| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,482 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,507 |
حکمرانی شهری اجتماعمحور و موانع قانونی آن در ایران (نمونۀ موردی: دفاتر توسعة محلی در اصفهان) | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 2، دوره 15، شماره 57، آذر 1404، صفحه 29-58 اصل مقاله (923.57 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2025.50491.3248 | ||
| نویسندگان | ||
| علی مومنی1؛ لطفعلی کوزه گر کالجی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| حکمرانی شهری اجتماعمحور بهعنوان یکی از رهیافتهای نوین بازآفرینی شهری، نیازمند نهادهایی برای ایجاد پیوند مؤثر میان جامعة محلی و مدیریت رسمی است. دفاتر توسعة محلی در ایران پس از دهة ۱۳۹۰ در پاسخ به این ضرورت شکلگرفت. با وجود کارکردهای مثبت، این دفاتر همچنان با چالشهای قانونی و نهادی متعددی مواجهاند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل این چالشها با تمرکز بر حکمرانی شهری اجتماعمحور و دفاتر توسعة محلی در محلههای همتآباد و سفلی شهر اصفهان انجام شده است. این دو محله هر یک دارای ویژگیهای کالبدی و اجتماعی متمایزی هستند. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و از نوع کاربردی بوده و برای گردآوری دادهها از مطالعات اسنادی، پرسشنامة میدانی و تحلیلهای آماری استفاده شد. جامعة آماری شامل ساکنان محلات مذکور و متخصصان فعّال در حوزة بازآفرینی شهری بود. ابزارهای آماری مورد استفاده نرمافزارهای «SPSS» و «Excel» و آزمونهای فریدمن و همبستگی پیرسون بودند. یافتهها نشانداد عوامل متعددی بر عملکرد دفاتر توسعة محلی مؤثر هستند. در میان آنها، نبود جایگاه قانونی مشخص، ضعف هماهنگی نهادی، کمبود منابع مالی، فقدان تخصص کافی در نهادهای محلی و عدم اعتماد میان شهروندان و مدیریت رسمی از مهمترین موانع شناساییشدهاند. همچنین مقایسة دو دفتر مورد مطالعه بیانگر تفاوت در رویکردها و نتایج عملکردی بود بهگونهای که دفتر همتآباد با تکیه بر اصول حقوقی و کالبدی توانست اعتماد نسبی ساکنان را جلب کند و در برخی پروژههای نوسازی موفقتر عملکند در حالیکه دفتر سفلی با تمرکز بر ابعاد اجتماعی–فرهنگی نتوانست هماهنگی مؤثر نهادی و اعتماد عمومی را ایجاد نماید. نتایج تحقیق بر ضرورت بازنگری در ساختار قانونی دفاتر، ارتقای ظرفیتهای نهادی و تسهیلگری، آموزش تخصصی مدیران و تسهیلگران و ایجاد نظام مالی پایدار تأکید دارد. این اقدامات میتواند به ارتقای حکمرانی شهری اجتماعمحور و بهبود فرآیند بازآفرینی محلات ناکارآمد کمک نماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکمرانی شهری؛ اجتماعمحوری؛ موانع قانونی؛ دفاتر توسعة محله؛ اصفهان | ||
| مراجع | ||
|
آییننامة اجرایی برنامة ملی بازآفرینی شهری پایدار. (1397).https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=14607384583198394849
اطلس کلانشهر اصفهان. (1394). اطلس کلانشهر اصفهان (ص. 18). اصفهان: شهرداری اصفهان، معاونت برنامهریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات.https://plan.isfahanold.ir/atlas
ایزدفر، الهام؛ ساسانپور، فرزانه؛ تولائی، سیمین؛ سلیمانی، محمد. (1399). عوامل کلیدی مؤثر بر آینده بازآفرینی پایدار شهری (مورد پژوهی: بافت ناکارآمد منطقه 14 شهر اصفهان). کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی, 8(2), 187-216.https://grd.yazd.ac.ir/article_2060.html
برنامة راهبردی سازمان نوسازی و بهسازی اصفهان در ارتباط با برنامة اصفهان. (1400).https://www.isfahan.ir/node/644170
- پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت الله؛ حمیدی، اکبر. (1394). سنجش کارکرد دفاتر تسهیلگری در نوسازی بافتهای فرسودة شهری (مطالعة موردی: ناحیة 4 منطقة 11 شهر تهران). فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 12(47)، 53–72.https://sanad.iau.ir/Journal/sarzamin/Article/822440
پیران، پرویز. (1389). دستورالعملتسهیلگری در پروژة مشارکتمحور برمبنای (از تو حرکت از خدا برکت). سازمان نوسازی شهر تهران.
