پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,479 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,506 |
تاریخنگاری نیشابور و آسیبشناسی پژوهش در دورۀ معاصر با تکیهبر نگارش پایاننامههای دانشگاهی (1357-1404ش) | ||
| نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام | ||
| مقاله 9، دوره 19، شماره 37، آبان 1404، صفحه 268-303 اصل مقاله (2.2 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jhr.2025.53255.3828 | ||
| نویسندگان | ||
| مصطفی لعل شاطری* ؛ حسن صادقی سمرجانی؛ پیمان ابوالبشری | ||
| استادیار، گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، ایران | ||
| چکیده | ||
| نیشابور بهواسطۀ برخورداری از پیشینۀ تمدنی (از دورۀ باستان تا معاصر)، از ظرفیت ممتازی جهت پژوهش در گرایشهای گوناگون تاریخ برخوردار است. هدف پژوهش حاضر، آسیبشناسی تحلیلی تولیدات دانشگاهی در حوزۀ تاریخپژوهی نیشابور در بازۀ زمانی ۱۳۵۷–۱۴۰۴ش، با اتکا به روششناسی ترکیبی (تحلیل محتوای کیفی و کمیِ ۳۴ پایاننامه) است. پرسش کانونی این پژوهش بر شناسایی الگوهای تکرارشونده، کاستیهای روششناختی و گسستهای معرفتیِ کارنامۀ تاریخپژوهی نیشابور با تکیهبر پایاننامهها متمرکز است. یافتهها نشان میدهد که ۸۵٪ پژوهشها در انحصار زمانی خاص بوده (قرون ۳–۷ق) و ادوار پیشااسلامی و تحولات معاصر (از دورۀ صفوی تا انقلاب اسلامی) کمتر مورد بررسی قرار گرفتهاند. از سوی دیگر، سلطۀ گفتمان سیاسی-مذهبی (۷۰٪ عناوین) نیشابور را صرفاً به صحنۀ کنش نخبگان محدود ساخته و از توجه به دیگر طبقات خودداری شده است. بحران روششناختی نیز در اتکای ۹۴٪ پژوهشها به متون کلاسیک، فارغ از توجه به رهیافتهای باستانشناسی شهری، منابع آرشیوی و یا تحلیل گفتمان به تولید روایتهای توصیفی انجامیده است. همچنین، ناترازی مقاطع (۹۱.۲٪ کارشناسیارشد در مقابل ۸.۸٪ دکتری) و پراکندگی جغرافیایی شکننده (تمرکز ۶۲.۵٪ تولیدات در تهران و مشهد ۱۵.۶٪ در نیشابور)، دیگر آسیب مشهود است میشود. درمجموع، هرچند تاریخپژوهی نیشابور در عرصۀ پایاننامهها طی یک دهۀ اخیر با رشد کمی همراه گردیده، اما فاقد پیوستار تمدنی، تنوع موضوعی و عمق روششناختی لازم برای بازخوانیِ چندلایۀ تاریخ نیشابور است. راهکارهای پیشنهادی برای توقف و اصلاح این چرخۀ معیوب، اتخاذ رویکردهای میانرشتهای، توسعۀ زیرساختهای پژوهشی و بازتعریف نقش دانشگاه نیشابور بهعنوان کانون پژوهشهای بومی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آسیبشناسی ساختاری و محتوایی؛ پایاننامههای دانشگاهی؛ دانشجویان تاریخ؛ تاریخنگاری؛ شهر نیشابور | ||
| مراجع | ||
|
آئینی، بخشعلی. (1397). «بررسی و آسیبشناسی پایاننامههای کارشناسیارشد رشته مدیریت آموزشی در دانشگاه کردستان». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
آهنگران، امیر. (1397). «کرامیان و تحولات سیاسی و اجتماعی نیشابور در قرون میانه». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 32). 1-14.
