پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,479 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,506 |
کاهش تدریجی نقره و تاثیر آن بر بحران پولی حکومتهای ایرانی (تا قرن پنجم) | ||
| نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام | ||
| مقاله 12، دوره 19، شماره 36، مرداد 1404، صفحه 317-341 اصل مقاله (1.44 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jhr.2025.51179.3764 | ||
| نویسنده | ||
| جمیله یوسفی* | ||
| استادیار گروه آموزشی تاریخ، دانشکده علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران،ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی علل کاهش تدریجی مسکوکات سیمین (درهم) و پیامد آن بر بحرانهای مالی حکومتهای ایرانی تا قرن پنجمه./ یازدهم میپردازد. با تمرکز بر سه عامل کلیدی ـ استخراج معادن، تجارت بینالمللی، و فتوحات ـ نشان میدهد؛ خروج گسترده نقره از چرخه پولی ایران، به فروپاشی نظام اقتصادی میانجامد. مقاله در جستجوی این است که چه عواملی موجب کاهش تدریجی نقره و پیدایش تورم و بحرانهای مالی در حکومتهای ایرانی شد؟ و با روش تحلیلی _تطبیقی و با تکیه بر منابع تاریخی، به تطبیق یافتهها با اسناد سکهشناسی و تحلیل دادههای معاصر میپردازد. یافتههای مقاله حاکی از آن است که استخراج بیرویه معادن ماوراءالنهر و خروج درهم به سوی اروپا؛ به طور ویژه در دوره سامانیان در قبال کالاهای تجملی (خز، برده)، حجم نقره را کاهش داد و حاکمان را به سوی سیاستهای پولی ناکارآمدی چون کاهش وزن و عیار درهم و ضرب سکههای آلیاژی، کشاند. حاصل آن سقوط ارزش درهم و افزایش سکههای تقلبی بود. فتوحات غزنویان گرچه کیفیت درهم را به طور موقت احیا نمود، اما روند کلی کاهش متوقف نشد. تداوم خروج نقره، بویهیان را به اتکا به نظام اقطاعداری (بازگشت به اقتصاد تهاتری) و ضرب دینار سوق داد در حالیکه این تغییر، بر تشدید نابسامانیهای مالی افزود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| درهم؛ معادن؛ تجارت؛ فتوحات؛ بحران پولی؛ حکومتهای ایرانی | ||
| مراجع | ||
|
ابناثیر، عزالدین(1385/1965)، الکاملفی التاریخ، بیروت: دارصار.
ابنبطوطه(1417)، رحله، مصحح: عبدالهادی تازی، ریاض: اکادیمیه المملکه المغربیه.
ابنتغریبردی(1392)، النجوم الظاهره، قاهره: وزارهالثقافهو الارشادالقومی.
ابنحوقل(1345)، صورۀ الارض، جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابنرسته (۱۳۸۰)، الاعلاقالنفیسه، حسین قرهچانلو، تهران: امیرکبیر.
ابنعدیم (1408)، بغیة الطلبفىتاریخحلب، سهیل زکار، بیروت: دارالفکر.
ابنجوزی (1402)، المنتظم، تحقیق محمدو مصطفی عطا، بیروت: دارالکتب العالمیه.
ابنفضلان (2535)، سفرنامه ابنفضلان، ابوالفضل طباطبایی، تهران: شرق.
ابنفقیه (1416/1996)، البلدان، تحقیق یوسف الهادی، بیروت: دارالکتب.
ازدی، یزیدبنمحمد (1427)، تاریخموصل، عبدالله محمود، بیروت: دارالکتب الالعالمیه.
اصطخری، ابراهیم (1927)، مسالک والممالک، احمدبن سهل، بیروت: دارصار.
اشپولر، برتولد (1379)، تاریخ ایران درقرون نخستین، مریم میراحمدی، تهران: علمی و فرهنگی.
باستانیراد حسن(۱۳۹۰)، مبادلات پولی و سکهخانههای سامانیان، پژوهشنامهخراسانبزرگ، سال دوم شماره2، 15-30.
بلاذری، احمدبنیحیی (1337)، فتوحالبلدان، محمدتوکل، تهران: نشرنقره.
براقی،حسین (1381)، تاریخکوفه، مشهد: قدسرضوی.
بیهقی، ابوالفضل(1374)، تاریخ بیهقی، علیاکبرفیاض، تهران: نشر علمی.
