پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 864 |
| تعداد مقالات | 8,349 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,824,984 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,256,713 |
آیندهپژوهی نقشآفرینی موقعیت ژئوپلیتیک ایران در تعاملات اقتصاد منطقهای و جهانی | ||
| مجله جغرافیا و توسعه | ||
| مقاله 5، دوره 24، شماره 84، مهر 1405، صفحه 117-140 اصل مقاله (903.53 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gdij.2025.53353.3781 | ||
| نویسندگان | ||
| عابد گل کرمی* 1؛ سعید نظری2؛ افشین متقی دستنائی3 | ||
| 1استادیار جغرافیا سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران | ||
| 2دانشآموخته کارشناسیارشد اندیشه سیاسی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران | ||
| 3استاد جغرافیا سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران ایران | ||
| چکیده | ||
| ایران، بهواسطة موقعیت ژئوپلیتیک منحصربهفرد خود در قلب اوراسیا، شاهراههای انرژی و مسیرهای ترانزیتی جهانی، ظرفیت قابلتوجهی برای ایفای نقش فعال در تعاملات اقتصادی منطقهای و جهانی دارد. بااینحال، تحقق این ظرفیتها با موانعی همچون: تحریمهای بینالمللی، ضعف زیرساختهای ترانزیتی، تنشهای ژئوپلیتیکی و رقابت کریدورهای رقیب مواجه است. پژوهش حاضر با رویکرد آیندهپژوهی و بهکارگیری روش ترکیبی (کمّی-کیفی) انجام شده است. دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای، پرسشنامه و مصاحبة نیمهساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان گردآوری و با استفاده از تکنیک «MICMAC» و نرمافزار «Scenario Wizard» تحلیلگردید. نتایج نشانداد از میان ۲۵ متغیر شناساییشده، ۸ متغیر کلیدی در آیندة نقشآفرینی ایران اثرگذارترند که مهمترین آنها شامل: روابط با قدرتهای جهانی، اعتمادسازی منطقهای، سطح توسعة صنعتی، زیرساختهای ترانزیتی، روندهای فناورانه و جذب سرمایهگذاری خارجی است. بر این اساس، ۳ سناریوی قوی برای آیندة ایران ترسیمشد: دو سناریوی مطلوب که بر فرصتهایی چون: توسعة صنعتی، مشارکت منطقهای و تنوعبخشی به صادرات تأکید دارند و یک سناریوی بحرانی که چالشهایی نظیر: انزوای سیاسی، وابستگی به نفت و فرار سرمایه را بازتاب میدهد. تحلیل نهایی بیانگر آن است که حرکت به سمت سناریوهای مطلوب مستلزم تنشزدایی پایدار در سیاست خارجی، سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختها، دیپلماسی اقتصادی فعال و اصلاح سیاستهای اقتصادی داخلی است. یافتههای این پژوهش میتواند مبنای سیاستگذاری واقعبینانه برای بهرهگیری از فرصتها و کاهش چالشها در مسیر آیندة نقشآفرینی ژئوپلیتیک ایران قرارگیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| موقعیت ژئوپلیتیک؛ ژئواکونومیک؛ آیندهپژوهی؛ اقتصاد منطقهای؛ کشور ایران | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، امید؛ زینت قائدی؛ ابوالفضل خوشحال (1395). آیندهپژوهی: مفاهیم، روشها، کاربردها، تهران. سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
جفری، کمپ؛ رابرت هارکاوی (1397). جغرافیای استراتژیک خاورمیانه: منازعه و یافتهها، (جلد 2). (س. م. حسینی متین، مترجم). تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حاجییوسفی، امیرمحمد؛ شمیمه شیرخانی (1404). ایران و سازمان همکاری شانگهای: فرصتها و چالشها، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی. دوره 18. شماره پیاپی 35. صفحات 110-85.
حافظنیا، محمدرضا (1396). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد. پاپلی.
دهقانیفیروزآبادی، سیدجلال؛ سیدرضا موسوینیا؛ حسین مفیدیاحمدی؛ فیروزه رادفر (۱۴۰۴). آیندهپژوهی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در محیط همسایگی تا 2030، تهران. اداره نشر وزارت امور خارجه.
سالاری، علیاصغر (1402). ایران گذرگاه اصلی جاده ابریشم (دفتر نخست)، تهران. انتشارات راویان میراث کهن.