احمدیاندلاویز، حسن. (1397). «آسیبشناسی شیوه مسئلهپردازی در پایاننامههای کارشناسیارشد (بررسی موردی صد عنوان مسئله پایاننامه کارشناسیارشد در گروه الهیات و معارف اسلامی)». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
احمدیرمچاهی، یحیی. (1397). «آسیبشناسی انتخاب موضوع پایاننامهها و رسالهها (حوزه علوم انسانی-اسلامی)». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
بختیاری، شهلا. (1386). «نیشابور و پایگاه علمی آن از منظر یاقوت حموی مطالعه موردی سدههای چهارم تا ششم هجری». تاریخ اسلام. (شماره 31)، 5-26.
بدری، روحالله. (1390). «نیشابور در قرنهای سوم و چهارم هجری». مسکویه. (شماره 18)، 41-67.
بنکدار، سید مسعود. (1397). «کارکرد اقتصادی معادن فیروزه نیشابور در دوره قاجار». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 31)، 1-15.
بهمنی، اکبر. (1397). «آسیبشناسی روششناسی تحقیق و یافتههای پایاننامههای کارشناسی ارشد رشته مدیریت دولتی». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
پروان، بیژن. (1393). «بررسی اقتصاد نیشابور در قرون 4 و 5 هجری». تاریخپژوهی. (شماره 59)، 45-54.
پیرانیشال، علی. (1397). «آسیبشناسی عنوان پایاننامههای رشته زبان و ادبیات عربی مطالعۀ موردی (سالهای 1390 تا 1396)». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
ثنائی، حمیدرضا. (1396الف). «کشاورزی در ولایت نیشابور از برآمدن طاهریان تا یورش مغولان». پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران. (شماره 11)، 67-82.
ثنائی، حمیدرضا. (1396ب). «صنایع عمدﮤ نیشابور در سدههای 3 تا 6ق/ 9تا 12م بر پایۀ دادههای باستانشناختی و منابع مکتوب». پژوهشهای تاریخی. (شماره 36)، 195-217.
حسنعلیان، سمیه. (1391). «آسیبشناسی پایاننامههای گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان در نیمقرن فعالیت از سال تأسیس در سال 1341 تا پایان سال 1391». بحوث فی اللغه العربیه. (شماره 8)، 43-66.
حسننژاد، حسین. (1383). «نیشابور در دوره سلجوقیان». تاریخپژوهی. (شماره 19)، 25-50.
خسرونژاد، مرتضی. (1398). «آسیبشناسی پایاننامههای کارشناسیارشد دانشجویان ادبیات کودک بررسی کاستیها و خطاهای رایج». مطالعات ادبیات کودک. (شماره 19). 23-56.
خیراندیش، عبدالرسول. (1375). «نیشابور در فاصله سالهای 633-536ق». فرهنگ. (شماره 19)، 85-102.
دشتی، محمد. (1383). «تاریخ تشیع در نیشابور (از آغاز تا پایان قرن چهارم هجری)». تاریخ اسلام در آینه پژوهش. (شماره 4). 75-102.
رحمانی، امیر. (1392). «شهر نیشابور در گذر زمان (عصر قدیم و جدید)». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 10)، 23-33.
رحمتی، محسن. (1392). «تأثیر سلجوقیان بر اوضاع تجاری-بازرگانی نیشابور». تاریخ اسلام. (شماره 55)، 151-174.
رضانژاد یزدی، الهه. (1399). «بررسی راهها و رباطهای نیشابور پس از اسلام تا حمله مغول بر اساس منابع تاریخی و سفرنامهها (قرن 1 تا 6 هجری)». تاریخ. (شماره 57)، 237-258.
رفعتیاصل، سید مهدی. (1402) در مقالۀ «آسیبشناسی پایاننامههای کارشناسیارشد رشته آماد و پشتیبانی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین». اندیشه آماد. (شماره 87)، 31-59.
زنگنه، ابراهیم. (1376). «شهرستان نیشابور و مهمترین وقایع تاریخی آن معرفی و نقد». مشکوه. (شماره 54-55)، 146-168.
