پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 856 |
| تعداد مقالات | 8,287 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,644,414 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,072,855 |
تحلیل اثرات منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید بم، بر توسعة کالبدی سکونتگاههای انسانی؛ (نمونۀ موردی: ناحیة بم) | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 6، دوره 16، شماره 59، تیر 1405، صفحه 139-172 اصل مقاله (1.9 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2026.53382.3307 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا ابولی1؛ علی حسینی* 2؛ حسین منصوریان2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران | ||
| 2دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| در دو دهة اخیر، ایجاد مناطق ویژة اقتصادی در ایران، بهعنوان ابزاری برای تسریع صنعتیشدن، جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی و ارتقای شاخصهای اشتغال، مورد توجه قرار گرفته است. با وجود گسترش این مناطق، پیامدهای فضایی، اجتماعی و زیستمحیطی آنها در مقیاس محلی، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی چندبُعدی اثرات منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید بم بر تحولات کالبدی و اجتماعی سکونتگاههای پیرامونی انجام شده است. منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید، در شرق استان کرمان و در نزدیکی شهر بم قراردارد و یکی از قطبهای مهم صنعتی کشور محسوب میشود. تمرکز صنایع بهویژه در بخش خودروسازی طی سالهای اخیر، موجب جذب نیروی کار و ایجاد تغییرات قابلتوجه در ساختار فضایی و جمعیتی سکونتگاههای اطراف شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. دادهها از طریق مطالعات میدانی و سنجشازدور گردآوری شدند. در بخش میدانی، ۲۲۰ پرسشنامه از ساکنان بومی (۱۲۰ نفر) و غیربومی (۱۰۰ نفر) جمعآوریشد. همچنین تصاویر ماهوارهای سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۲۵ برای بررسی تغییرات کالبدی و کاربری زمین تحلیلشد. دادهها با استفاده از آزمون «تی تکنمونهای» و «ضریب همبستگی پیرسون» مورد بررسی قرارگرفتند. نتایج نشانداد در بُعد اجتماعی، میزان تعلق مکانی بالاتر از میانگین نظری بود، اما شاخصهایی مانند: اعتماد اجتماعی، امید به آینده و تداوم سنتهای محلی، پایینتر از حد متوسط قرارداشتند. در بُعد اقتصادی، فرصتهای شغلی و فعالیتهای خرد افزایش یافته است، اما افزایش قیمت زمین و مسکن، فشار اقتصادی بیشتری بر خانوارها وارد کرده است. در بُعد زیستمحیطی، کاهش کیفیت منابع آب و ضعف در مدیریت پسماند و فاضلاب مشاهده شد. در بُعد کالبدی نیز رشد ساختوساز و بازسازی مساکن همراه با افزایش تقاضا، موجب فشار بر زیرساختهای خدماتی شده است. بهطور کلی، منطقة ویژة اقتصادی ارگ جدید، موجب بهبود شاخصهای اشتغال و سرمایهگذاری شده است، اما چالشهایی در پایداری اجتماعی، محیطزیستی و بازار مسکن ایجاد کرده است؛ بنابراین، تلفیق توسعة صنعتی با مدیریت یکپارچة محیطی و اجتماعی و بازنگری در سیاستهای کاربری زمین برای دستیابی به توسعة پایدار ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| منطقة ویژة اقتصادی؛ مهاجرت؛ تحولات کالبدی؛ توسعه؛ تغییر کاربری زمین | ||
| مراجع | ||
|
ابولی، محمدرضا؛ چهارراهی، ذبیحاله و حسینی، علی. (1405). نقش واگرایی منطقة ویژه اقتصادی بم در توسعة شرق کرمان، فصلنامة علمی توسعة پایدار محیط جغرافیایی، 8(16). doi: 10.48308/sdge.2026.243343.1294
چهاراهی، ذبیحالله؛ آقامحمدلو، فیاض و شامرادیسامانی، ریحانه. (1403). مدلسازی و تحلیل فضایی فقر با تمرکز بر نابرابریهای مکانی (مورد مطالعه: استان زنجان). مجلة علمی آمایش سرزمین، 16(2), 285-301. doi: 10.22059/jtcp.2025.388026.670489
حسنی، محمد؛ میکاییلیتبریزی، علیرضا؛ سلمانماهینی، عبدالرسول و دلیری، حسن. (1402). شناسایی خوشههای صنعتی و تعیین پهنههای مناسب توسعة صنعتی با استفاده از مدلهای تصمیمگیری چندمعیاره در محیط «GIS» (مطالعة موردی: شهرستانهای گرگان، گنبدکاووس و آققلا در استان گلستان). پژوهشهای محیطزیست، 14(27), 285-304.doi: 10.22034/eiap.2023.179866
حسینی، علی؛ آریانکیا، مصطفی. (1404). پیشرانها و سناریوهای توسعۀ کسبوکارهای سرزمینی در ایران: رویکردی آیندهپژوهانه با تأکید بر آمایش سرزمین. برنامهریزی فضایی، 15(1)، 109-140.http://noo.rs/TV0aw
حسینی، علی؛ زارعی، بهادر؛ احمدی، سیدعباس و رستمی، رسول. (1400). تبیین توسعۀ منطقهای با تأکید بر اشتغال در حوزۀ اقتصاد دریا؛ مورد مطالعه: استان بوشهر. مجلة آمایش جغرافیایی فضا، 11(39)، 129-152.https://doi.org/10.30488/gps.2020.203059.3108
خداپناه، کیومرث؛ یاری، ارسطو. (1403). ارزیابی اثرات اقتصادی و اجتماعی شهرک صنعتی شیرینعسل در توسعة نواحی روستایی شهرستان شبستر. جغرافیا (فصلنامة علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 22(81)، 49-35.http://noo.rs/j3UzV
رازپور، مهدی. (1400). نقشآفرینی کنشگران در تحولات سازمان فضایی مناطق مرزی؛ موردکاوی: شهر و نواحی پیراشهری بانه. پژوهشهای برنامه و توسعه، 2(3)، 146-176.doi: 10.22034/pbr.2021.145874.
