| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,483 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,508 |
مدیریت پایدار فضاهای درمعرض خطر سیلاب با تمرکز بر پیامدها و خسارات ناشی از سیلاب رودخانه پیربازار | ||
| مخاطرات محیط طبیعی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 مهر 1404 اصل مقاله (3.85 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jneh.2025.52056.2115 | ||
| نویسنده | ||
| فاطمه فلاحتی* | ||
| استادیار، مدیرگروه پژوهشی مخاطرات هیدرولوژیکی و عضو هیئت علمی پژوهشکده سوانح طبیعی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| گسترش سکونتگاهها در حاشیه رودخانهها و مسیلها و دخالتهای انسانی در حوضههای آبریز موجب برهمزدن تعادل طبیعی، از بینرفتن پوشش گیاهی، فشردگی خاک و تغییر در نیمرخ آبراههها شده و در نهایت آسیبپذیری در برابر سیلابهای ناگهانی را افزایش داده است. تشدید خشکسالیهای اخیر نیز سبب شده تا خطر بارشهای شدید در ذهن جامعه کمرنگ شود و در نتیجه با رشد ساختوسازهای غیرمجاز در بستر و حریم رودخانهها، تعادل اکوسیستمهای آبی بیشازپیش برهم بخورد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالشهای مدیریت پایدار سیلاب و ارائه راهکارهایی برای کاهش خطر و ایمنسازی سکونتگاهها انجام شده است. جامعه آماری شامل ۱۴۱۸ روستای در معرض خطر سیلاب در سطح کشور است که دادههای آن از طریق گزارشهای بازدید میدانی گردآوری شد. ابزار جمعآوری دادهها چکلیستهای میدانی و اسناد سازمانی بوده و برای سنجش پایایی کدگذاریها از ضریب کوهن استفاده شد. یافتهها نشان داد مهمترین چالشها در ارتباط با سیلاب شامل ضرورت ساماندهی و لایروبی رودخانهها و مسیلها، رعایت بستر و حریم رودخانهها و اجرای طرحهای آبخیزداری است. در ادامه، رخداد سیلاب بهمن ۱۴۰۳ در رودخانه پیر بازار بهعنوان مطالعه موردی بررسی شد. نتایج نشان داد تجاوز به حریم رودخانه، انباشت رسوبات و پایینبودن ارتفاع ساختوسازها نسبت به بستر اصلی از عوامل اصلی خسارات بودهاند. بهطور کلی، نتایج این پژوهش بیانگر آن است که آزادسازی بستر رودخانهها، لایروبی منظم، ساماندهی مسیلها و بهرهگیری از دانش بومی در طراحی سکونتگاهها میتواند بهطور مؤثری در کاهش خسارات و ارتقای تابآوری جوامع محلی در برابر سیلاب نقشآفرین باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیلاب؛ کاهش خطر؛ ساماندهی رودخانه؛ لایروبی؛ ایمنسازی؛ رودخانه پیربازار | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، عبدالمجید. (1398). تحلیل و پهنهبندی مناطق در معرض خطر سیلاب در مناطق خشک با استفاده از تحلیلهای مکانی (مطالعه موردی: حوضه آبریز فرخی)، نشریه مطالعات جغرافیای مناطق خشک، دوره 9، شماره 36، صص 32-4.
سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران. (1396). گزارش چارچوب و رویکردهای مناسب احیاء و ساماندهی رودخانهها باتوجه به تجربیات جهانی و درنظرگرفتن ویژگیهای محلی هر رودخانه (مفاهیم اولیه، قواعد اصلی و تبیین اهداف "طرح جامع احیاء و ساماندهی رودخانهها و قنوات شهر تهران). شهرداری تهران.
فلاحتی، فاطمه؛ گرکانی، سید امیرحسین. (1403). ضرورت ارتقای جایگاه ملاحظات کاهش خطر در طرحهای توسعهای سکونتگاهها (مطالعه موردی: سیلاب کلانشهر مشهد)، چهارمین کنگره بینالمللی مهندسی عمران، معماری، مصالح ساختمانی و محیطزیست. فنلاند، هلسینکی.
رضایت، غلامحسین. (1391). جزوه آموزشی کارگاه آموزشی تحلیل محتوا با تأکید بر تحلیل محتوای مصاحبههای علمی، انجمن آموزش عالی ایران.
عسکریزاده، سید محمد؛ محمدنیا قرائی، سهراب؛ ظهور، مجتبی. (1389). برنامهریزی مدیریت بلایا و مخاطرات محیطی در راستای توسعه پایدار، مجموعه مقالات چهارمین کنگره بینالمللی جغرافیدانان جهان اسلام.