ستار، حسین. (1399). «نقش نیشابور در شکلگیری شخصیت علمی و تدوین آثار شیخ صدوق». تاریخ و فرهنگ. (شماره 105). 10-35.
سوقندی، محمدرضا. (1402). «بررسی عوامل مؤثر در رشد اقتصاد نیشابور در عصر طاهریان». تاریخ اسلام. (شماره 94)، 7-30.
شرفی، احمدرضا. (1389). «حوزۀ حدیثی نیشابور از ابتدا تا اوایل قرن هفتم هجری». علوم حدیث. (شماره 57)، 211-235.
لبافخانیکی، میثم. (1391). «برهمکنشهای سیاسی اقتصادی شهر نیشابور با زیستگاههای اقماریاش در دورۀ ساسانی». مطالعات باستانشناسی. (شماره 4). 175-202.
لبافخانیکی، میثم. (1393). «تأثیرات متقابل نیشابور و راه ابریشم در دورۀ ساسانی». مطالعات باستانشناسی. (شماره 1). 87-98.
لعل شاطری، مصطفی. (1401). «آسیبشناسی کمی پایاننامههای دانشگاهی نگارشیافته با تکیهبر نسخ خطی». پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی. (شماره 2)، 5-35.
لعل شاطری، مصطفی. (1402). «آسیبشناسی کمی پایاننامههای دانشگاهی نگارشیافته با تکیهبر کتابهای چاپ سنگی (1401-1354ش)». کتابداری و اطلاعرسانی. (شماره 102)، 67-85.
صادقیسمرجانی، حسن. (1399). «تبیین روند گسترش تشیع نیشابور در قرون اول و دوم هجری». کتیبه میراث شیعه. (شماره 3)، 89-114.
غلامینژاد، محمدعلی. (1386). «آسیبشناسی پایاننامههای زبان و ادبیات فارسی». پژوهشهای ادب عرفانی. (شماره 1)، 181-192.
غیبی، ولی. (1397). «آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای علوم اسلامی در حوزههای علمیه ضعف آشنایی با زبان علمی متداول». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
فرستاده، راضیه. (1392). «بررسی تطبیقی اوضاع اقتصادی-اجتماعی شهرهای نیشابور و تربتجام در دورۀ تیموریان». مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. (شماره 28)، 115-132.
کرمی، چیاکو. (1398). «آسیبشناسی پایاننامههای رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه کردستان از سال 1380 تا سال 1396». پایاننامه کارشناسیارشد. کردستان: دانشگاه کردستان.
کریمیسلطانی، پیمان. (1397). «تحول پژوهشهای جغرافیایی و آسیبشناسی پایاننامههای گرایش ژئومورفولوژی». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
کاظمبیگی، محمدعلی. (1389). «سامانیان و نقبای حسینی نیشابور». تاریخ و فرهنگ. (شماره 84)، 39-66.
کوشازاده، فاطمه. (1393). «جایگاه آموزش و فضاهای آموزشی در عصر شکوفایی خراسان بزرگ (دوره سامانی) با تأکید بر شهر نیشابور». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 17)، 41-58.
گراوند، علی. (1391). «تحلیل منازعات مذهبی نیشابور در عهد سلجوقیان». پژوهش در تاریخ. (شماره 9)، 53-72.
گرایلی، فریدون. (1374). نیشابور شهر فیروزه. بیجا: خاوران.
مافی، عزتالله. (1372). «جغرافیای تاریخی نیشابور». جستارهای نوین ادبی. (شماره 101)، 360-382.
محفوظی، سمیه. (1393). «آسیبشناسی پایاننامههای کارشناسی ارشد دانشکده علوم و فنون قرآن تهران از حیث موضوع، روش و محتوا». پایاننامه کارشناسیارشد. تهران: دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
مرسلپور، محسن. (1397). «واکاوی فراز و فرود قدرت سیاسی ملوک نیشابور (۵۸۳-۵۴۸ق)». پژوهشنامه خراسان بزرگ. (شماره 32)، 59-70.
