پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 864 |
| تعداد مقالات | 8,349 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,829,751 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,260,294 |
تبیین موانع و الزامات توسعة کشاورزی در واکنش به پیامدهای خشکسالی (مورد مطالعه: روستاهای هامون) | ||
| مجله جغرافیا و توسعه | ||
| مقاله 4، دوره 24، شماره 84، مهر 1405، صفحه 89-116 اصل مقاله (837.65 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gdij.2025.52065.3737 | ||
| نویسندگان | ||
| ولی الله سارانی* 1؛ سمیه شهرکی ده سوخته2؛ سمانه سارانی3 | ||
| 1استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران | ||
| 2استادیار گروه آمار، دانشکده علوم، دانشگاه زابل، زابل، ایران | ||
| 3دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر، با هدف تبیین موانع و الزامات توسعة کشاورزی، در واکنش به پیامدهای خشکسالی در مناطق روستایی هامون انجام شده است. این پژوهش کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی است و از لحاظ روش، در گروه پژوهش کیفی و کمّی قراردارد. برای تجزیهوتحلیل اطلاعات، از نرمافزار «SPSS»، روش تئوری زمینهای و مدل «کوپراس فازی» استفاده شده است. نتایج نشانداد؛ مقولات (کمبود منابع آب، تغییرات اقلیمی، افزایش خاک و بیابانزایی، فقدان زیرساختهای مناسب، سازوکارهای نادرست در برابر خشکسالی، حکمروایی نامطلوب، غالب بودن رویکرد متمرکز و بخشی در توسعة کشاورزی و روستایی، سیاست متمرکز و قطبی و سیاستهای آبی افغانستان)، بهعنوان موانع توسعة کشاورزی در روستاهای هامون شناسایی شدند. در ادامه نیز نتایج نشانداد، مقولات (همکاریهای بینالمللی، مدیریت پایدار منابع آبی، مقابله با تغییرات اقلیمی، توسعة زیرساختهای مشترک، حمایتهای اقتصادی و اجتماعی و تقویت مدیریت یکپارچه) بهعنوان الزامات توسعة کشاورزی در روستاهای هامون شناسایی شدند. سپس، بهمنظور همبستگی بین الزامات توسعة کشاورزی مطرحشده و کاهش پیامدهای خشکسالی، از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. در مطالعة همبستگی بین دو متغیر مطرحشده، بررسی مقادیر ضریب همبستگی نشانداد که بین تمام شاخصهای وابسته با متغیر مستقل (الزامات توسعة کشاورزی) رابطة مثبت و معنیداری در سطح اطمینان 99 درصد وجود دارد. در نهایت نتایج تحلیل مسیر، گویای آن بود که الزام (همکاریهای بینالملی) با مقدار اثر مستقیم 188/0 و اثر غیرمستقیم 078/0، بیشترین تأثیرگذاری را در کاهش پیامدهای خشکسالی در مناطق روستایی هامون را بهخود اختصاص داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| موانع و الزامات توسعه کشاورزی؛ پیامدهای خشکسالی؛ اقتصاد روستایی؛ روستاهای هامون | ||
| مراجع | ||
|
پوراقبالی، میلاد؛ علی شمس؛ احمد قیدی (1399). سنجش پیامدهای خشکسالی و تاثیر آنها بر نیت مهاجرت جوانان روستایی شهرستان همدان، روستا و توسعه. دوره 23. شماره 91. صفحات 77-51.
جهانتیغ، حسین؛ امیر بخشی؛ رضوان قربانیسالخورد (1401). موانع و الزامات سازگاری کشاورزان مناطق کوهستانی با تغییرات آب و هوایی نمونه موردی، بخش پاپی از توابع شهرستان خرمآباد، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 22. شماره 67.
حدادی، سولماز؛ سیدمحمود حسینی (1396). بحران خشکسالی و رسالت ترویج، چهارمین کنگره علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم کشاورزی. منابع طبیعی و محیط زیست ایران. تهران. انجمن توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین.
خسرویپور، بهمن؛ کوثر لویمی (1403). نقش آبیاریهای نوین در مدیریت بهینه آب در زمان خشکسالی، جغرافیا و روابط انسانی. دوره 7. شماره 3. صفحات 318-303.
دنیائیداریان، مجتبی؛ وحید ریاحی (1400). تحلیل روند خشکسالی کشاورزی و روشهای سازگاری با آن (نمونه موردی: شهرستان شبستر)، جغرافیا و روابط انسانی. دوره 4. شماره 2. صفحات 487-466.
