پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,488 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,513 |
تحول نهاد امامت جمعه در ایران معاصر؛ مطالعه موردی تبارشناسی و تحلیل اقتدار مذهبی خاندان امام جمعه زنجان | ||
| نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام | ||
| مقاله 3، دوره 19، شماره 37، آبان 1404، صفحه 69-106 اصل مقاله (2.34 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jhr.2025.53770.3849 | ||
| نویسنده | ||
| حسن رستمی* | ||
| گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| در جامعۀ زنجان، خاندانهای متعددی در کسوتهای سپاهی(قشون نظامی)، علمی، دیوانی و مذهبی نقشآفرینی کردهاند؛ برخی حذف شدهاند و تعدادی با عبور از فرازوفرودهای تاریخی، به حیات اجتماعی و سیاسی ادامه دادهاند. خاندان حسینیزنجانی، در جایگاه امامتجمعه و تولیت موقوفات مسجد جامع، از اواخر دورۀ قاجار تاکنون، یکی از نهادهای خاندانی مؤثر در ساختار قدرت محلی بوده است. پیوند این خاندان با منابع مشروعیت مذهبی (فقاهت، نسب، مناسک) و سازوکارهای قدرت سیاسی (روابط با دولت، نهادهای امنیتی، ساختارهای انقلابی)، زمینهساز استمرار اقتدار مذهبی ـ سیاسی آنان در بستر تحولات محلی و ملی شدهاست. پرسش اصلی مقاله آن است که نهاد امامتجمعه در زنجان چگونه در قالبی خاندانی، از دورۀ قاجار تا جمهوری اسلامی، شکل گرفت، تثبیت شد و در مواجهه با تحولات سیاسی ـ اجتماعی، بازآرایی نهادی یافت؟ براساس مدعای پژوهش، این خاندان با بهرهگیری همزمان از سرمایۀ نمادین مذهبی و پیوند با ساختار قدرت، توانسته است اقتدار خود را در طول بیش از یک قرن بازتولید و تثبیت کند. این استمرار، علیرغم مواجهه با بحرانهای مشروعیت، فرسایش سرمایۀ نمادین، و چالشهای اقتصادی ـ سیاسی، از راه سیاستهای احیاگرانۀ نسلهای بعدی و بازآرایی نهادی در بستر تحولات محلی و ملی، امکانپذیر شده است. مقالۀ حاضر با تکیه بر اسناد خاندانی و سازمانی، منابع کتابخانهای و مطبوعاتی، به شیوۀ توصیفی ـ تبیینی، به بررسی تاریخی و نهادی این استمرار و تحول پرداختهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امامتجمعه؛ خمسه (زنجان)؛ حسینیزنجانی؛ قاجار؛ پهلوی؛ تحول نهادی | ||
| مراجع | ||
|
آبراهامیان، یرواند (1384)، ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ احمد گلمحمدی، چاپ 9، تهران: نشر نی.
آرشیو اسناد ادارۀ اوقاف شهرستان زنجان (۱۴۰۳)، پرونده مسجد جامع زنجان، زنجان: اداره کل اوقاف شهرستان زنجان
احتشامالسلطنه، محمود (1392)، خاطرات محمود احتشامالسلطنه، بهکوشش سیدمحمدمهدی موسوی، تهران: زوار.
ارباب، فروغ (1999)، اختران تابان، جلد1، چاپ سوم، دهلینو: مؤسسۀ چاپ و انتشارات مرآت.
اعتضادالسلطنه، علیقلی میرزا (1351)، فتنهی باب، بهاهتمام و توضیحات و مقالات عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات بابک.
امانت، عباس (1400)، عهد قاجار و سودای فرنگ، ترجمۀ کاظم فیروزمند، لندن: نشر مهری.
امیرطهماسبی، عبدالله (1305)، تاریخ شاهنشاهی اعلیحضرت رضاشاه کبیر، تهران: مطبعه مجلس.
بیات، کاوه، کوهستانینژاد، مسعود (1372)، اسناد مطبوعات (۱۲۸۶ـ۱۳۲۰)، جلد1، تهران: سازمان اسناد ملی.
