پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 848 |
| تعداد مقالات | 8,174 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,079,053 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,605,580 |
تحلیل اثرات منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید بم، بر توسعة کالبدی سکونتگاههای انسانی؛ (نمونۀ موردی: ناحیة بم) | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 6، دوره 16، شماره 59، تیر 1405، صفحه 139-172 اصل مقاله (1.9 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2026.53382.3307 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا ابولی1؛ علی حسینی* 2؛ حسین منصوریان2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران | ||
| 2دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| در دو دهة اخیر، ایجاد مناطق ویژة اقتصادی در ایران، بهعنوان ابزاری برای تسریع صنعتیشدن، جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی و ارتقای شاخصهای اشتغال، مورد توجه قرار گرفته است. با وجود گسترش این مناطق، پیامدهای فضایی، اجتماعی و زیستمحیطی آنها در مقیاس محلی، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی چندبُعدی اثرات منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید بم بر تحولات کالبدی و اجتماعی سکونتگاههای پیرامونی انجام شده است. منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید، در شرق استان کرمان و در نزدیکی شهر بم قراردارد و یکی از قطبهای مهم صنعتی کشور محسوب میشود. تمرکز صنایع بهویژه در بخش خودروسازی طی سالهای اخیر، موجب جذب نیروی کار و ایجاد تغییرات قابلتوجه در ساختار فضایی و جمعیتی سکونتگاههای اطراف شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. دادهها از طریق مطالعات میدانی و سنجشازدور گردآوری شدند. در بخش میدانی، ۲۲۰ پرسشنامه از ساکنان بومی (۱۲۰ نفر) و غیربومی (۱۰۰ نفر) جمعآوریشد. همچنین تصاویر ماهوارهای سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۲۵ برای بررسی تغییرات کالبدی و کاربری زمین تحلیلشد. دادهها با استفاده از آزمون «تی تکنمونهای» و «ضریب همبستگی پیرسون» مورد بررسی قرارگرفتند. نتایج نشانداد در بُعد اجتماعی، میزان تعلق مکانی بالاتر از میانگین نظری بود، اما شاخصهایی مانند: اعتماد اجتماعی، امید به آینده و تداوم سنتهای محلی، پایینتر از حد متوسط قرارداشتند. در بُعد اقتصادی، فرصتهای شغلی و فعالیتهای خرد افزایش یافته است، اما افزایش قیمت زمین و مسکن، فشار اقتصادی بیشتری بر خانوارها وارد کرده است. در بُعد زیستمحیطی، کاهش کیفیت منابع آب و ضعف در مدیریت پسماند و فاضلاب مشاهده شد. در بُعد کالبدی نیز رشد ساختوساز و بازسازی مساکن همراه با افزایش تقاضا، موجب فشار بر زیرساختهای خدماتی شده است. بهطور کلی، منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید، موجب بهبود شاخصهای اشتغال و سرمایهگذاری شده است، اما چالشهایی در پایداری اجتماعی، محیطزیستی و بازار مسکن ایجاد کرده است؛ بنابراین، تلفیق توسعة صنعتی با مدیریت یکپارچة محیطی و اجتماعی و بازنگری در سیاستهای کاربری زمین برای دستیابی به توسعة پایدار ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| منطقة ویژة اقتصادی؛ مهاجرت؛ تحولات کالبدی؛ توسعه؛ تغییر کاربری زمین | ||
| مراجع | ||
|
ابولی، محمدرضا؛ چهارراهی، ذبیحاله و حسینی، علی. (1405). نقش واگرایی منطقة ویژه اقتصادی بم در توسعة شرق کرمان، فصلنامة علمی توسعة پایدار محیط جغرافیایی، 8(16).
چهاراهی، ذبیحالله؛ آقامحمدلو، فیاض و شامرادیسامانی، ریحانه. (1403). مدلسازی و تحلیل فضایی فقر با تمرکز بر نابرابریهای مکانی (مورد مطالعه: استان زنجان). مجلة علمی آمایش سرزمین، 16(2), 285-301.
حسنی، محمد؛ میکاییلیتبریزی، علیرضا؛ سلمانماهینی، عبدالرسول و دلیری، حسن. (1402). شناسایی خوشههای صنعتی و تعیین پهنههای مناسب توسعة صنعتی با استفاده از مدلهای تصمیمگیری چندمعیاره در محیط «GIS» (مطالعة موردی: شهرستانهای گرگان، گنبدکاووس و آققلا در استان گلستان). پژوهشهای محیطزیست، 14(27), 285-304.
حسینی، علی؛ آریانکیا، مصطفی. (1404). پیشرانها و سناریوهای توسعۀ کسبوکارهای سرزمینی در ایران: رویکردی آیندهپژوهانه با تأکید بر آمایش سرزمین. برنامهریزی فضایی، 15(1)، 109-140.
حسینی، علی؛ زارعی، بهادر؛ احمدی، سیدعباس و رستمی، رسول. (1400). تبیین توسعۀ منطقهای با تأکید بر اشتغال در حوزۀ اقتصاد دریا؛ مورد مطالعه: استان بوشهر. مجلة آمایش جغرافیایی فضا، 11(39)، 129-152.