محمدی، میرعلی؛ محمدی، فرناز؛ فاخری فرد، احمد؛ بیژن وند، سجاد. (1399): استخراج منحنی فرمان پهنهبندی ریسک سیلاب مطالعه موردی: رودخانه های باراندوزچای ارومیه، مجله هیدروژئومورفولوژی، دوره7، شماره22، صص87-108 .
نوروزی، اصغر. (1396). مبانی مدیریت بحران در نواحی روستایی. اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی.0.22111/jneh.2025.48651.2043
Abbaspour, K. C., Rouholahnejad, E., Vaghefi, S. A., Srinivasan, R., & Haghighat, S. (2013). A comprehensive review of water quality modeling of rivers and lakes in Iran. Environmental Monitoring and Assessment, 185(7), 5657–5670. https://doi.org/10.1007/s10661-012-2953-2. [In Persian] Ahmadi, H., Keshavarzi, B., & Nabavi, S. M. B. (2017). Effects of wastewater discharge on the water quality and eutrophication of Anzali Wetland. Environmental Science and Pollution Research, 24(2), 1523–1536. https://doi.org/10.1007/s11356-016-7912-5 Borg, Walter R. and Meredith Damien Gall. (1989). Educational Research: An Introduction. Fifth Edition, New York & London, Longman. Buffington, J.M. (2012). Changes in channel morphology over human time scales [Chapter 32]. In: Church, Michael; Biron, Pascale M.; Roy, Andre G., eds. Gravel-Bed Rivers: Processes, Tools, Environments. Chichester, UK: Wiley, 435-463. Gunasekara, A. (2015). Floodplain management policies and legislation: International perspectives. Journal of Flood Risk Management, 8(4), 302–313. https://doi.org/10.1111/jfr3.12098. Herold C, Mouton F. Global flood hazard mapping using statistical peak flow estimates. Hydrol. Earth Syst. Sci. Discuss. 2011; 8 (1): 305–363. Javanmard, R., Khodaparast, H., & Ramezani, N. (2014). River morphology and sediment dynamics under human interventions: A case study in northern Iran. Journal of Hydrology, 514, 310–322. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2014.04.048 Jigyasu, R. (2002). Reducing Disaster vulnerability through local knowledge and capacity: the Case of Earthquake-Prone Rural Communities in India and Nepal. Department of Town and Regional Planning, Trondheim. Karbassi, A., Monavari, S. M., Nouri, J., & Farzadkia, M. (2015). Impact of urban and agricultural runoff on Anzali Wetland water quality. Environmental Earth Sciences, 74, 4811–4822. https://doi.org/10.1007/s12665-015-4642-9. [In Persian] Piroozfar, P., Zargar, M., & Sharifi, F. (2018). Flood hazard zoning and risk assessment in Iran: A review of methodologies and applications. Natural Hazards, 91(1), 123–146. https://doi.org/10.1007/s11069-017-3091-4. [In Persian] Pourreza, M., Mahmoudi, H., & Ebrahimi, S. (2019). Runoff management and flood mitigation in northern Iranian catchments. Journal of Hydrologic Engineering, 24(9), 04019030. https://doi.org/10.1061/(ASCE)HE.1943-5584.0001784 Rahmani, R. A., Mohammadi, M., and Danandeh Mehr, A. (2020). Climate change impacts on floodway and floodway fringe: a case study in Shahrchay River Basin, Iran. Arabian Journal of Geosciences 494, 1-13. Sadeghi, S., Hosseini, S. M., & Faramarzi, M. (2016). Vulnerability assessment of rural settlements to flash floods in northern Iran. Natural Hazards, 83(2), 1071–1088. https://doi.org/10.1007/s11069-016-2371-0. [In Persian] Shirazi, S., Keshavarzi, B., & Farid, A. (2016). Long-term water quality changes in rivers feeding Anzali Wetland, Iran. Environmental Monitoring and Assessment, 188(4), 220. https://doi.org/10.1007/s10661-016-5211-2. [In Persian] The Ministry of Power. Iran Water Resource Management Company. Flood Zoning Guide and Determining the Limit of River Landing and Area. (2005). Issue No. 307. [In Persian] UNISDR. (United Nations International Strategy for Disaster Reduction). (2016). Hyogo Framework for Action 2005-2015: Building the Resilience of Nations and Communities to Disasters, Extract from the final report of the World Conference on Disaster Reduction. Yousefi, S., Moradi, H.R., Keesstra, S., Pourghasemi, H.R., Navratil, O., & Hooke, J. (2019). Effects of urbanization on river morphology of the Talar River, Mazandaran Province, Iran. Geocarto International, 34(3), 276-292. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 207 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 89 |
||