رکن الدین افتخاری، عبدالرضا؛ سید محمد موسوی؛ مهدی پورطاهری؛ منوچهر فرجزادهاصل (1393). تحلیل نقش تنوع معیشتی در تابآوری خانوارهای روستایی در شرایط خشکسالی مطالعه موردی: مناطق در معرض خشکسالی استان اصفهان، فصلنامه پژوهشهای روستایی. دوره 5. شماره 3.
زرقانی، سیدهادی؛ مریم عباسزاده؛ سیدمحمدباقر موسوی؛ زهرا سعادتی (1397). تحلیل آثار و پیامدهای اجتماعی-امنیتی خشکسالی با تاکید بر استانهای شرقی، دهمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک و دومین همایش جغرافیا و برنامهریزی مناطق مرزی ایران. دانشگاه بیرجند با همکاری انجمن ژئوپلتیکیک.
سارانی، مریم؛ سیدمهدی حسینی (1403). شناسایی و اولویتبندی مدیریت ریسک خشکسالی با تاکید بر تابآوری روستاییان (مطالعه موردی: محصولات گرمسیری بلوچستان)، مطالعات علوم محیط زیست. دوره 9. شماره 3. صفحات 9086-9070.
سلیمانیسارد، فرشاد؛ سعید سلطانیکوپایی؛ علی سلاجقه (1387). تحلیل گستره خشکسالی با استفاده از شاخص بارش استاندارد شده (SPI) در استان کرمان، اولین کنفرانس بینالمللی بحران آب. دانشگاه زابل. 22-20 اسفند.
https://civilica.com/doc/64227/
شعبانعلیفمی، حسین؛ مسلم سواری؛ مهسا معتقد؛ مهناز محمدزادهنصرآبادی؛ سمیرا افشاری؛ مسیب بقایی (1399). تحلیل راهبردهای سازگاری کشاورزان کوچک مقیاس با شرایط خشکسالی در استان اصفهان، برنامهریزی و آمایش فضا. دوره 24. شماره 1.
شمسنیا، سید امیر (1402). ارزیابی و مقایسه تطبیقی شاخصهای خشکسالی SMDI، SPI و RDI در منطقه زرقان، استان فارس، نشریه پژوهشهای تغییرات آب و هوایی. فصلنامه علمی دانشگاه گلستان. دوره 4. شماره 15. صفحات 90-73.
https://ccr.gu.ac.ir/article_182275_0b11b4078c83380fece774ed5cb10c35.pdf
صفری علیاکبری، مسعود؛ محمدرضا پودینه؛ محمد آزادپور (1400). خشکسالی و جوامع روستایی: راهبردهای مقابله با پیامدهای آن (موردمطالعه: روستاهای مرزی شهرستان زاهدان)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. سال 23. شماره 70.
طولابینژاد، مهرشاد؛ خدیجه صادقی (1397). راهبردهای کشاورزان در واکنش به پیامدهای خشکسالی و بررسی عوامل موثر بر آن (مورد مطالعه: شهرستان رشتخوار)، پژوهشهای روستایی. دوره 9. شماره 4. صفحات 627-608.
کریم، محمدحسین؛ مهرشاد طولابینژاد (1400). راهبردهای احیای کشاورزی در راستای تجدید حیات مناطق روستایی، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. دوره 10. شماره 4. صفحات 42-17.
لطفینسب اصل، سکینه؛ محمد خسروشاهی؛ زهرا سعیدی فر؛ فاطمه درگاهیان (1397). تحلیل روند تغییرات بارندگی و ارزیابی خشکسالیهای حوضه آبخیز جازموریان با استفاده از روشهای روندیابی و شاخصهای بهینه، مجله تحقیقات مرتع و بیابان ایران. دوره 25. شماره 4.
موسوی، سمیه؛ مهرداد نیکنامی (1400). تبیین سیاستهای پیشران مدیریت خشکسالی: مورد مطالعه استان تهران، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی. دوره 11. شماره 40.
مقدسی، فاطمه؛ مهنوش مقدسی؛ مهدی محمدیقلعهنی (1402). ارزیابی خصوصیات خشکسالی بر اساس ترکیب دادههای بارش و رواناب پایگاههای جهانی در حوضههای آبریز درجه دو کشور، مجله تحقیقات آب و خاک ایران. دوره 54. شماره 9. صفحات 1317-1299.
https://ijswr.ut.ac.ir/article_94104_669da274829bddd3433f4cb0a9ef7978.pdf
موسوی، سید حسن؛ حمید اکبری؛ یدالله بلیانی (1388). پایش خشکسالی بر اساس نمایههای مبتنی بر بارش در شهر کرمانشاه طی دوره آماری 2005-1951، اولین همایش منطقهای آب و خشکسالی دانشگاه ازاد رشت.31-30 اردیبهشت.
https://civilica.com/doc/64502/
نبیزادهبلخکانلو، عادل؛ زهرا حجازیزاده؛ پرویز ضیائیانفیروزآبادی (1397). ارزیابی وضعیت دمایی پوشش گیاهی VTCI )) برای پایش خشکسالی در حوضه آبریز سیمینهرود دریاچه ارومیه با استفاده از تصاویر ماهواره MODIS.، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره 18. شماره 50. صفحات 139-129.