پیوستهگر، یعقوب؛ محمددوست، سلیمان؛ حیدری، علی اکبر؛ رحیمی، عنایت الله. (1396). ذهنیتسنجی درخصوص عملکرد دفاتر تسهیلگری بافتهای فرسودة شهری در فرآیند بازآفرینی شهری جامع پایدار (نمونة موردی: دفاتر تسهیلگری کلانشهر شیراز). نشریه پژوهش و برنامهریزی شهری، 8(30)، ص. 18.https://www.sid.ir/paper/512215/fa
جودی پیرانفر، مسعود. (1394). آسیبشناسی دفاتر خدمات نوسازی محله. مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران، معاونت مطالعات و برنامهریزی مدیریت امور اجتماعی و فرهنگی.https://www.iranemart.com/upload/fa-article/451/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%87-file.pdf
حاجیعلیاکبری، کاوه. (1390). تسهیلگری در بافتهایفرسودة شهرتهران. فصلنامههفتشهر، دوره 3، شماره 37 و 38، پاییز، ص. 88.https://haftshahrjournal.udrc.ir/article_20367_234bb0f6d31ccfa1f610bbfd3676db26.pdf
حاجی علی اکبری، کاوه. (1394). مستندسازی تجربة راهاندازی دفاتر محلی نوسازی بافت فرسوده در شهر تهران (1382–1392). شرکت عمران و بهسازی شهری ایران.https://haftshahrjournal.udrc.ir/article_20367_234bb0f6d31ccfa1f610bbfd3676db26.pdf
دستورالعمل اجرایی جریانسازی بازآفرینی محدودهها و محلات ناکارآمد مبتنی بر رویکرد اجتماعمحور. (1393). هیئت وزیران.https://msfars.ir/posts/terms-and-conditions/10458
دفتر مطالعات کاربردی و امور ترویجی شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. (1394). مجموعه قوانین و مقررات بازآفرینی شهری پایدار.https://udrc.ir/images/old/UserFiles/file/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87%20%D9%82%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%86%20%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%873.pdf
رفیعیان، مجتبی. (1395). نقش و جایگاه دفاتر خدمات نوسازی محله بهعنوان نهاد توسعة محلهای. مرکز مطالعات و برنامهریزی شهرداری تهران.سازمان نوسازی شهر تهران. (1397). نوسازی بافت فرسوده: نقش و جایگاه نوسازی و بهسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری. تهران: معاونت برنامهریزی، توسعة شهری و امور شورا.https://noandishaan.com/36025/urban-decay/
سلطانی دهنوی، الهام. (1391). ساماندهی راسته و طراحی مجتمع تجاری محلهی همتآباد اصفهان (پایاننامة کارشناسی ارشد). دانشگاه هنر اصفهان.http://dlibrary.aui.ac.ir/parvan/resource/3010/%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%EF%B4%BF%D9%85%D9%81%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%EF%B4%BE-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86
سند ملی راهبردی احیا، بهسازی، نوسازی و توانمندسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری. (1393). هیئت وزیران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=3490246002500231585
شاخصهای شناسایی بافتهای فرسوده. (1385). شورای عالی شهرسازی و معماری ایران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=8379476521767782653
شرکت عمران و بهسازی شهری ایران. (1393). چهارچوب جامع بازآفرینی شهری پایدار (ویرایش اول). وزارت راه و شهرسازی.https://udrc.ir/images/old/UserFiles/file/chaarchoob.pdf
شفایی، سپیده؛ مهندسان مشاور شاران. (1384). راهنمای شناسایی و مداخله در بافتهای فرسوده. شرکت ایدهپردازان فن و هنر.https://sharan.ir/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=150
شفیعی دستجردی، مسعود؛ صادقی، نگین. (1397). بررسی تحققپذیری طرحهای بازآفرینی بافت فرسودة شهری بهروش تلفیقی تحلیل شبکهای-کارت امتیازی متوازن (نمونة موردی: زینبیه اصفهان). باغ نظر، 14(46)، 5–14.https://www.bagh-sj.com/article_44350_60ee359582a2c4a96c99ce202b939161.pdf
