| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,479 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,506 |
واکاوی عوامل اثرگذار بر تاب آوری کشاورزان در برابر بحران کم آبی (مورد مطالعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان اردبیل) | ||
| مخاطرات محیط طبیعی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 اسفند 1404 اصل مقاله (1.33 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jneh.2026.53000.2137 | ||
| نویسندگان | ||
| کیومرث خداپناه* 1؛ ارسطو یاری2؛ سعدی محمدی3 | ||
| 1استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| 2استاد گروه جغرافیا، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران | ||
| 3دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| بحران آب در ایران، یکی از پیچیدهترین و پرچالشترین مسائل است. این موضوع در دهههای اخیر، تبدیل به تهدیدی جدی برای امنیت کشاورزی، زیست محیطی و حتی ثبات اجتماعی و اقتصادی شده است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر تابآوری کشاورزان روستایی در برابر بحران کم آبی در بخش مرکزی شهرستان اردبیل انجام شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل 30 روستای با جمعیت بالای 50 خانوار کشاورز است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 366 نفر برآورد گردید، و برای دستیابی به نتایج بهتر به 380 نفر افزایش یافت. جهت تحلیل موضوع از شش عامل و 72 مؤلفه استفاده شد. به منظور تحلیل یافتهها از نرم افزار smart PLS 3 استفاده گردید. یافتهها نشان داد از 72 مؤلفه، شش مؤلفه با دارا بودن بارهای عاملی کمتر از مقدار تعیین شده (4/0) از مدل حذف شدند. همچنین از بین 66 مؤلفه استاندارد، سه مؤلفه وجود قوانین و مقررات شفاف در زمینه استفاده و حفاظت پایدار از منابع آب، انعطافپذیری برنامههای دولت در برابر تغییرات آب و هوایی و ایجاد زیرساختهای مناسب برای مدیریت کم آبی دارای بالاترین بار عاملی بودند. همچنین یافتهها بیانگر این است که ارتباط بین متغیرهای برونزا و درونزای مدل معنیدار است و قدرت مدل در پیشبینی نسبتاً قابل قبول است. لذا عامل اقتصادی، بیشترین اثر را در تابآوری کشاورزان روستایی در برابر بحران کمآبی دارد. تابآوری در برابر کمآبی در بخش مرکزی شهرستان اردبیل یک پدیده تلفیقی است که بدون نگاه چندبعدی و بهرهگیری همزمان از ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی، نهادی و فناوری، توان محافظت از معیشت روستاییان بهطور پایدار فراهم نمیشود. این یافتهها نشان میدهد که نظام برنامهریزی موجود، هرچند منابع مالی و اعتبارات ارائه میدهد، اما به دلیل پراکندگی، کوتاهمدت بودن و عدم همراستایی با ویژگیهای محلی، هنوز تابآوری جامعه روستایی را به صورت مستمر تقویت نکرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بحران کم آبی؛ بلایای طبیعی؛ تابآوری؛ خشکسالی؛ توسعه پایدار | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی، ثریا؛ رحمانی فضلی، ثریا؛ عزیزپور، فرهاد. (1401). عوامل مؤثر بر سازگاری سکونتگاههای روستایی با بحران آب دریاچه ارومیه، مطالعه موردی: شهرستان میاندوآب، فصلنامه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال نهم، شماره سوم، صص 56-37.
اخگری، مهدی؛ قاسمیان مقدم، علیرضا. (1402). اولویتبندی عوامل مؤثر بر تاباوری اقتصادی خانوارهای روستایی در برابر خشکسالی، مورد مطالعه: بخش دستگردان شهرستان طبس، فصلنامه روستا و توسعه پایدار فضا، دوره چهارم، شماره دوم، صص 129-112. https://doi.org/10.22077/vssd.2023.5530.1121
باختر، سهیلا؛ شفیعی، اشکان؛ عزمی، آئیژ. (1403). تحلیل عوامل مؤثر بر مدیریت بهینه منابع آب کشاورزی، مطالعه موردی: دهستان حسن آباد، شهرستان اسلام آباد غرب، فصلنامه جغرافیا و پایداری محیط، دوره 14، شماره دوم، صص 32-19.