حسینیزنجانی، سیدمحمدباقر (۱۳۸۷)، زندگینامه مرجع عالیقدر شیعه حضرت آیتالله العظمی سیدمحمدعزالدین حسینی زنجانی، چاپ اول، مشهد: محقق.
خزائی، یعقوب، خزائی، شیرزاد (1397)، تحول در آئینهای اعدام در گذار از دورۀ قاجار به مشروطه و پهلوی (از مرگ هزارباره تا نقطۀ صفر تعذیب)، مجلۀ پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، دورۀ 12، شمارۀ 23، صص 83-104.
خورموجی، محمدجعفر (1345)، تاریخ قاجار؛ حقایق الاخبار ناصری، بهکوشش حسین خدیوجم، تهران: نشر زوار، 1345.
رستمی، حسن (۱۴۰۱)، مشروطیت در زنجان؛ ستیزهها و کشمکشهای گروههای اجتماعی و عناصر سیاسی و مذهبی در سالهای ۱۳۲۴ـ۱۳۲۹ق، چاپ اول، تهران: نگاه معاصر.
رستمی، حسن (۱۴۰۴)، میراث دارا؛ تاریخ مسجد جامع زنجان و دگرگونی و بازاندیشی در مسئله تولیت موقوفات، چاپ اول، تهران: نگاه معاصر
زنجانی، ابراهیم (1393)، خاطرات شیخ ابراهیم زنجانی، بهکوشش غلامحسین میرزاصالح، چاپ سوم، تهران: انتشارات کویر.
سالور، قهرمان میرزا (1374)، خاطرات عینالسلطنه سالور، جلد5، بهکوشش مسعود سالور و ایرج افشار، تهران: اساطیر.
شبیریزنجانی، موسی (1391)، جرعهای از دریا؛ مقالات و مباحث شخصیتشناسی و کتابشناسی، جلد ۲، قم: مؤسسه کتابشناسی شیعه.
صلاح، مهدی، یاراحمدی، معصومه (1394)، بررسی جایگاه سیاست یکپارچهسازی فرهنگی در تمرکزگرایی دولت رضاشاه، مجلۀ پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، دورۀ 9، شمارۀ 17، صص107-136.
قدیمیقیداری، عباس، جنگجو قولنجی، شهناز (1396)، همکاری روس و انگلیس و حوادث خونین تبریز در سال 1330ق/1911م، مجلۀ پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، دورۀ 11، شمارۀ 21، صص207-232.
گفتگو با مرجع عالیقدر تقلید آیتالله العظمی حاج سیدعزالدین زنجانی مدظله العالی (۱۳۸۱)، فصلنامه فرهنگ زنجان، شماره مسلسل ۱۰و ۱۱، صص ۷ـ۲۴ و شماره ۱۲، صص ۱ـ۴۴.
محسناردبیلی، یوسف (1396)، محسننامه؛ مجموعه مقالات ایرانشناسی یادنامۀ دکتر محسن جعفریمذهب: حکام زنجان در قرن سیزدهم هجری قمری (۱۲۰۱ـ۱۳۰۰)، بهخواستاری پروین استخری و جمشید کیانفر، تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ جمهوری اسلامی ایران.
مرادی، مسعود، خانیپور، سمیه (1394)، بررسی افکار و اندیشههای مهدیقلی خان هدایت (مخبرالسلطنه) و رابطۀ آن با سنت، مذهب و مدرنیته، مجلۀ پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، دورۀ9، شمارۀ17، صص142-182.
موسویزنجانی، ابراهیم (1352)، تاریخ زنجان، علما و دانشمندان، تهران: کتابفروشی مصطفوی-بوذرجمهری.
Hall, peter A, Taylor, Rosemary C. R (1996), Poliyical Science and the three new institutionalisms. Political studies, 44(5), 936-957.
Keddie, N. R (1981), Religion and Rebellion in Iran: The Tobacco Protest of 1891-1892, London: Frank Cass.
Lajavardi, Habib (1987), Reference Guide to the Iranian Oral History Collection, Cambrdge, MA: Harvard University, Center for Middle Eastern Studies.
Lambton, A. k. s (1953), Landlord and Peasant in Persia; A study of Land Tenure and Land Revenue Administration, Oxford: Oxford University Press.