شماعی، علی. (1394). راهبردهای توسعة محلهای با رویکرد مشارکتی از طریق دفاتر تسهیلگری (مورد مطالعه: بافت فرسوده محلة جمهوری تهران). توسعة محلی (روستایی-شهری)، 7(1)، 1–20.https://journal.ut.ac.ir/article_58437.html
شهبازپور، احمد. (1396). نقش دفاتر خدمات نوسازی در افزایش تحققپذیری طرحهای بازآفرینی شهری (مورد: محله امامزاده عبدالله تهران) (پایاننامة کارشناسی ارشد). دانشگاه تربیت مدرس.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/83632a6d4cf627299689f94fcdacbdfb
شیخی، حجت؛ برونک، فرهاد؛ زنگیشهای، سجاد. (1400). توسعة محلی و رویکرد تسهیلگری اجتماعمحور (محلة جعفرآباد). چشمانداز شهرهای آینده، 2(1)، 61–75.https://jvfc.ir/article-1-81-fa.html
شیوهنامة تعیین محدودههای هدف بازآفرینی شهری. (1397).https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=14607384583198394849
عندلیب، علیرضا. (1386). فرآیند نوسازی بافتهای فرسوده شهر تهران. تهران: سازمان نوسازی شهر تهران و نشر ری.https://www.bagh-sj.com/article_46299.html?lang=fa
عندلیب، علیرضا، حاجی علیاکبری، کاوه. (1387). نوسازی بافتهای فرسوده با مشارکت ساکنان (محلة شهید خوببخت، منطقه 15 تهران). دفاتر نوسازی بافت فرسوده، شماره 7.https://www.gisoom.com/book/1498930/
قانون حمایت از احیا، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری. (1389).https://rc.majlis.ir/fa/law/show/790100
قدس ولی، مریم. (1393). سنجش عملکرد دفاتر تسهیلگری با تأکید بر مشارکت مردمی (دفتر عودلاجان) (پایاننامة کارشناسی ارشد). دانشگاه هنر.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/ae0b34ad8aa3ab8fcf8f6aad70e81e77
محمدی ماکرانی، حمید. (1386). کاربرد نظریة کنش ارتباطی یورگن هابرماس در شهرسازی: موافقان و مخالفان. صفه، 16(44).https://elmnet.ir/doc/492622-63296
معین، محمد. (1387). فرهنگ فارسی. تهران: مؤسسة انتشاراتی امیرکبیر.https://farhangoadabeirani.blogsky.com/1394/10/09/post-476/
مؤمنی، علی. (1399). ارزیابی عملکرد دفاتر تسهیلگری در بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری (مطالعة موردی: محلات همتآباد و سفلی شهر اصفهان)، پایاننامة مقطع کارشناسی ارشد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9e78b7e5098ef47df2f34ad04a26ba76
میرزائی ارجنکی، فاطمه؛ شبانی شهرضا، امیر. حسین. (1399). تحلیل چالشهای حقوقی دفاتر توسعة محلی در مدیریت شهری ایران (مورد: دفاتر منتخب در شهر اصفهان). فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 9(34)، 119–134.https://journals.iau.ir/article_677726.html
میرزائی ارجنکی، فاطمه؛ شبانی شهرضا، امیر. حسین. (1399). ارزیابی طرح بازآفرینی بافت فرسودة شهری با رویکرد مشارکت مردمی (نمونة موردی: محلة همتآباد اصفهان). جغرافیا و مطالعات محیطی، 9(34)، 119–134.https://journals.iau.ir/article_677726.html
هادی، مرضیه. (1396). امکانسنجی راهاندازی دفاتر خدمات نوسازی در محلات بافت تاریخی (نمونه: محله شیخداد یزد) (پایاننامه کارشناسی ارشد). دانشگاه یزد.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fe852d0b67bdcb7f918fde6b10fc97ee
یوسفیسادات، محرم. (1389). فرآیند توانمندسازی اجتماعمحور و مکانیسم نظارت بر آن. تهران: مؤسسة توانمندسازی فرهیخته، سازمان بهزیستی کشور.https://media.behzisti.ir/d/2025/11/05/0/684928.pdf?ts=1762329290000
Adams, D., & Hastings, E. M. (2005). Facilitating urban renewal: Changing institutional arrangements and land assembly in Hong Kong. Property Management, 23(2), 110–121.https://doi.org/10.1108/02637470510589986
Briandana, R., & Mohamad Saleh, M. S. (2022). Implementing environmental communication strategy towards climate change through social media in Indonesia. Online Journal of Communication and Media Technologies, 12(4), e202234. https://doi.org/10.30935/ojcmt/12467
