| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,499 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,520 |
مضامین عاطفی و حکمت آمیز در شعر رودکی و خیام | ||
| پژوهشنامه ادب غنایی | ||
| مقاله 8، دوره 9، شماره 16، خرداد 1390، صفحه 151-174 اصل مقاله (151.62 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jllr.2011.961 | ||
| چکیده | ||
| رودکی پدر شعر فارسی و بزرگترین شاعر دورهی سامانی است. با اینکه از اشعار بیشمار او کمتر از هزار بیت بهدست ما رسیده و حدود نصف آن تکبیتیهای پراکنده از مثنوی ها و قصاید و تغزّلات اوست، تنوّع قالب ها و معانی شعری در آنها قابل ملاحظه است. اوّلین و بهترین نمونههای قصیده، تغزّل و غزل ملحون و رباعی (از لحاظ قالب) و مدیحه و هزل و هجو و مرثیه و حسبحال و وصف و حکمت و پند واندرز و اخلاق و خمریّه را (از جهت محتوا و معنا) در اشعار او میتوان دید. از جمله معانی شعری عاطفی و حکمت آمیز در دیوان او، بیان بیاعتباری و بیثباتی دنیا و ناپایداری مواهب و لذّتهای آن، احاطه و غلبه ی مرگ بر سرنوشت آدمی، اظهار عجز و حیرت در مقابل بازی های چرخ و جبر و تقدیر غالب و دعوت به مستی و بیخبری و خوشباشی و اغتنام فرصت است که مضامین رباعیّات خیّام را تداعی میکند. این نوع مضامین در شعر شاعران پیش و بعد از خیّام سابقه دارد و بیشتر باید به مثابه یک عنصر فرهنگی و انسانی تلقّی شود تا فلسفه و جهانبینی انحصاری فردی خاص. از این رو سخن گفتن از تأثیر و تأثّر در چنین مواردی دور از احتیاط است ولی در هر حال رودکی در این زمینه دو حقّ مسلّم بر گردن خیّام دارد؛ 1- اوّلین کسی است که قالب و وزن رباعی را اختراع کرده یا حدّاقل درشکل گیری و کمال آن کوشیده است و 2- در نگرش حکیمانه به هستی و خلق این نوع مضامین عاطفی و حکمت آمیز بر خیّام تقدّم دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رودکی؛ خیّام؛ مضامین عاطفی؛ ادبیّات فارسی؛ دوره¬ی سامانی | ||
| مراجع | ||
|
1- اته، هرمان (1356) تاریخ ادبیّات فارسی. ترجمهی رضا زاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. 2- بی نام (1366) تاریخ سیستان. به تصحیح ملکالشعراء بهار. تهران: کلاله خاور. 3- خیام، حکیم ابوالفتح عمر بن ابراهیم (1373) رباعیات خیام. به تصحیح و تحشیه مخمّد علی فروغی و قاسم غنی. تهران: اساطیر 4- زرّین کوب، عبدالحسین (1372) با کاروان حلّه. تهران: علمی. 5-----------------(1375) از گذشته ی ادبی ایران. تهران: الهدی. 6- شبلی نعمانی، محمد (1368) شعرالعجم. ترجمهی سیّد محمّد تقی فخر داعی گیلانی. جلد1. تهران: دنیای کتاب. 7- شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1366) صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه. 8- رازی(شمس قیس)، شمس الدین محمد بن قیس (بیتا) المعجم فی معاییر اشعار العجم. به تصحیح قزوینی. به اهتمام مدرّس رضوی. تهران. 9- شمیسا، سیروس (1374) سیر رباعی در شعر فارسی. تهران: فردوس. 10-------------- (1369) سیر غزل در شعر فارسی. تهران: فردوس. 11- صفا، ذبیحالله (1368) تاریخ ادبیات در ایران. جلد 1. تهران: فردوس. 12- طاهر جان اُف، عبدالرحمان (1386) رودکی؛ روزگار و آثار. تهران: امیرکبیر. 13- عوفی، محمّد (1361) لبابالالباب. به اهتمام ادوارد براون با مقدّمه ی محمّد عبّاسی. تهران: فخر رازی. 14- فروزانفر، بدیعالزّمان (1369) سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی. 15----------------(1354) مباحثی از تاریخ ادبیات ایران. به اهتمام عنایتالله مجیدی. 16- فروزانفر، بدیعالزّمان (1361) مجموعه مقالات و اشعار استاد بدیعالزّمان فروزانفر. با مقدّمهی زرّینکوب. به کوشش عنایتالله مجیدی. تهران: دهخدا. 17- مختاری غزنوی، حکیم ابو عمرو بهاء الدین عثمان (1381) دیوان. به اهتمام جلالالدّین همایی. تهران: علمی و فرهنگی. 18- مؤتمن، زینالعابدین (بیتا) تحوّل شعر فارسی. تهران: بوذر جمهری و مصطفوی. 19--------------(1369) شعر و ادب فارسی. تهران: زرّین 20- مشتاق مهر، رحمان (1377) نقد شعر غنایی و غزل از دیدگاه ناصر خسرو. کیهان اندیشه:ص 137 تا 152) شمارهی 77، فروردین و اردیبهشت. 21- --------------- (1379) خیام تا حافظ. تأثیر ادبی و حکمی خیام برشاعران بعد از خود، فصلنامهی هنر. سال نوزدهم. شمارهی 45. پاییز. 22----------------(1380) نقد شعر از دیدگاه ناصر خسرو. کیهان فرهنگی شمارهی 174 (صص26 تا 29). 23-----------------(1383) شاعری ناخرسند و خردهبین در خراسان قرن هشتم. مجلهی دانشکدهیعلوم انسانی دانشگاه سمنان. شمارهی 3. 24- محجوب، محمّد جعفر (بیتا) سبک خراسانی در شعر فارسی (بررسی مختصّات سبکی شعرفارسی). تهران: فردوسی و جامی. 25- نفیسی، سعید (1336) محیط زندگی واحوال واشعار رودکی. تهران: انتشارات امیر کبیر. 26- همایی، جلالالدّین (1369) مقالات ادبی. تهران: نشر هما. 27--------------- (1381) حواشی دیوان عثمان مختاری. تهران: علمی و فرهنگی. 28- یان ریپکا و دیگران (1381) تاریخ ادبیات ایران از دوران باستان تا قاجاریه. ترجمهی عیسی شهابی. تهران: علمی و فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,642 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,464 |
||