حدود العالم (۱۳۷۲)، میرحسین شاه، تصحیحمریم میراحمدی وغلامرضاورهرام، تهران: پیام نور.
حسینی، صدرالدین(1380)، زبده التواریخ، رمضانعلی روح اللهی، تهران: ایلشاهسون.
خلیفه، مجتبی(1396)، سامانیان سکهشناسی، دانشنامه جهان اسلام، ج22، تهران.
دمشقیمحمد (1382)، نخبهالدهر، حمید طبیبیان، تهران: اساطیر.
دینوری (1364)، اخبارالطوال، مهدویدامغانی، تهران: نشرنی.
رایگانی ابراهیم، محمدامین سعادتمهر (۱۳۹۸)،پژوهشهایی بر سکههایی شاخص از نصر بن احمدسامانی، پژوهشهای علومتاریخی، سالیازدهم، شماره1، 73-92.
رضایی باغبیدی، حسن(1393)، سکههای ایران در دورۀ اسلامی، تهران: سمت.
رمضانی، مهدی و همکاران(1403)واکاوی میراث تاریخی قوانین اخذ مالیات ایرانی از ورود اسلام تا پایان سامانیان، مجله پژوهشهای تاریخ ایران و اسلام، دوره 18، شماره34، ص115-142.
زمانی محجوب و رودگر، قنبرعلی، (1394) تجارت خارجی ماوراأالنهر در دوره سامانیان، مجله پژوهشهای تاریخ ایران و اسلام، شماره 16، 77- 102
سلیمان محقق (1423)، الفوزبالمراد فیتاریخ بغداد، محمدعزب، دارالافاق العربیه.
سیرافی، سلیمان (1381)، سلسلة التواریخ، حسین قرهچانلو، تهران: اساطیر.
شرفی، محبوبه، (1395)نظام ضرب سکه و مبادلات پولی در عصر ایلخانی، مجله پژوهشهای تاریخ ایران و اسلام، شماره 19، ص 122-144.
صدقی، ناصر، (1401)تعارضات درون ساختاری و کارکردی در نظام دیوانسالاری دولت سلجوقی، مجله پژوهشهای تاریخ ایران و اسلام، دوره16، شماره2، شماره پیاپی30، ص 407-425.
کاشانی، ابوالقاسم (1345)، عرایسالجواهر، ایرج افشار، تهران: انجمنآثار ملی.
کردعلی، محمد (1403)، خطط شام، بیروت: مکتبهالنوری.
قدامهبنجعفر 1981)، الخراج، محمدحسین زبیدی، بغداد: دارالرشید.
قلقشندی (1380)، صبح الاعشی، محجوبالزویری، تهران: وزارت امور خارجه.
ماجدی، علی؛گلریز، حسن(۱۳۷۰)، پولو بانک، مؤسسهبانکداری اسلامی.
مقدسی، محمد (بیتا)، احسنالتقاسیم، بیروت: دارصار.
مقریزی (۱۴۲۰ق)، اغاثه الامه بکشفالغمه، جمالالدین الشیال، علی غلامی، مصر: مکتبه الثقافة الدینیه.
نرشخی، ابوبکر (1363)، تاریخ بخارا، نصرالقباوی، محمدتقی مدرس، تهران: بنیاد فرهنگایران.
یاقوت (1995)، معجم البلدان، بیروت: دار صادر.Bates, Micheal.(2011), Islamic Coins: "Dinar", Encyclopedia Iranica, Vol. VII, ed.
Blanchard, Ian (2005), "Mining, Metallurgy and Minting in the Middle Ages", Vol.3. Continuing Afro-European Supremacy, Franze Steiner Verlag Stuttgart, 1220-1450.
Broom, M,(1985), "The Handbook of Islamic Coins", 3rd ed, Snta Rosa.
Burjakov, J. (2008), “L’extraction minière en Asie centrale aux VIIIe-XIe siècles de notre ère.” In Islamisation de l’Asie central. Processus locauxd’acculturation du VIIe au XIe siècle, ed. Étienne De la Vaissière, Louvain: Peeters.
Burns, A. R. (1927), "Money and Monetary Policy in Early Times", New York.
Davidovich .E. A. and A. H. Dani, "Coinage and the Monetary System", Unesco, Historyof Civilizations of central Asia, Vol 1Va, 395-424.