برزگرپیر، سعید؛ علومی متین، یعقوب؛ محمودزاده، مرتضی؛ بافندهزنذه، علیرضا. (1404). طراحی الگوی روابط بین عوامل مؤثر بر ارتقاء تابآوری جامعه در شهر تبریز، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ، سال 5، شماره اول، صص 207-175.
برقی، حمید؛ هاشمی، صدیقه؛ جعفری، نسرین. (1396). سنجش تاب آوری محیطی رستاهای در معرض خطر زلزله، مورد مطالعه: دهستان معجزات شهرستان زنجان، پژوهش و برنامه ریزی روستایی، سال شش، شماره یک، صص 97-81.
خداپناه، کیومرث. (1402). تحلیل میزان تابآوری اقتصادی و اجتماعی جوامع روستایی در برابر مخاطره زلزله، مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان اردبیل، فصلنامه مطالعات برنامهریزی سکونتگاهای انسانی، دوره 18، شماره سوم، صص 197-187.
دربان آستانه، علیرضا؛ قاسمی، فرزانه. (1401). ارزیابی ابعاد تابآوری کشاورزی روستایی در برابر خشکسالی و شناسایی راهبردهای معیشتی، مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان شازند، فصلنامه روستا و توسعه، سال 25، شماره 98، صص 22-1. https://doi.org/10.30490/rvt.2020.265393.1018
دماوندی، عاطفه؛ سعدی، حشمتاله؛ نادری مهدیی، کریم. (1403). سنجش و تحلیل تابآوری خانوارهای روستایی استان همدان در برابر فقر آب کشاورزی، فصلنامه جغرافیا و توسعه، سال 22، شماره، 74، صص 138-111.
سازمان هواشناسی کشور. (1402). گزارش اقلیم استان اردبیل (دادههای بلندمدت 1991–2020).
سرگزی، علیرضا؛ قویدل، مهدیه؛ سالارپور، ماشااله؛ ضیایی، سامان، کیخا، علیرضا. (1403). بررسی عوامل مؤثر بر تابآوری خانوارهای روستایی منطقه سیستان در برابر خشکسالی و عدم آورد رودخانه هیرمند، فصلنامه روستا و توسعه، سال 27، شماره 106، صص 22-1. https://doi.org/10.30490/rvt.2024.361851.1562
سلجوقی، ایرج؛ قدرتی، حسین؛ زارعی، مهدی. (1402). بارسایزی معنایی شیوه مواجهه دامداران روستایی با پدیده خشکسالی و بحران آب در منطقه موسی آباد از توابع شهرستان تربت جام بر اساس نظریه زمینهای، فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، دوره 14، شماره 54، صص 60-39.
طالعی حور، وحید؛ ظاهری، محمد؛ باختر، سهیلا؛ شفیعی، اشکان. (1401). سنجش و اولویتبندی تابآوری در برابر زلزله، مطلعه موردی: بخش ویلکیج جنوبی و مرکزی شهرستان نمین، فصلنامه برنامهریزی منطقهای مرودشت، دوره 12، شماره 46، صص 260-245.
غلامی، محمدجواد؛ طلاچیان، مرتضی؛ شهریاری، سیدکمال. (1401). ارائه چارچوب مفهومی اثرات تراکم جمعیتی در تأمین امنیت و مقابله با بحران آب شرب تهران، فصلنامه پژوهشنامه جغرفیای انتظامی، سال 10، شماره 37، 180-139.
قاسمی، مریم؛ علیزاده دولت آبادی، لیدا؛ سهیلیفر، حسین. (1400). شناسایی راهبردهای مطلوی مدیریت صحیح منابع آب کشاورزی از دیدگاه بهرهبرداران خردهپا، مطالعه موردی: دهستان درز آب، شهرستان مشهد، فصلنامه تحقیقات اقتصاد کشاورزی، (2)13، 81-108.
