| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,852,432 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,465 |
بررسی مقایسهای افسانة کُهزاد و بَسی با زال و رودابه در شاهنامة فردوسی | ||
| پژوهشنامه ادب غنایی | ||
| دوره 21، شماره 40، خرداد 1402، صفحه 23-40 اصل مقاله (604.09 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jllr.2022.37918.2910 | ||
| نویسنده | ||
| عظیم جبّاره ناصرو* | ||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه جهرم. جهرم.ایران | ||
| چکیده | ||
| داستانهای عاشقانهای مانند لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، زال و رودابه و... بخشی غنی از ادبیات عاشقانه و غنایی این مرز و بوم را تشکیل میدهد. افزون بر این روایات مکتوب، گاه روایت عشقهایی جانسوز در میان عامة مردم رواج دارد که کمتر مجال طرح و بررسی یافتهاند. یکی از این روایتها، روایتی است که علی حسین عالینژاد، نقّال 73 ساله و اهل روستای رمقانِ استان فارس نقل میکند. نگارنده کوشیده است نخست به روش میدانی این افسانه را ثبت کند و سپس به روش کتابخانهای و تحلیل محتوا، به بررسی مقایسهای آن با روایت فردوسی بپردازد. پرسش اساسی این پژوهش این است که تفاوتها و شباهتهای روایت مکتوب و شفاهی در چه بخشهایی است و این دگرگونیها حاصل چیست؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد افسانة عامیانه از دو بخش کاملاً مجزا تشکیل شده است: بخش نخست جز در برخی از جزییات بسیار شبیه به داستان زال و رودابه است؛ اما بخش دوم داستان، یکباره دگرگون میشود و خواننده با نمایشی کاملاً متفاوت روبهرو میشود. دربارة این روایت عامیانه، به طور کلی دو فرضیه را میتوان طرح کرد: 1- افسانة عامیانه، تقلید و آمیزشی از روایت زال و رودابه و داستانهای عاشقانه باشد که ذهن راوی و نقّال ساخته و پرداخته است.2- نقّالان و راویان با آمیزش داستان عاشقانة رایجی در میان مردم با داستان شاهنامه و دیگر روایتها، داستانی نو بنیاد نهادهاند. به هر روی این روایت از جنبههای گوناگون مانند مکان داستان، شخصیتها، فضا، برخی از رخدادهای داستانی، فرجام داستان و... با روایت شاهنامة فردوسی تفاوتهایی دارد؛ اما در مجموع یکسانیهای زیادی با روایت شاهنامه دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| افسانة عامیانة کهزاد و بسی؛ داستان زال و رودابه؛ شباهتها و تفاوتها | ||
| مراجع | ||
|
1- قرآن کریم. 2- آیدنلو، سجاد، 1390، دفتر خسروان، برگزیدة شاهنامة فردوسی، تهران: سخن. 3- ابن بلخی، فارسنامه، 1363، به تصحیح لسترنج و نیکلسون. تهران: دنیای کتاب. 4- الیاده، میرچا، 1389، رساله در تاریخ ادیان. تهران: سروش. 5- جبّاره ناصرو، عظیم، 1396، گردآوری و بررسی روایتهای حماسی نقّالی منطقة کوهمره سرخی. شیراز: تخت جمشید. 6- حسامپور، سعید و عظیم جبّاره، 1390، افسانهها و قصههای مردم کوهمره سرخی. شیراز: سیوند. 7- حسامپور، سعید و عظیم جبّاره ناصرو، 1389، خان و خانواره در حماسههای ملی پس از شاهنامه»، فصلنامة مطالعات ملی، سال یازدهم، شماره 2، صص- 127-151. 8- خواندمیر، غیاث الدین حسینی، 1362، تاریخ حبیب السیر، تهران: کتابفروشی خیام. 9- ذوالفقاری، حسن و بهادر باقری، 1394، مهمترین ویژگیهای افسانههای پهلوانی ایرانی، نشریة مطالعات فرهنگ-ارتباطلات. سال شانزدهم. شماره 30. صص 7-39. 10- راشد محصل، محمد تقی، 1382، سروش یسن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 11- رحمدل شرفشادهی، غلامرضا، 1385، نگاهی دیگر به قصة زال و رودابه، زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال چهارم، صص 53-66. 12- رحیمی، ابوالقاسم و زهرا شیردل، 1392، «آیین تشرّف زال، فریدون و کیخسرو؛ آیین رازآموزی جادوگران و داروگران»، مجلة مطالعات ایرانی، سال دوازدهم، شماره بیست و چهارم، صص 153-174. 13- رضایی دشت ارژنه، محمود، 1388، جابه جایی و دگرگونی اسطوره رستم در شاهنامه، فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، سال پنجم، شماره 17، صص 63-91. 14- رضی، هاشم، 1346، فرهنگ نامهای اوستا، تهران: فروهر. 15- سرامی، قدمعلی، 1383، از رنگ گل تا رنج خار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
