پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 864 |
| تعداد مقالات | 8,349 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,824,986 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,256,713 |
بررسی و تحلیل فضایی عملکرد اقتصادی مناطق آزاد در ایران | ||
| مجله جغرافیا و توسعه | ||
| مقاله 6، دوره 24، شماره 84، مهر 1405، صفحه 141-174 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gdij.2025.53407.3786 | ||
| نویسنده | ||
| علی ولیقلی زاده | ||
| دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی، عملکرد اقتصادی مناطق آزاد تجاری-صنعتی ایران را طی سالهای 1392 تا 1399 بررسی کرده است. هدف، ارزیابی و تحلیل فضایی عملکرد اقتصادی این مناطق در حوزه های کلیدی تجارت خارجی، سرمایهگذاری، اشتغالزایی، ترانزیت خارجی، گردشگری و عمران- محرومیتزدایی مرزی با تأکید بر تفاوتهای ساختاری ناشی از موقعیت جغرافیایی و عوامل سیاسی-اقتصادی و ژئوپلیتیکی است. تحلیل فضایی، با ارائة یک دیدگاه کلنگر، به شناسایی نابرابریهای فضایی در توزیع منابع، سرمایهگذاری و فرصتهای اقتصادی مناطق آزاد کمک میکند. همچنین، از منظر روششناختی، تحلیل فضایی با تلفیق دادههای کمّی و کیفی (مانند تحلیل موقعیت جغرافیایی)، امکان تفسیر جامع و دقیق از عملکرد مناطق را فراهم میسازد. نتایج پژوهش بیانگر نابرابری فضایی در عملکرد مناطق است که این موضوع با دسترسی به بازارهای بینالمللی، کیفیت زیرساختها و محدودیتهای سیاسی-اقتصادی ارتباط مستقیمی دارد. در این بین، مناطق شمالی، بهدلیل دسترسی به بازارهای اوراسیایی و مسیرهای زمینی و بندری کمریسکتر، در تجارت خارجی، سرمایهگذاری خارجی و ترانزیت خارجی پیشرو هستند؛ درحالیکه مناطق جنوبی نیز در حوزة واردات، سرمایهگذاری داخلی و هزینههای عمرانی غالب هستند، اما از کسری تجاری و ضعف در ترانزیت خارجی رنج میبرند. در این تحلیل فضایی، از لحاظ رتبهبندی عملکرد اقتصادی، مناطق آزاد اروند، انزلی، ارس، کیش، ماکو، قشم و چابهار، بهترتیب در رتبه های اول تا هفتم مناطق آزاد قراردارند. برای ارتقای کارایی مناطق آزاد کشور، سیاستگذاریهای فضایی باید بر تقویت زیرساختهای بندری و ترانزیتی در مناطق آزاد، گسترش پیوندهای بینالمللی (داغام در اقتصاد جهانی) و تنوعبخشی به فعالیتهای اقتصادی متمرکز شود تا مناطق آزاد از نقش واسطهگری، به مراکز تولیدی-صادراتی تبدیل شوند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مناطق آزاد ایران؛ تحلیل فضایی؛ تجارت خارجی؛ سرمایهگذاری؛ اشتغالزایی؛ ترانزیت خارجی؛ گردشگری | ||
| مراجع | ||
|
افروز، آزاده (1390). مطالعه اثرات آزادسازی تجارت خارجی بر اشتغال بخشهای اقتصادی، ماهنامه کار و جامعه. سال 20. شماره پیاپی 136. صفحات 54-41.
پایگاه خبری مناطق آزاد و ویژه اقتصادی (1397). گزارش تفصیلی: مناطق آزاد کشور؛ الزامات، عملکرد، چالشها و راهبردهای پیشرو.
درگاه خدمات مناطق آزاد و ویژه ایران (1404). معرفی مناطق آزاد.
قانون تشکیل چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی (1372).
محمدیفرد، محمدحسام (1402). مروری بر تجربه مناطق آزاد و ویژه اقتصادی جهان (2): کشور ترکیه، ماهنامه گزارشهای کارشناسی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. شماره مسلسل 18971. دوره 31. شماره پیاپی 3. صفحات 29-6.
محمدیفرد، محمدحسام؛ سامان پناهی (1400). تحلیل و بررسی عملکرد اقتصادی مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. معاونت اقتصادی (گروه بازرگانی). 17492.