وفاخواه، مهدی؛ منصور رجبی (1384). کارایی نمایههای خشکسالی هواشناسی برای پایش و ارزیابی خشکسالیهای حوضه آبریز دریاچههای بختگان، طشک و مهارلو، مجله بیابان. دوره 10. شماره 2. صفحات 382-370.
https://www.sid.ir/paper/5388/fa
Azadi, H., Keramati, P., Taheri, F., Rafiaani, P., Teklemariam, D., Gebrehiwot, K., Hosseininia, G., Van Passel, S., Lebailly, P., and Witlox, F. (2018). Agricultural land conversion: Reviewing drought impacts and coping strategies, International journal of disaster risk reduction, Vol. 31, 184-195. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212420918305685 Basto, S. Thompson, K. Grime, J. P. Fridley, J. D. Calhim, S. Askew, A. P. & Rees, M. (2018). Severe effects of long-term drought on calcareous grassland seed banks. Npj Climate and Atmospheric Science, 1(1), 1-7. https://www.nature.com/articles/s41612-017-0007-3 Birthal, P.S., Negi, D.S., Khan, M.T., and Agarwal, S. (2015). Is Indian agriculture becoming resilient to droughts? Evidence from rice production systems, Food Policy, Vol. 56, 1-12. https://ideas.repec.org/a/eee/jfpoli/v56y2015icp1-12.html Breshears, D.D., López-Hoffman, L., Graumlich, L.J. (2011). When ecosystem services crash: preparing for big, fast, patchy climate change. Ambio A J. Hum. Environ. 40, 256 - 263. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21644454/ Campbell, D . Barker, D . & McGregor, D. (2011). Dealing with drought: Small farmers and environmental hazards in southern St. Elizabeth, Jamaica. Applied Geography, 31(1), 146 -158. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0143622810000330 Castro, B. (2019). The shifting limits of drought adaptation in rural Colombia, Current Directions in Water Scarcity Research, 2: 77-86. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128148204000067 Coombs, W. T. (2011). "Crisis Management and Communications." Institute for Public Relations. N.P., Jan.-Feb Web. De Silva, M. M. G. T. & Kawasaki, A. (2018). Socioeconomic vulnerability to disaster risk: a case study of flood and drought impact in a rural Sri Lankan community. Ecological Economics, 152, 131 -140. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S092180091731604X FAO. (2016 a). Climate change and food security: risks and responses, Rome, ISBN 978-92-5-108998. https://openknowledge.fao.org/items/8d799d5f-60e4-4ff9-87dd-d33289abb482 FAO. (2023). The impact of disasters and crises on agriculture and food security 2023, Rome, Italy, ISBN 978-92-5-138194-6. https://openknowledge.fao.org/items/cd76116f-0269-43e4-8146-d912329f411c Fang, B., Kansara, P., Dandridge, Ch. and Lakshmi, V. (2021). Drought monitoring using high spatial resolution soil moisture data over Australia in 2015-2019. Journal of Hydrology 594, 1-12 https://www.researchgate.net/publication/348344579 Grothmann, T., Patt, A. (2005). Adaptive capacity and human cognition: the process of individual adaptation to climate change. Glob. Environ. Change 15, 199 - 213. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S095937800500004X Gunathilaka, R.P.D., Smart, J.C.R., Fleming, C.M. (2018). Adaptation to climate change in perennial cropping systems: options, barriers and policy implications. Environ. Sci. Policy 82, 108 - 116. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1462901117309346 Gonçalves, S.T.N., Vasconcelos Júnior, F.d.C., Silveira, C.d.S., Cid, D.A.C., Martins, E.S.P.R. and Costa, J.M.F.d. 2023. Comparative Analysis of Drought Indices in Hydrological Monitoring in Ceará’s Semi-Arid Basins, Brazil. Water, 15, 1259. https://www.mdpi.com/2073-4441/15/7/1259 Habiba U., Shaw, R., Takeuchi, Y. (2012). Farmer’s Perception and Adaptation Practices to Cope with Drought: Perspectives from Northwestern Bangladesh, International Journal of Disaster Risk Reduction, 3(1), 72-84. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212420912000064 Hazran, Z., Man, N., and Nolila, M. (2017). The post-flood impacts on farmers, agricultural sector and food security in Kelantan. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 7(9), 175-184. https://ideas.repec.org/a/hur/ijarbs/v7y2017i9p175-184.html Hena, S., Jingdong, L., Rehman, A., & Zhang, O. (2019). A comparative analysis of agricultural development and modernization between China and Pakistan. International Journal of Advanced and Applied Sciences, 6(4), 81-94. https://www.science-gate.com/IJAAS/2019/V6I4/1021833ijaas201904010.html Iqbal, M.W., Donjadee, S., Kwanyuen, B., and Liu, S.Y. (2018). Farmers’ perceptions of and adaptations to drought in Herat Province, Afghanistan. Journal of Mountain Science, 15(8), 1741-1756. https://link.springer.com/article/10.1007/s11629-017-4750-z Karanisa, T., Amato, A., Richer, R., Abdul Majid, S., Skelhorn, C., & Sayadi, S. (2021). Agricultural Production in Qatar’s Hot Arid Climate. Sustainability, 13(7), 4059. https://www.mdpi.com/2071-1050/13/7/4059 Lukhmanova, G., Baisholanova, K., Shiganbayeva, N., Abenov, B., Sambetbayeva, A., & Gussenov, B. S. (2019). Innovative development of the agricultural sector of the Republic Of Kazakhstan. Revista Espacios, 40(32), 1-9. https://bbr.buketov.edu.kz/index.php/economy-vestnik/article/view/362 Mardy, T. Uddin, M. N. Sarker, M. A. Roy, D. and Dunn, E. S. (2018). Assessing Coping Strategies in Response to Drought: A Micro-Level Study in the NorthWest Region of Bangladesh, Climate, 6(2): 1-18. https://www.mdpi.com/2225-1154/6/2/23 Mariano, D. A. Dos Santos, C. A. C. Wardlow, B. D. Anderson, M. Schiltmeyer, A. V. Tadesse, T. and Svoboda, M. (2018). Use of remote sensing indicators to assess effects of drought and human-induced land degradation on ecosystem health in Northeastern Brazil, Remote Sensing of Environment, 213: 129 -143. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0034425718302050 Molen, M.K. et al, 2011, Drought and Ecosystem Carbon Cycling, Agricultural and Forest Meteorology, Vol. 151, issue 7, 765- 773. https://doi.org/10.1016/j.agrformet.2011.01.018 Pulwarty, R. S. and Sivakumar, M. V. K. (2014). Information systems in a changing climate: Early warnings and drought risk management, Weather and Climate Extremes, 3(6): 14 -21. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2212094714000218 Rohani, H., Ghorbani, M., Kohansal, M. (2021). Analysis of the effective factors on dimensions of sustainable agricultural development in Khorasan Razavi province, using seemingly unrelated regression equations. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 52(1), 33- 52. (In Farsi). https://ijaedr.ut.ac.ir/article_80192.html?lang=en Salam, R. Islam, A. R. M. T. Shill, B. K. Alam, G. M. Hasanuzzaman, M. Hasan, M. M. & Shouse, R. C. (2021). Nexus between vulnerability and adaptive capacity of drought-prone rural households in northern Bangladesh. Natural Hazards, 106(1), 509 -527. https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04473-z Spinoni, J Barbosa, P . De Jager, A. McCormick, N. Naumann, G. Vogt, J. V. Magni, D. Masante, D. and Mazzeschi, M. (2019). A new global database of meteorological drought events from 1951 to 2016. Journal of Hydrology: Regional Studies, 22, 1 - 24. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214581818303136 Wamalwa, I., Mburu, B., and Mang’uriu, D. (2016). Agro climate and weather information dissemination and its influence on adoption of climate smart practices among small scale farmers of Kisii country. Kenya, 10(6), 14-23. https://core.ac.uk/reader/234662000 Wang, W., Zhao, X., Cao, J., Li, H., & Zhang, Q. (2020). Barriers and requirements to climate change adaptation of mountainous rural communities in developing countries: The case of the eastern Qinghai-Tibetan Plateau of China. Land Use Policy, 95, 1 - 11. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264837719300912 Ward, P.S., and Makhija, S. (2018). New modalities for managing drought risk in rainfed agriculture: evidence from a discrete choice experiment in Odisha, India. World development, Vol. 107, 163-175. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305750X18300834 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 398 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 46 |
||