شوارتس، بریتا؛ اونو سودین؛ بیورن ویتروک (۱۴۰۳). روشهای آیندهپژوهی، (محمود ایرانیفرد، مترجم)، تهران. پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
غلامی، محمد صادق؛ بهاره سازمند (1404). ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا: فرصتهای مقابله با تحریمها، فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. دوره 31. شماره 129. صفحات 200-177.
فولر، گراهام (۱۴۰۰). قبله عالم، ژئوپلیتیک ایران (عباس مخبر، مترجم). تهران. نشر مرکز.
کریمیپور، یدالله (۱۳۹۴). جغرافیا، نخست در خدمت صلح. تهران. نشر انتخاب.
کریمی، مهدی؛ سیدمهدی حبیبی (1403). شناسایی پیشرانهای کلیدی منازعه در غرب آسیا و تهیه سبد سناریو، فصلنامه محیطشناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران. دوره 8. شماره پیاپی 26. صفحات 216- 183.
گلکرمی، عابد؛ یدالله کریمیپور؛ افشین متقی؛ حسین ربیعی (1397). تبیین ژئوپلیتیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر قابلیتهای ژئواکونومیک، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی.دوره 18. شماره49. صفحات 57-37.
مجتهدزاده، پیروز (۱۳۹۱). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران: انتشارات سمت.
ولیقلیزاده علی؛ یاشار ذکی (1387). بررسی و تحلیل جایگاه ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی ایران برای کشورهایCIS ، فصلنامه بینالمللی ژئوپلیتیک. دوره 4. شماره 13. صفحات 56-21.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17354331.1387.4.13.2.6
Agnew, J. (2003). Geopolitics: Re-visioning world politics. Routledge. https://www.routledge.com/Geopolitics-Re-visioning-World-Politics/Agnew/p/book/ 9780415310079. Baldwin, D. A. (2018). Power and International Relations: A Conceptual Approach, Princeton: Princeton University Press. https://academic.oup.com/princeton-scholarship-online/book/14011. Berdaliyev, Arsylan. Turekulova, Zhuldyz, Muminov, Nurlan. (2025). Iran’s relations with the Arab Gulf States amid regional instability. Eurasian Research Journal, 7(3), 267-283. https://dergipark.org.tr/en/pub/erj/issue/93998/1754674. Capello, R. (2016). Regional economics (2nd ed.). Routledge. https://www.routledge.com/Regional-Economics/Capello/p/book/9781138855885. Cohen, B. J. (2015). Currency power: Understanding monetary rivalry. Princeton University Press. https://www.jstor.org/stable/j.ctt1wf4dgb. Dodds, K. (2000). Geopolitics: A very short introduction. Oxford University Press. https://global.oup.com/academic/product/geopolitics-9780198830764. Dodds, Klaus. (2000). Geopolitical in a Changing World, England: Pearson Education Flint, C., & Taylor, P. J. (2018). Political geography: World-economy, nation-state and locality (6th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315847092 Kaplan, R. D. (2012). The revenge of geography: What the map tells us about coming conflicts and the battle against fate. Random House. https://www.amazon.in/Revenge-Geography-Coming-Conflicts-Against-ebook/dp/ B007MDJY5K. Modern Diplomacy. (2024). Iran’s economy past the point of no return. Modern Diplomacy. 2024,November1. https://moderndiplomacy.eu/2024/11/15/irans-economy-past-the-point-of-no-return/ Mohammadi, M., Sohrabi, M. S., & Rabiei, S. (2025). The geoeconomic impacts of China's Belt and Road Initiative on Iran: Benefits and challenges. Discover Global Society, 3(1), 1-10. https://doi.org/10.1007/s44282-025-00206-4 O'Tuathail, Gearoid. (1996). Critical Geopolitics: The politics of writing global space. University of Minnesota Press. https://www.upress.umn.edu/book-division/books/critical-geopolitics. Petsinger, M. (2016). Economic corridors as instruments of regional integration. Global Policy Journal, 7(1), 25-38. Rasanah Institute. (2023). The future of Iran’s geopolitical project amid regional strategic developments. Riyadh: International Institute for Iranian Studies. Vebster, A. (2019). Geo-economics and global strategy. Routledge. https://www.routledge.com/Geo-economics-and-Global-Strategy/Vebster/p/book/ 9780367334139.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 548 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 59 |
||