محمدیفرد، محمدحسام؛ سامان پناهی (1401). تحلیل و بررسی عملکرد مناطق ویژه اقتصادی ایران، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. معاونت اقتصادی (گروه بازرگانی). 18564.
محمدیفرد، محمدحسام؛ محبوبه عباسزادهجلقان (1402). مروری بر تجربه مناطق آزاد و ویژه اقتصادی جهان (1)، کشور امارات، ماهنامه گزارشهای کارشناسی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. شماره مسلسل 19106. دوره 31. شماره پیاپی 4. صفحات 38-1.
ولیقلیزاده، علی (1404). آیندهپژوهی چشمانداز ژئواکونومیکی منطقه آزاد تجاری- صنعتی ارس، فصلنامه جغرافیا و آیندهپژوهی منطقهای. دوره 3. شماره پیاپی 9. صفحات 112-91.
DOI: 10.30466/grfs.2025.56003.1090
Akar, Serdar. (2008). Serbest Bölgeler, Türk Dış Ticaret Vakfı. Akinci, G. Crittle, J. (2008). Special economic zone: performance, lessons learned, and implication for zone development, Foreign Investment Advisory Service, FIAS, Washington, D.C. Aksoy, Fahri. (2010). The Advantages of Free Zone, Effects on Country’s Economy Kayseri City Free Zone Implementation, A Thesis Submited to the Graduate School of Social Science for the Degree of Master of Art in Economy, Erciyes University. Alansary, O. S. A., & Al-Ansari, T. (2023). Defining ‘free zones’: A systematic review of literature. Heliyon, 9(4). https://www.cell.com/heliyon/pdf/S2405-8440(23)02551-3.pdf Can, Gamze. (2012). Free Zones: the Aegean Free Zone Experience, A Thesis Submited to the Graduate School of Social Science, Izmir University of economics. https://gcris.ieu.edu.tr/bitstream/20.500.14365/540/1/540.pdf Carballo, J., Schaur, G., Graziano, A., & Volpe Martincus, C. (2016). Transit trade (No. IDB-WP-704). IDB Working Paper Series. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/146485/1/IDB-WP-704.pdf Davies, R. B., & Mazhikeyev, A. (2019). The impact of special economic zones on exporting behavior. Review of Economic Analysis, 11(1), 145-174. https://openjournals.uwaterloo.ca/index.php/rofea/article/download/1520/1939 Demırelışçı, Büşra. (2018). Free Economıc Zones’ Impact on Regıonal Economıc 2018 Development: Comparatıve Analysıs of FEZ’s in Baltıc States. Master’s thesis, https://epublications.vu.lt/object/elaba:29007895/29007895.pdf Mogielnicki, R. (2021). A political economy of free zones in Gulf Arab states. Springer International Publishing. Myles, D. (2023). A world ripe for free zones. FDI Intelligence. Retrieved from https://www.fdiintelligence.com/content/f666ad57-8a5c-5c4f-933d-ee1d8d87e636 Özdemir, Ahmet Faruk. (2007). Serbest Bölge Rejiminde Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebe Uyguları, A Thesis Submited to the Graduate School of Social Science, Gazi University. Öztaşkın, Akın. (2020). Serbest Bölgelerde Her Şey Serbest Midir?, https://ugm.com.tr/upload/files/serbest-bolgelerde-her-sey-serbest-midir.pdf Öztürk, L. (2013). Serbest Bölgelerin Geleceği: Türkiye Açısından Bir Değerlendirme, International Journal of Management Economics and Business. 9(19), 75-86. https://doi.org/10.11122/ijmeb.2013.9.19.77 Toprak, M. (2019). Bölgesel Gelişme Dinamikleri Ekseninde Serbest Bölgelerin Dış Ticaret Etkileri: Ege Serbest Bölgesi (ESBAŞ) Örneği, A Thesis Submited to the Graduate School of Social Science, Dokuz Eylül University, İzmir. https://avesis.deu.edu.tr/dosya?id=f2980a94-1916-4521-969f-633c07685da9 UNCTAD. (2019). World Investment Report 2019: Free Economic Zones. https://unctad.org/system/files/official-document/wir2019_en.pdf UNCTAD. (2022). New global alliance of special economic zones to boost development. https://unctad.org/news/new-global-alliance-special-economic-zones-boost-development
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 367 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 36 |
||