پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,853,732 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,587,179 |
مقایسه اسلوب غالب تأویل آیات قرآن در فصوص الحکم ابن عربی ومثنوی مولوی | ||
| مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی | ||
| مقاله 7، دوره 9، شماره 2، مهر 1404، صفحه 173-201 اصل مقاله (976.3 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jrm.2025.50140.1239 | ||
| نویسندگان | ||
| سید محمد دشتی* 1؛ سمیه سهرابی2 | ||
| 1استادیار، زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2دانشجوی دکتری، زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران | ||
| چکیده | ||
| تأویل یکی از ستونهای اصلی اندیشه در فرهنگ اسلامی است که در آثار اندیشمندان مسلمان از فلاسفه تا متکلمان و عرفا حضور آشکار دارد. تمرکز بر باطن و گرایش به-تأویل از مهمترین ویژگیهای عرفان اسلامی است و بخش قابل توجهی از میراث بازمانده از آن را بهخود اختصاص دادهاست. دراین پژوهش توصیفی تحلیلی، بهمقایسه روشهای شاخصِ تأویل آیات قرآن کریم در دو کتاب فصوص الحکم ابن عربی و مثنوی مولوی پرداختهایم. بدین منظور، نخست مقصود از تأویل و روش تأویل را مشخص کردهایم. سپس با مقایسه رویکردهای تأویلی دو عارف بزرگ معلوم داشتهایم که اسلوب غالب تأویل نزد ابن عربی ریشهشناختی است بدین معنی که تأویلهای او با ریشهشناسیهای اغلب نامستند صورت پذیرفته؛ و از آنِ مولوی، بلاغی است و با استفاده از امکانات علم بلاغت، مخصوصاً استعاره و کنایه تحقق یافته است. در ادامه از علت ناگزیر بودن ابن عربی از اتّخاذ رویکرد ریشهشناختی و دستاندازی به بنیانهای زبانی (مخصوصاً در مشهورترین تأویلات او که در آیات مربوط به قوم نوح و هود و بت پرستان نمود یافته است) سخن گفتهایم و بنیانهای عرفانی تمایلات پلورالیستی او را تبیین کردهایم. سپس دلیل بینیازی مولوی از انتخاب روشهای ساختارشکنانه را نیز که در وفاداری وی بهاصول مکتب اشعری نهفتهاست معلوم داشتهایم. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن کریم؛ تأویل؛ ابن عربی؛ فصوص الحکم؛ مولوی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آتش، سلیمان. (1381). مکتب تفسیراشاری؛ ترجمه توفیق ه.سبحانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ابراهیمی، حسن. (1388). «بررسی تأویلات ابن عربی درباره آیات خلود و جاودانگی عذاب در قرآن»، مطالعات عرفانی، شماره دهم، پاییز و زمستان، ص ص 26-5.
ابن اثیر، مبارکبن محمد.(1364). النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج1، قم: انتشارات اسماعیلیان.
ابن حزم، علی بن احمد (1404ق) الإحکام فی أصول الأحکام، قاهره.
ابن عربی، محییالدین. (1329ق). فتوحات مکیة؛ جلد دوم، ط بولاق.
ابن عربی، محییالدین. (1370). فصوص الحکم؛ به تصحیح وتعلیق ابوالعلاء عفیفی، تهران: الزهراء.
ابن فارس، احمدبن فارس.(1404ه). معجم مقاییس اللغه، ج6.چاپ اول. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن منظور، جمال الدین. (1405). لسان العرب، قم: نشرادب الجوزه.
ابوزید، نصرحامد. (2003). فلسفه التأویل، دراسة فی تأویل القرآن عند محیی الدین ابن عربی؛ بیروت: المرکز الثقافی العربی.
اشرف امامی، علی. (1381). «تأویل ازدیدگاه ابن عربی»، معارف، دوره نوزدهم، شماره 2، مرداد و آبان، صص 129- 157.
اشعری، ابوالحسن علی بن اسماعیل. (1955م). اللمع فی الرد علی اهل الزیغ و البدع، تحقیق حموده غرابه، مطبعة مصر: شرکة مساهمه مصریة.
افلاکی، احمدبن اخی ناطور. (1362ش). مناقب العارفین، چاپ تحسین یازیجی، آنکارا.
الیاده، میرچا. (1373). دین پژوهی، دفتر دوم، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، چ1، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
انقروی، رسوخالدین اسماعیل. (1380). شرح کبیر مثنوی؛ جلد دوم، ترجمه عصمت ستارزاده ، تهران: برگ زرین.
