پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,854,102 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,587,305 |
امنیت آب کلانشهر زاهدان در پیوند تغییر اقلیم و هیدروپلیتیک فرامرزی حوضه هیرمند | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2026.54377.3330 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه بخشی شادمهری1؛ سید هادی زرقانی* 2؛ عباسعلی داداشی رودباری3 | ||
| 1گروه جغرافیا ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی ، شهر مشهد ، ایـران. | ||
| 2دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| 3گروه جغرافیا ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی ، شهر مشهد ، ایـران | ||
| چکیده | ||
| امنیت آب بهعنوان یکی از ابعاد بنیادین امنیت انسانی، در دهههای اخیر و بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک جهان، به مسئلهای راهبردی و چندبعدی تبدیل شده است. کلانشهر زاهدان، به دلیل قرارگیری در اقلیم خشک، رشد سریع جمعیت، گسترش سکونتگاههای غیررسمی و وابستگی شدید به منابع آب برونمرزی، با سطح بالایی از آسیبپذیری آبی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی جامع امنیت آب کلانشهر زاهدان، تأثیرات همزمان تغییر اقلیم و مناسبات هیدروپلیتیکی حوضه آبریز فرامرزی هیرمند را بر پایداری منابع آب این شهر مورد بررسی قرار میدهد. روش تحقیق از نوع کاربردی و مبتنی بر رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) است. در بخش اقلیمی، از دادههای پایگاه CRU با تفکیک مکانی 0.5×0.5 درجه و شاخص استاندارد بارش–تبخیر–تعرق (SPEI) در دوره 1991–2022 بهمنظور تحلیل روندهای دما، بارش و خشکسالی در حوضه هیرمند استفاده شده است. در بخش هیدروپلیتیکی، تحلیل اسنادی، بررسی معاهدات، سیاستها و اقدامات زیرساختی افغانستان بهعنوان کشور بالادست و تحلیل فضایی–ژئوپلیتیکی روابط دو کشور به کار گرفته شده است. یافتههای اقلیمی نشان میدهد که حوضه هیرمند طی سه دهه اخیر با افزایش معنادار دما، کاهش تدریجی بارش و تشدید فراوانی و شدت خشکسالیها مواجه بوده است؛ روندی که ظرفیت طبیعی حوضه برای تأمین پایدار آب را بهشدت تضعیف کرده و وابستگی مناطق پاییندست، بهویژه زاهدان، را به آوردهای ناپایدار رودخانه افزایش داده است. از سوی دیگر، تحلیل هیدروپلیتیکی حاکی از غلبه الگوی رقابت و هیدروهژمونی در مناسبات ایران و افغانستان است. توسعه سدها و طرحهای انحرافی نظیر سد کمالخان، همراه با ضعف سازوکارهای اجرایی معاهده ۱۳۵۱ هیرمند، فشار مضاعفی بر امنیت آب زاهدان وارد کرده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که ناامنی آب زاهدان حاصل برهمکنش پیچیده عوامل طبیعی (تغییر اقلیم) و انسانی–سیاسی (هیدروپلیتیک) است و تداوم آن میتواند پیامدهای گستردهای برای امنیت غذایی، اجتماعی، اقتصادی و ملی به همراه داشته باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امنیت آب؛ هیدروپلیتیک؛ تغییر اقلیم؛ حوضه آبریز هیرمند؛ زاهدان؛ تابآوری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 64 |
||