Mahoney, James, Thelen, Kathleen (2010), Explining institutional change; Ambiguity, Agency and power, Cambridge: Cambridge University Press.
Thelen, Kathleen (1999), Historical Institutionalism in Comparative Politics, Annual Review of Political Science, 2(1). 369-404.
اسناد
اسناد خاندان امامجمعه (1404)، اسناد خاندان و مسجد جامع، زنجان: دفتر آیتالله حسینیزنجانی.
اسناد خاندان دامادی (1402)، وقفنامه مسجد جامع، زنجان: کتابفروشی علویون.
اسناد خاندان شیخالاسلامزنجانی (1400)، صورت مصالحهنامهها و اجارهنامهها، زنجان: مجموعۀ اسناد خاندان ضیایی.
اسناد خاندان موسویزنجانی (1399)، اسناد دوره قاجار و پهلوی، تهران: آرشیو جعفر میرزایی.
اسناد موزه مهرانه (1402)، اسناد خاندان میرزایی، زنجان: موزه مهرانه زنجان.
سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران (ساکما)، شمارههای اسناد : 14680/240، ۱۵۲۸۵/۲۴۰، ۱۵۲۸۷/۲۴۰، ۷۴۸۵۵/۲۴۰، ۲۸۷/۲۵۰، ۹۴۸/۲۵۰، ۸۸۷۳/۲۵۰، ۱۱۲۶۰/۲۵۰، 16787/250، 2638/290،2815/293، ۷۸۷۵/۲۹۵، ۳۰۳۶۷/۲۹۷، 35528/310، ۵۹۹۵۸/۳۱۰.
کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (کموماشا)، شمارۀ سند 70020120-0318215.
نسخ خطی
حسینی، سیدمحمد (بیتا)، لسانالصدق، زنجان: اسناد خاندان امامجمعه.
فاضل مازندرانی، اسدالله (بیتا)، تاریخ ظهور الحق، جلد ۲، زنجان: اسناد خاندان امامجمعه.
ملامحمدحسن بن ملاقنبرعلی (1308)، شرح زندگی علمای خمسه، زنجان: اسناد خاندان امامجمعه.
روزنامه
روزنامۀ اطلاعات، سال 30، شماره ۸۹۰۲، 30 دی۱۳۳۴ه.ش.
روزنامۀ ایران، سال دوم، شمارۀ 298، 2ذیحجۀ1336ق.
روزنامۀ ایران، سال نهم، شماره ۱۸۹۴، ۱۱صفر۱۳۴۴ه.ق.
روزنامۀ ایران نو، سال اول، شمارۀ 70، 6 ذیقعدۀ 1327ق.
روزنامۀ ایران نو، سال اول، شماره ۹۵، ۷ ذیحجه ۱۳۲۷ق.
روزنامۀ پروین خمسه، سال اول، شماره ۴، 27 اسفند۱۳۰۹ش.
روزنامۀ پروین خمسه، سال دوم، شماره ۱۴۸، ۲۶خرداد۱۳۱۱ه.ش.
روزنامۀ پروین خمسه، سال دوم، شماره ۱۹۵، ۱۴ دی ۱۳۱۱ش.
روزنامۀ چهرهنما، سال سوم، شمارۀ 26، 20رجب1324ق.
روزنامۀ روح آزادی، سال چهارم، شماره 151، یکشنبه 24دی1334.
هفتهنامه امید زنجان، سال اول، شماره ۱۹، پنجشنبه ۲۷ اسفند ۱۳۷۲ش.
هفتهنامه امید زنجان، سال اول، شماره ۲۰، دوشنبه ۱۵ فروردین ۱۳۷۳ش.
هفته نامۀ شهاب زنجان، سال نهم، شمارۀ 173، پنجشنبه 1خرداد1382ش.
مصاحبه
مصاحبه با آیتالله سیدمحمد حسینیزنجانی (1403)، زنجان: دفتر آیتالله حسینیزنجانی.
مصاحبه با احمد حسینیزنجانی ( ۱۴۰۴)، زنجان: دفتر آیتالله حسینیزنجانی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 126 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 83 |
||