Dunlop, D.M. (1957), “Sources of Gold and Silver in Islam According to al-Ḥamdānī,” Studia Islamica.
Erenkreutz, A. S.(1963), "Studies in the Monetary History of the Near East in the Middle Ages II". Journal of the Economics and Social History of the Orient, vol. 6, no. 3, pp. 243-277.
Gil, (1974) "Radhanite Merchants and the Land of Radhan," Journal of the Economic and Social History of the Orient, 17/3: 312–13.
Gobl, R.( 1971), "Sasanian Numismatics", Braunschweig.
Grierson, Philip (1960)." The monetary reforms of Abd al-Malek", Journal of the Economic and Social History of the Orient, III, 241-64.
Grieron, (1975), "Numismatics", Oxford University Press , 1-211.
Jabir, Reza(2014), "Coinage and Metallurgy under the Ghaznavid Sultan Mahmud", Indian History Congress, Vol.75, Platinum Jubilee, pp.224-31.
Kovalve, Roman K.(2001), "The mint in Tenth-Century Bukhara', Russian history, Vol.28, p. 245-272.
_________________ (2002), "The mint of Al-Shash: The vehicle for the origins and constinuation of trade relationship between Euroup and Samanid Central Asia", Archivum Eurasiae medii aevi, Vol.12, p.47-81.
________________ (2011), "The Role of Khazaria and Volga Bulǧāria in Trade Relations Between the Near East and European Russia During the Tenth: The Numismatic Evidence": Eurasiae Medii Aevi. Vol. 18. P. 43–155.________________(2016)," Production of Dirhams at the Mint of Damascus in the First Four centuries of Islam and the Qestion of Near Eastern Metallic Zonesi", Copenhagen, in press,
_______________& Kaelin, Alexis(2007), "Circulation of Arab Silver in Medieval Afro-Eurasia: Preliminary Observations", University of Rocheste, Vol. 5, Issue2, 560-80.
Kuleshov,Viacheslav(2016),"Why did the import of dirhams cease?", Institutionen för arkeologi och antikens kultur Doktorandseminarium, Kl. 15-17.Lombard, M.(1974), "Les métaux dans l’Ancien Monde du Ve au XIe siècle," Paris: Mouton.
McCormick, M. (2001), "Origins of the European Economy. Communications and Commerce, A.D. 300 –" (Cambridge: Cambridge University Press , 753
Morony, Michael (2019), "The Early Islamic Mining Boom," University of California Los Angeles.
Noonan, Th. S0 (2000-2001), "Volga Bulgharia’s Tenth Century Trade with Samanid Central Asia" , Archivum Eurasiae Medii Aevi, 11 140-218.
_____________& Kovalev R. K. "Dirham Hoards from Medieval Western Eurasia, c. 700 – c. 1100 Commentationes De Nummis Saeculorum" IX– XI // Suecia Repertis: N. S. [Vol.] 13. In preparation.
____________(1982), "Ninth-century Dirham hoards from Northwestern Russia and Southeastern Baltic", in: Journal of Baltic Studies 13:3, pp. 220-244.
______________(1986), "Early Abbasid mint output," in: Jesho 29:2, pp. 113-75.
Northver, J.P.(2007), "Medieval Islamic Mint Technologhy", A Metallographic Study, Microsc.
Lowick, N.M. (1983), The mint of Sanaa: A Historical Outline, in: R. B. SerJeant & Ronald Lewcock (eds.), Sanaa, Anrabian Islamic City, London , pp. 1-3.
____________(1988), "Silver from the Panjhir mines", in: metalugy in Numismatics II, London, pp.65-6.
Rosa, Snta. (2011), Album,S,Checklist of Islamic Coins,3rd,.
Shatzmiller, Maya. "The role of money in the economic growth of the early Islamic period (650-1000)", London( Ontario Canada).
Thomas , Edward (1848), On the Coins of the Dynasty Of the Hindu Kings of Kabul, journal of the Royal Asiatc Society of Great Britain and Irland, Vol. IX, p.275, 303-5.
Treadwell, Luke & other (2-24), "Dirhams for Slaves. Dirham hoards from Northern Europe, trade in Slavic slaves, and the emergence of Medieval Europe", University of Oxford, Department Name: Oriental Institute.
Watson , Andrew M.(1967), "Back to Gold and Silver", the Economic History Review, Second Series, Volume20, No. 1. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 360 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 82 |
||