لیث، نادر؛ رستمی، فرحناز؛ علیبیگی، امیرحسین. (1400). راهکارهای بهبود تابآوری کشاورزان در برابر خشکسالی از دیدگاه کارشناسان مطالعهای در شهرستان میاندوآب، فصلنامه جغرافیا و توسعه، دوره 19، شماره 65، صص 98-77. https://www.doi.org/10.22111/j10.22111.2021.6540
مرکز آمار ایران. (1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵.
منتظری، عبدالقیوم؛ صحنه، بهمن؛ قانقرمه، عبدالعظیم. (1400). نقش مدیریت منابع آب در معیشت پایدار خانوارهای نواحی روستایی، نمونه موردی، دهستان مزرعه شمالی و جنوبی شهرستان آق قلا، فصلنامه برنامهریزی فضایی، (1)11، 67-86.
یادگاریفر، فاطمه؛ پودینه، محمدرضا؛ اسمعیلنژاد، مرتضی. (1402). ارزیابی تابآوری شهرستان زاهدان در برابر بحران آب و خشکسالی، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 23، شماره 68، صص 364-345.
یزدانپناه، مسعود؛ رحیمی، فاطمه. (1398). دلایل عدم موفقیت ترویج کشاورزی با استفاده از تئوری بنیانی، مطالعه موردی: جهاد کشاورزی استان لرستان، فصلنامه تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 50، شماره سوم، صص 575-459.
Arimi, V., Karami, E., & Keshavarz, M. (2018). Climate change and agriculture: Impacts and adaptive responses in Iran. Journal of Integrative Agriculture, 17(1), 1–15. https://doi.org/10.1016/S2095-3119(17)61794‑5 Beilin, R., & Wilkinson, C. (2015), Introduction: Governing for urban resilience. Urban Studies Journal Limited, 52(7), 38-51. Boston, M., Bernie, D., Brogden, L., Forster, A., Galbrun, L., Hepburn, L. A., Morkel, J. (2024), Community resilience: A multidisciplinary exploration for inclusive strategies and scalable solutions, Resilient Cities and Structures, 3(1), 114-130. Cantillana, R., Molina, J. L., Iniesta-Arandia, I. (2024), Bringing water values into play in the Atacama desert water crisis, Journal of Arid Environments, 225, , 105256. Dessy, S., Tiberti, L., Tiberti, M., & Zoundi, D. (2025). Polygyny and drought resilience in village economies: Evidence from rural Mali. The World Bank Economic Review, lhaf020. https://doi.org/10.1093/wber/lhaf020 Devincentis, A. (2020), Scale of sustainable agriculture water management. Phd. Dissertation. Hydrologic Sciences in the Office of Graduate Studies, University of California, Davis. Fletcher, A. J., Akwen, N. S., Hurlbert, M., & Diaz, H. P. (2020), You relied on God and your neighbour to get through it, social capital and climate change adaptation in the rural Canadian Prairies, Regional Environmental Change, 20, 1-15. Hussein, H. (2018), Lifting the veil: unpacking the discourse of water scarcity in Jordan, Environmental Science & Policy, 89, 385–392. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M. & Sarstedt, M. (2017). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). 2nd Edition, Sage Publications Inc., Thousand Oaks, CA. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2297757 Isukuru, E. J., Opha, J. O., Isaiah, O. W., Orovwighose, B., Emmanuel, S. S. (2023), Nigeria's water crisis: Abundant water, polluted reality, Cleaner Water, 2, 100026. Lee, S.H., Choi, J.Y., Hur, S.O., & Taniguchi, M. (2020), Food-centric interlinkages in agricultural food-energy-water nexus under climate change and irrigation management. Resources, Conservation and Recycling, 163, 105099. Logan, T. M., Aven, T., Guikema, S. D., & Flage, R. (2022), Risk science offers an integrated approach to resilience. Nature Sustainability, 5(9), 741-748 Madani, K. (2014). Water management in Iran: what is causing the looming crisis? Journal of Environmental Studies and Sciences, 4(4), 315–328. https://doi.org/10.1007/s13412-014-0182-z Mancosu, N., Richard, L. S., Gavriil, K., Donatella, S. (2015), Water scarcity and future challenges for food production, Journal of Water, (7):975-992. Nosha, N., Lashgarara, F., Hosseini, S. J. F., Mirdamadi, S. M., & Rezaei-Moghaddam, K. (2021). Determining