از آق قویونلو تا سال 984 هـ. ق]. (محسن بهرام نژاد, تصحیح). تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
منشی قمی، احمد بن حسین. (1383). خلاصة التواریخ. (احسان اشراقی, تصحیح). تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
موسوی، سید جمال؛ بابائی، طاهر. (1389). مجمع جانقی: تحقیقی دربارۀ شورای عالی دربار صفوی. مطالعات تاریخ اسلام (سال دوم، شمارۀ 6)، 149-139.
نصرآبادی، محمدطاهر. (1379). تذکرۀ نصرآبادی. (احمد مدقق یزدی, تصحیح). یزد: دانشگاه یزد.
نصیری اردوبادی، میرزا علی نقی. (1371). [القاب و مواجب دورۀ سلاطین صفویه]. (یوسف رحیم لو, تصحیح) مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
نصیری، محمدابراهیم (جنگ خطی 2506). تهران: موزه، کتابخانه، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
نصیری، محمدابراهیم (جنگ خطی 4903). تهران: موزه، کتابخانه، مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
نصیری، محمدابراهیم بن زین العابدین. (1373). دستور شهریاران. (محمدنادر نصیری مقدم, تصحیح) تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
نصیری، محمدرضا بن عبدالحسین، نصیری عبدالجمیل. (1392). فرهنگ نصیری: ترکی جغتایی، رومی، قزلباشی، روسی و قلماقی به فارسی. (حسن جوادی، ویلم فلور, تصحیح). تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
نصیری، محمدرضا. (نسخۀ خطی شماره 2/12029). منشآت. کتابت: 1135 ق.، قم: کتابخانه بزرگ حضرت آیت الله مرعشی نجفی.
نصیری، محمدرضا. (نسخۀ خطی شماره 6293). منشآت. کتابت: 1269 ق. تهران: کتابخانه و موزه ملی ملک.
نصیری، محمدرضا. (نسخۀ خطی شماره AA7691). منشآت. لندن: بریتیش موزیوم.
نصیری، عبدالحسین. (نسخۀ خطی شمارۀ 5768 و 3534 عکسی). تحفۀ شاهی. تهران: کتابخانۀ دانشگاه تهران.
نصیری، میرزا علی نقی. (1371). القاب و مواجب دورۀ سلاطین صفویه. (یوسف رحیم لو, تصحیح) مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
وبر، ماکس. (1382). دین، قدرت، جامعه. (احمد تدین, مترجم) تهران: هرمس.
وبر، ماکس، (1384). اقتصاد و جامعه، ترجمع عباس منوچهری و دیگران، تهران: انتشارات سمت.
وحید قزوینی، محمد طاهر. (1383). تاریخ جهان آرای عباسی. (سید سعید میرمحمدصادق, تصحیح). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
وحید قزوینی، محمدطاهر. (نسخه خطی 2905). منشآت. تهران: موزه، مرکز اسناد و کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
هدایت، رضاقلی بن محمدهادی. (1373). فهرس التواریخ. (میرهاشم محدث، عبدالحسین نوایی, تصحیح). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
Khuzani Isfahani, Fazli Beg (2015). A Chronicle of the Reign of Shah Abbas (V 2) Kioumars Ghereghlo, Charles Melvill, Edition)Great Britain by Short Run press Ltd., Exeter: E. J. W. Gibb Memorial Trust. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 686 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 224 |
||