Deniz, A. (2019). Diverging community responses to state-led urban renewal in the context of recentralization of planning authority: An analysis of three urban renewal projects in Turkey. Habitat International, 91, 102028. https://www.elsevier.com/locate/habitatint
Guiwen, L., Lichen, W., Jianping, G., Tao, Z., & Yong, L. (2020). Benefit distribution in urban renewal from the perspectives of efficiency and fairness: A game theoretical model and the government's role in China. Cities, 96, 102409. https://www.elsevier.com/locate/cities
Hajialiakbari, K., Tayebi, S., & Karimi, M. (2021). Toward a paradigm shift in urban planning in Tehran: Neighborhood development plans. Civil Engineering and Architecture, 9(7), 2492–2504.https://doi.org/10.13189/cea.2021.090733
Hosseini, A., Finn, B. M., & Momeni, A. (2023). The complexities of urban informality: A multi-dimensional analysis of residents' perceptions of life, inequality, and access in an Iranian informal settlement. Cities, 132, 104099.https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.104099
Imani Jajarmi, H. (2017). Citizens’ participation in historical and current urban management systems in Iran. In H.-L. Dienel, M. R. Shirazi, S. Schröder, & J. Schmithals (Eds.), Citizens’ participation in urban planning and development in Iran (pp. 12–13). https://doi.org/10.4324/9781315572154
Ismail, W. A. W., & Said, I. (2015). Integrating the community in urban design and planning of public spaces: A review in Malaysian cities. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 168, 357–364.https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.10.241
Jasbi, G. (2017). Promoting public participation and climate change consideration in local government. In H.-L. Dienel, M. R. Shirazi, S. Schröder, & J. Schmithals (Eds.), Citizens’ participation in urban planning and development in Iran (pp. 243–244). https://doi.org/10.1111/1468-2427.12672
Jin, E., Lee, W., & Kim, D. (2018). Does resident participation in an urban regeneration project improve neighborhood satisfaction? A case study of “Amichojang” in Busan, South Korea. Sustainability, 10(12), Article 4520. https://doi.org/10.3390/su10124520
Jin, R., Wang, P., Wan, Y., Ma, J., & Huang, C. (2023). Identification of inefficient urban land for urban regeneration considering land use differentiation. Land, 12(10), 1957. https://doi.org/10.3390/land12101957
Korkmaz, C., & Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, 95, 102081. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.102081
Lee, J. H., & Lim, S. (2018). An analytic hierarchy process (AHP) approach for sustainable assessment of economy-based and community-based urban regeneration: The case of South Korea. Sustainability, 10(12), Article 4343. https://doi.org/10.3390/su10124343
Makki, M., & Safaei-Shahverdi, M. (2017). Sustainable urban development and participation. In H.-L. Dienel, M. R. Shirazi, S. Schröder, & J. Schmithals (Eds.), Citizens’ participation in urban planning and development in Iran (pp. 195–198). https://doi.org/10.4324/9781315572154
Nikkhah, H., & Redzuan, M. (2009). Participation as a medium of empowerment in community development. European Journal of Social Sciences, 11(1), 170–176.http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/16050/