مرشدلو، جواد. (1385). «موقعیت جغرافیایی و سرنوشت تاریخی شهرها: بررسی تحول تاریخی موقعیت نیشابور با تکیهبر نقش عامل جغرافیا». تاریخپژوهی. (شماره 26-27)، 5-34.
مسعودی. امید علی. (1391). «آسیبشناسی پایاننامههای علوم ارتباطات در ایران». کتاب ماه علوم اجتماعی. (شماره 57)، 27-30.
مولوی، عبدالحمید. (1347). «نیشابور مرکز خراسان قدیمترین پایگاه علوم اسلامی در ایران». مطالعات اسلامی. (شماره 1)، 182-226.
مؤیدثابتی، سید علی. (1355). تاریخ نیشابور. تهران: انجمن آثار ملی.
ناشناس. (1388). «نیشابور». پاژ. (شماره 5)، 189-214.
نویدفر، محمد. (1400). «امالی شیخ صدوق، منشوری اعتقادی-اخلاقی برای شیعیان نیشابور». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. (شماره 45)، 131-150.
ولدبیگی، جهانگیر. (1397). «آسیبشناسی پایاننامههای دانشجویان کارشناسیارشد الهیات گرایش فقه امام شافعی دانشگاه کردستان». اولین همایش ملی آسیبشناسی پایاننامهها و رسالههای حوزه علوم انسانی. تهران: دانشگاه مذاهب اسلامی.
Ara, Aniba Israt. (2011). Chinggis Khan And His Conquest Of Khorasan: Causes And Consequences. Kuala Lumpur: International Islamic University Malaysia.
Bosworth, Clifford Edmund. (2010). “NISHAPUR i. Historical Geography and History to the Beginning of the 20th Century”. Encyclopædia Iranica, online edition, available at https://www.iranicaonline.org/articles/nishapur-i/
Bulliet, Richard. (1972). The patricians of Nishapur; a study in medieval Islamic social history. Cambridge: Harvard University Press.
Bulliet, Richard. (2018). “Why Nishapur?”. Eurasian Studies. (vol 16), 100-123.
Paul, Jurgen. (2005). “The Seljuq conquest(s) of Nishapur: A reappraisal”. Iranian Studies. (vol 38), 575-585.
Hiebert, Fredrik. (2002). “Prehistoric Nishapur and the frontier between Central Asia and Iran”. Iranica Antiqua. (vol 37), 113-149.
Laleh, Haeedeh. (2015). “Le paysage urbain de Nishapur”. Greater Khorasan: History, Geography, Archaeology and Material Culture. Berlin & Munich & Boston: Walter de Gruyter.
Melchert, Christopher. (2001). “Sufis and Competing Movements in Nishapur”. Iran. (vol 39), 237-247.
Melville, Charles. (1980). “Earthquakes in the history of Nishapur”. Iran. (vol 18), 103-120.
Rante, Rocco. (2016). “NISHAPUR vi. Archeology”. Encyclopædia Iranica, online edition, available at http://www.iranicaonline.org/articles/nishapur-06-archeology
Rtveladze, Edvard Vasilevich. (2009). Civilizations, States and Cultures of Central Asia. Tashkent: University of World Economy and Diplomacy.
Sohaira, Siddiqui. (2019). “Politics, Patronage, and Scholarship in Nishapur”. Law and Politics under the Abbasids. Cambridge University Press.
Wilkinson, Charles Kyrle. (1950). “Life in Early Nishapur”. The Metropolitan Museum of Art Bulletin. (vol 9), 60-72.
Wilkinson, Charles Kyrle. (1986). Nishapur: Some Early Islamic Buildings and Their Decoration. New York: The Metropolitan Museum of Art.
Widigdo, Mohammad Syifa Amin. (2017). “Nīshāpūrī Scholars in The Formation of Sunnī Scholarship in The Eleventh C | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 168 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 29 |
||