بیضاوی ، ناصرالدین عمر. (بی تا). انوارالتنزیل المعروف بتفسیر البیضاوی؛ جلد 5 ، بیروت ، داراحیاء التراث العربی
پارسا، خواجه محمد. (1366). شرح فصوص الحکم؛ تصحیح جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
تفتازانی، مسعودبن عمر.(1424ق). کتاب المطوّل، قم، مکتبة الداوری.
ثعالبی، عبدالرحمان. (1418ق). الجواهر الحسان فی تفسیرالقرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی.
جرجانی، عبدالقاهر. (1361 ش). اسرارالبلاغه، ترجمه دکتر جلیل تجلیل، تهران: دانشگاه تهران.
جوینی، عبدالملک. (1418ق). البرهان فی اصول الفقه، به کوشش عبدالعظیم محمود دیب، مصر.
جهانگیری، محسن. (1375). محییالدین بن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حاج ابراهیمی، طاهره. (1394). «تأویل نزد فیلون و ابن عربی»، اطلاعات حکمت و معرفت، سال دهم، شماره 1، صص 12-14.
خطیب قزوینی، جلال الدین. (1904ق). التلخیص فی علوم البلاغه، شرحه عبدالرحمن البرقوقی، مصر.
دشتی، سیدمحمد. (1385). «تکثرگرایی به روایت فصوص و مثنوی»، مجله حافظ، شماره 29، صص27-32.
ذهبی (بی تا) التفسیر و المفسرون.
راغب اصفهانی. (1427ق). مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، قم، طلیعة النور.
روحانی، رضا. (1384). «تأویل و انواع آن در مثنوی معنوی»، پژوهشهای ادبی، شماره 9 و 10، صص 93- 110.
زبیدی، محمدبن محمد مرتضی. (1414ه). تاج العروس من جواهر القاموس، ج20، چاپ اول، بیروت: دارالفکر.
زرکشی، بدرالدین محمد. (1391ق). البرهان فی علومالقرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، الطبعه الثانیه، منشورات رضی.
زرین کوب، عبدالحسین. (1373). ارزش میراث صوفیه؛ تهران: امیرکبیر.
زرین کوب، عبدالحسین. (1368). سرّنی، تهران: انتشارات علمی.
زمخشری، محمودبن عمر. (بی تا). اساس البلاغه؛ به تحقیق عبدالرحیم محمود، بیروت: دارالمعرفة.
زمخشری، محمودبن عمر. (1413 ق). الکشاف؛ جلدچهارم ، قم ، منشورات البلاغة.
سروش، عبدالکریم (1378). صراطهای مستقیم، تهران: صراط مستقیم.
سلمی، محمدبن حسین. (1421ق). حقائق التفسیر، تحقیق سید عمران، بیروت: دارالکتب علمیه.
سیوطی، جلال الدین. (1387ق). الاتقان فی علومالقرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، الطبعه الثانیه، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
طباطبایی، محمدحسین. (1360). شیعه در اسلام. چاپ هشتم. قم: حکمت.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1362). مجمع البحرین، تهران: انتشارات مرتضوی.
غزالی، محمد. (1413ق). المستصفی، تحقیق محمد عبدالسلام عبدالشافی، بیروت.
فخرالدین رازی، محمد. (1400ق). المحصول، تحقیق طه جابر فیاض علوانی، ریاض.
فروزانفر، بدیع الزمان. (1367). شرح مثنوی شریف، جلد اول،تهران: زوار.
قشیری، عبدالکریم هوازن. (1428ق). تفسیر القشیری المسمّی لطائف الإشارات، تحقیق عبداللطیف حسن بن عبدالرحمن، بیروت: دارالکتب علمیه.
قیصری، محمدداوود. (1375). شرح فصوص الحکم؛ بهتصحیح و تعلیق سیدجلال الدین آشتیانی، تهران: علمی و فرهنگی.
گندمی نصرآبادی، رضا. (1392). فیلون اسکندرانی مؤسس فلسفه دینی؛ تهران وقم: سمت و دانشگاه ادیان و مذاهب.
محمود الغراب، محمود. (1989). رحمه من الرحمن فی تفسیر و اشارات القرآن من کلام الشیخ الاکبر محیی الدین ابن العربی، 3ج، دمشق: مطبعه نضر.
موحد، محمدعلی. (1386). مقدّمه ترجمه فصوص الحکم، تهران: نشرکارنامه.
مولوی، جلال الدین محمد. (1374). مثنوی معنوی؛ به کوشش توفیق ه . سبحانی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ناجی، حامد. (1393). «بررسی و تحلیل تأویلات نوحی از منظر ابن عربی»؛ پژوهشهای ادب عرفانی (گوهر گویا)، سال هشتم، شماره اول، بهار و تابستان، ص ص 129-144. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 392 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 208 |
||