خداپناه، کیومرث؛ یاری، ارسطو. (1403). ارزیابی اثرات اقتصادی و اجتماعی شهرک صنعتی شیرینعسل در توسعة نواحی روستایی شهرستان شبستر. جغرافیا (فصلنامة علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 22(81)، 49-35.
رازپور، مهدی. (1400). نقشآفرینی کنشگران در تحولات سازمان فضایی مناطق مرزی؛ موردکاوی: شهر و نواحی پیراشهری بانه. پژوهشهای برنامه و توسعه، 2(3)، 146-176.
زیاری، کرامتالله. (1396). مکتبها، نظریهها و مدلهای برنامهریزی و برنامهریزی منطقهای، جلد اول، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
شرکت عمران ارگ جدید. (۱۴۰۴). معرفی صنایع و منطقة ویژه اقتصادی ارگ جدید بم.
علیزاده، توحید؛ مظلومخراسانی، محمد و مجدی، علیاکبر. (1400). مطالعة پیامدهای اجتماعی و اقتصادی شهرکهای صنعتی بر نواحی روستایی؛ مورد مطالعه: شهرکهای صنعتی شهرستان ارومیه. راهبردهای توسعة روستایی، 8(4)، 399‑418.
قاسمی، عاطفه. (1396). اثرات فضایی مناطق ویژه اقتصادی بر مراکز جمعیتی با نگاهی ویژه به منطقة ویژه اقتصادی پارس جنوبی عسلویه. مازندران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد مازندران.
کامیابی، سعید؛ مهرو، شیرین. (1401). ارزیابی اثرات زیستمحیطی بهروش ماتریس لئوپولد منطقة ویژه اقتصادی دامغان. فصلنامه چشمانداز شهرهای آینده، 3(1)، 95-104.
کلانتری، خلیل. (1380). برنامهریزی توسعة منطقهای. تهران: انتشارات خوشبین. جلد اول، چاپ پنجم، تهران.
لطیفی، قائمپور. (1396). تأثیر مناطق ویژه اقتصادی بر رفاه و توسعة اجتماعی مناطق شهری و روستایی (مطالعة موردی: منطقة ویژه اقتصادی سلفچگان). برنامهریزی رفاه و توسعة اجتماعی، 7(27)، 197‑232.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1401). گزارشهای اقتصادی و بررسی قوانین مربوط به مناطق ویژه اقتصادی. تهران: مجلس شورای اسلامی.
منصوریان، حسین؛ رجائی، سیدعباس؛ عاشوری، حسن و حاتمی، احمد. (1397). گذار از بازار کار شهری به بازار کار منطقهای در ایران (تحلیلی بر دادههای جمعیت شناور). برنامهریزی فضایی، 8(1)، 70-51.
یمانی، عبدالمجید؛ سالارزهی، حبیباله و سیدی، فرزانه. (1395). شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر نهادینهسازی ابعاد اجرایی کارآفرینی سازمانی (مطالعة شرکت کرمانموتور خودروسازی شهرستان بم). پژوهشهای مدیریت عمومی، 9(31)، 123-141.
References
Adeoti, J. O., Popoola, O. A., & Afolabi, J. A. (2025). Special economic zone incentives, innovation and export performance of firms in Nigeria. International Journal of Innovation Science.
Farole, T., & Moberg, L. (2022). Special economic zones in the 21st century: Policy lessons from global experience. World Bank.
González, M. C. B., Jandrić, M., Molnar, D., & Tanasković, S. (2024). The effects of internal migration on regional convergence: Evidence from Serbia. Papers in Regional Science, 103(6), 100062.
Jaman, U. B. (2023). Legal analysis of the impact of industrial development on the environment. The Easta Journal of Law and Human Rights, 1(3), 87–92.
Janků, J., Heřmanová, K., Kozák, J., Jehlička, J., Maitah, M., Němeček, K., & Herza, T. (2020). Industrial zones and their benefits for society.
Jote, G. G., & Worku, H. (2024). Analysis of environmental and socioeconomic impacts of industrial parks in Ethiopia. Heliyon, 10(19), e38277.
Lewis, E., & Peri, G. (2015). Immigration and the economy of cities and regions. In G. Duranton, J. V. Henderson, & W. C. Strange (Eds.), Handbook of regional and urban economics (Vol. 5, pp. 625–685). Elsevier.
Mejia, S. A. (2024). The effects of debt dependence on economic growth in less developed countries, 1990–2019. Social Science Research, 117, 102943.
O’Donnell, R. (2024). Logic and economics I: Synthesis neoclassicism. Review of Political Economy, 36(2), 610–633.
Sabattini, N. (2022). International labor migration and care: The case of Southeast Asian workers in Japan.
Xu, L., Xue, H., & Wu, Q. (2022). The impact of development zones on economic growth in less developed regions: Evidence from Guangxi, China. Land, 11(10), 1658.
Zeng, D. Z. (2016). Special economic zones: Lessons from the global experience. PEDL Synthesis Paper Series, 1(1), 1–9.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 155 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 33 |
||