زیاری، کرامتالله. (1396). مکتبها، نظریهها و مدلهای برنامهریزی و برنامهریزی منطقهای، جلد اول، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران. https://www.worldcat.org
شرکت عمران ارگ جدید. (۱۴۰۴). معرفی صنایع و منطقة ویژه اقتصادی ارگ جدید بم.https://argejadid.ir
علیزاده، توحید؛ مظلومخراسانی، محمد و مجدی، علیاکبر. (1400). مطالعة پیامدهای اجتماعی و اقتصادی شهرکهای صنعتی بر نواحی روستایی؛ مورد مطالعه: شهرکهای صنعتی شهرستان ارومیه. راهبردهای توسعة روستایی، 8(4)، 399‑418.http://noo.rs/yR9Jy
قاسمی، عاطفه. (1396). اثرات فضایی مناطق ویژه اقتصادی بر مراکز جمعیتی با نگاهی ویژه به منطقة ویژه اقتصادی پارس جنوبی عسلویه. مازندران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد مازندران. http://noo.rs/fIPq2
کامیابی، سعید؛ مهرو، شیرین. (1401). ارزیابی اثرات زیستمحیطی بهروش ماتریس لئوپولد منطقة ویژه اقتصادی دامغان. فصلنامه چشمانداز شهرهای آینده، 3(1)، 95-104.http://noo.rs/lvPLo
کلانتری، خلیل. (1380). برنامهریزی توسعة منطقهای. تهران: انتشارات خوشبین. جلد اول، چاپ پنجم، تهران.https://www.worldcat.org
لطیفی، قائمپور. (1396). تأثیر مناطق ویژه اقتصادی بر رفاه و توسعة اجتماعی مناطق شهری و روستایی (مطالعة موردی: منطقة ویژه اقتصادی سلفچگان). برنامهریزی رفاه و توسعة اجتماعی، 7(27)، 197‑232.http://noo.rs/6WN42
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1401). گزارشهای اقتصادی و بررسی قوانین مربوط به مناطق ویژه اقتصادی. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://rc.majlis.ir/fa/report/search
منصوریان، حسین؛ رجائی، سیدعباس؛ عاشوری، حسن و حاتمی، احمد. (1397). گذار از بازار کار شهری به بازار کار منطقهای در ایران (تحلیلی بر دادههای جمعیت شناور). برنامهریزی فضایی، 8(1)، 70-51. doi:10.22108/sppl.2018.108542.1146
یمانی، عبدالمجید؛ سالارزهی، حبیباله و سیدی، فرزانه. (1395). شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر نهادینهسازی ابعاد اجرایی کارآفرینی سازمانی (مطالعة شرکت کرمانموتور خودروسازی شهرستان بم). پژوهشهای مدیریت عمومی، 9(31)، 123-141.http://noo.rs/56iOA
Adeoti, J. O., Popoola, O. A., & Afolabi, J. A. (2025). Special economic zone incentives, innovation and export performance of firms in Nigeria. International Journal of Innovation Science.https://doi.org/10.1108/IJIS-01-2025-0032
Farole, T., & Moberg, L. (2022). Special economic zones in the 21st century: Policy lessons from global experience. World Bank.https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1825-6
González, M. C. B., Jandrić, M., Molnar, D., & Tanasković, S. (2024). The effects of internal migration on regional convergence: Evidence from Serbia. Papers in Regional Science, 103(6), 100062.https://doi.org/10.1215/00182702-9510270
Jaman, U. B. (2023). Legal analysis of the impact of industrial development on the environment. The Easta Journal of Law and Human Rights, 1(3), 87–92.https://doi.org/10.54216/EJLHR.1.3.87
Janků, J., Heřmanová, K., Kozák, J., Jehlička, J., Maitah, M., Němeček, K., & Herza, T. (2020). Industrial zones and their benefits for society.https://doi.org/10.17221/176/2019-SWR
Jote, G. G., & Worku, H. (2024). Analysis of environmental and socioeconomic impacts of industrial parks in Ethiopia. Heliyon, 10(19), e38277.https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e38277
Lewis, E., & Peri, G. (2015). Immigration and the economy of cities and regions. In G. Duranton, J. V. Henderson, & W. C. Strange (Eds.), Handbook of regional and urban economics (Vol. 5, pp. 625–685). Elsevier.https://doi.org/10.1016/B978-0-444-59517-1.00014-0
Mejia, S. A. (2024). The effects of debt dependence on economic growth in less developed countries, 1990–2019. Social Science Research, 117, 102943. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2024.102943
O’Donnell, R. (2024). Logic and economics I: Synthesis neoclassicism. Review of Political Economy, 36(2), 610–633.https://doi.org/10.1080/09538259.2024.2309654
Sabattini, N. (2022). International labor migration and care: The case of Southeast Asian workers in Japan.https://doi.org/10.22515/sustinere.jes.v6i3.244
Xu, L., Xue, H., & Wu, Q. (2022). The impact of development zones on economic growth in less developed regions: Evidence from Guangxi, China. Land, 11(10), 1658.https://doi.org/10.3390/land11101658
Zeng, D. Z. (2016). Special economic zones: Lessons from the global experience. PEDL Synthesis Paper Series, 1(1), 1–9.https://doi.org/10.3390/land14020123 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 296 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 111 |
||