16- سنچولی، احمد، 1394، بررسی ساختار داستان غنایی- حماسی زال و رودابه، پژوهشنامة ادب غنایی، سال سیزدهم، شماره بیست و چهارم، صص 189-210. 17- شهبازی، عبدالله، 1366، ایل ناشناخته. تهران: نی. 18- طالبیان، یحیی و نجمه حسینی، 1383، ساختار داستانی زال و رودابه، فصلنامة پژوهشهای ادبی، شماره 5، صص 95-116. 19- طغیانی، اسحاق و مریم حیدری، 1391، تحلیل شخصیتهای برجسته در حماسة عاشقانة زال و رودابه، متنشناسی ادب فارسی دانشگاه اصفهان، سال چهارم، شماره 4، صص 1-16. 20- طومار نقالی سامنامه، 1380، به کوشش حسین حسینی، تهران: نمایش. 21-طومار نقالی شاهنامه، 1391، به کوشش سجاد آیدنلو، تهران: بهنگار. 22- طومار کهن شاهنامة فردوسی، 1390، به کوشش جمشید صداقتنژاد، تهران: دنیای کتاب. 23- ظاهری عبدوهوند، ابراهیم و احمد مرتضوی، 1393، شخصیت سیندخت و سودابه در شاهنامه، پژوهشهای نقد ادبی و سبک شناسی، شماره 3، صص 89-114. 24- فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، 1394، به تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران: سخن. 25- قبادی، حسینعلی و مجید هوشنگی، 1388، نقد و بررسی روانکاوانة شخصیت زال از نگاه آلفرد آدلر. فصلنامة نقد ادبی. سال دوم، شماره 7، صص 91-119. 26- قزوینی، محمد بن عبداللطیف، 1386، لب التواریخ، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. 27- غفوری، رضا، 1394، بررسی صفات و خویشکاریهای دیوان در مجموعه روایات فردوسینامه»، جستارهای ادبی، شماره 191، صص 49-68. 28- غفوری، رضا، 1396، نگاهی به منظومة نویافتة زال و مقاتل دیو، پژوهشهای ایرانشناسی، سال هفتم، شماره 1، صص 107-123. 29- کریستی، آنتونی، 1373، اساطیر چین. ترجمة باجلان فرخی، تهران: اساطیر. 30- گاتها، 1378، به کوشش ایراهیم پورداوود، تهران: اساطیر. 31- گریمال، پییر، 1378، فرهنگ اساطیر یونان و روم. ترجمة احمد بهمنش، تهران: امیرکبیر. 32- لسترنج، گی، 1364، جغرافیای تاریخی سرزمین خلافت شرقی. ترجمة محمود عرفان. تهران: علمی و فرهنگی. 33- مارزلف، اولریش، 1371، طبقهبندی قصههای ایرانی، ترجمة کیکاووس جهانداری، تهران: سروش. 34- مختاری غزنوی، عثمان بن عمر، 1377، شهریارنامه، به کوشش غلامحسین بیگدلی، تهران: پیک فرهنگ. 35- محبتی، مهدی، 1379، سیمرغ در جستجوی قاف، تهران: سخن. 36- مستوفی، حمدالله، 1336، نزهه القلوب. تهران: طهوری. 37- مستوفی، عبدالله، 1381، تاریخ گزیده، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
38- مک کال، هنریتا، 1379، اسطورههای بینالنهرینی. ترجمة عباس مخبر، تهران: مرکز. 39- مهرآبادی، میترا، 1379، شاهنامه فردوسی به نثر پارسی سره، تهران، روزگار. 40- میرخواند، 1338، روضه الصفا، تهران: خیام. 41- ویسپرد، 1381، به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر. 42- هفت لشکر، 1377، به تصحیح مهران افشاری و مهدی مداینی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 43- یسنا، 377، به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر. 44- یشتها، 1377، به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 955 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 419 |
||