Odendaal, N. (2024). Thinking about cyborg activism. In Digital (In)justice in the Smart City (pp. 153–168). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-39101-9_8
Pakzad, J. (2017). Historical obstacles preventing public participation in Iran. In H.-L. Dienel, M. R. Shirazi, S. Schröder, & J. Schmithals (Eds.), Citizens’ participation in urban planning and development in Iran (pp. 55–57). https://www.routledge.com/Citizens-Participation-in-Urban-Planning-and-Development-in-Iran/Dienel-Shirazi-Schroder-Schmithals/p/book/9781032402185
Parashar, S., Sharma, A., & Shaw, R. (2011). From action planning to community-based adaptation. In Community, Environment and Disaster Risk Management (Vol. 6, pp. 163–182). Emerald.
Qi, H. D., & Gu, X. (2019). Older people and placemaking in post-disaster community rebuilding: An interdisciplinary action research in Sichuan, China. Action Research, 18(1), 48–68. https://doi.org/10.1177/1476750319884105
Shafiei, Z., & Sadeghi, N. (2018). Participatory governance reforms. In H.-L. Dienel, M. R. Shirazi, S. Schröder, & J. Schmithals (Eds.), Citizens’ participation in urban planning and development in Iran (pp. 45–47). https://doi.org/10.4324/9781315572154
Shafiei, Z. (2017). The role of participation in Iran after the shift in urban governance in 1997. In H.-L. Dienel, M. R. Shirazi, S. Schröder, & J. Schmithals (Eds.), Citizens’ participation in urban planning and development in Iran (pp. 28–30). https://doi.org/10.4324/9781315572154
Smith, M. K. (2011). Neighborhoods and regeneration: Theory, practice, issues. The Encyclopedia of Informal Education, 18–21. https://infed.org/dir/welcome/neighborhoods-and-regeneration-theory-practice-issues/
Tayebi, S., Esfandi, S., Sharifi, A., & Bahraini Moqadam, S. (2022). Investigating the role of neighborhood development offices (NDOs) in the resilience of deteriorated urban neighborhoods against the COVID-19 pandemic: An empirical study of Tehran, using a hybrid balanced-based assessment framework. Urban Science, 6(4), 77. https://doi.org/10.3390/urbansci6040077
Tobey, M. B., Binder, R. B., Chang, S., Yoshida, T., Yamagata, Y., & Yang, P. P. J. (2019). Urban systems design: A conceptual framework for planning smart communities. Smart Cities, 2(4), 522–537. https://doi.org/10.3390/smartcities2040032
Yolanda Mangunsong, W., Negara Lubis, S., & Lubis, I. (2023). Analysis of community participating factors in development planning applying the participatory rural appraisal method. International Journal of Educational Research & Social Sciences, 4(1), 154–161. https://doi.org/10.51601/ijersc.v4i1.603
Zhao, Y., Song, Z., Chen, J., & Dai, W. (2023). The mediating effect of urbanisation on digital technology policy and economic development: Evidence from China. Journal of Innovation & Knowledge, 8(1), 100318.https://doi.org/10.1016/j.jik.2023.100318
Zhuang, T., Qian, Q., Visscher, H., Elsinga, M., & Wu, W. (2019). The role of stakeholders and their participation network in decision-making of urban renewal in China: The case of Chongqing. Cities, 92, 47–58. https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.03.009 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 413 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 103 |
||