the resilience of rural households to food insecurity during drought conditions in Fars Province, Iran. Sustainability, 13(15), 8384. https://doi.org/10.3390/su13158384 Paiva, A.C.E., Nath´alia, N., Rodriguez, D.A., Tomasella, J., Carriello, F., Rezende, F.S. (2020), Urban expansion and its impact on water security: the case of the Paraíba do Sul River Basin, S˜ao Paulo, Brazil, The Science of The Total Environment, 720, 137509. Pereira, L. S., Cordery, I., Iacovides, I. (2019), Coping with water scarcity: Addressing the challenges. Springer Science & Business Media. Rose, A. (2009), Analyzing terrorist threats to the economy: A computable general equilibrium approach. In H. Richardson, P. Gordon, & J. Moore (Eds.), Economic Impacts of Terrorist Attacks, Edward Elgar. pp. 196–217. Rutter, M., Anita, T., Daniel, S., Pine, J., Leckman, F., Stephen, S., Margaret, J., Eric T. (2015), Resilience: concepts, findings, and clinical implications, Rutter's Child and Adolescent Psychiatry, 29, 341-351. Savari, M., Eskandari Damaneh, H., & Eskandari Damaneh, H. (2023). Effective factors to increase rural households' resilience under drought conditions in Iran. International Journal of Disaster Risk Reduction, 90, 103644. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103644 Schouten, M., Vander Heide, M., Heijman, W. (2009), Resilience of Social-Ecological systems in European Rural Areas :Theory and Prospects,113th EAAE Seminar The Role of Knowledge, Innovation and Human Capital in Multifunctional Agriculture And /Territorial Rural Development. Shah, A. A., Khan, A., Ullah, A., Khan, N. A., & Alotaibi, B. A. (2024), The role of social capital as a key player in disaster risk comprehension and dissemination: lived experience of rural communities in Pakistan, Natural Hazards, 120, 4131-4157. Shrum, T. R., Travis, W. R., Williams, T. M., & Lih, E. (2018), Managing climate risks on the ranch with limited drought information, Climate Risk Management, 20, 11-26. Stone, M. (1974). Cross-validatory choice and assessment of statistical predictions. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 36(2), 111–147. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1974.tb00994.x Tang, Y., Zhang, F., Engel, B. A., Liu, X., Yue, Q., & Guo, P. (2020), Grid-scale agricultural land and water management: A remote-sensing-based multiobjective approach, Journal of Cleaner Production, 265, 121792. Tumini, I., Villagra-Islas, P., & Herrmann-Lunecke, G. J. N. H. (2017), Evaluating reconstruction effects on urban resilience: a comparison between two Chilean tsunami- prone cities, natural hazards, 85, 1363-1392. UN‑Water (2020). Policy brief on drought and water management. van Aalst, M. A., Koomen, E., & de Groot, H. L. F. (2023). Vulnerability and resilience to drought and saltwater intrusion of rice farming households in the Mekong Delta, Vietnam. Economics of Disasters and Climate Change, 7, 407–430. https://doi.org/10.1007/s41885-023-00133-1 Wang, C H., Blackmore, J., Wang, X., Yum K,K., Zhou, M., Diaper, C., mcgregor, G., Anticev, J. (2009), Overview of resilience concepts with application to water resource systems. Ewater Technical Report. September 2009. Wang, X., Chen, Y., Fang, G., Li, Z., Liu, Y. (2022), The growing water crisis in Central Asia and the driving forces behind it, Journal of Cleaner Production, 378, 134574. Zhang, Ch-Y ., Oki, T. (2022), Water pricing reform for sustainable water resources management in China’s agricultural sector, Agricultural Water Management, 275, 108045. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 38 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 24 |
||