پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,015 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,851,754 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,586,003 |
شطح و تکفیر در تأملی منصفانه | ||
| مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی | ||
| دوره 9، شماره 1، فروردین 1404، صفحه 211-240 اصل مقاله (619.01 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jrm.2025.49343.1213 | ||
| نویسنده | ||
| محسن فاطمی اصل* | ||
| استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان تهران ، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| زبان خاص عرفان لطافتی رازآلود دارد که غالبا در بیان معانی عالیه، ابتر می ماند یا محصولی چون شطح برون می دهد. شطح به معنی تراوشات زبانی عارف شوریده، در طول تاریخ به موازات تکفیر حرکت کرده و بر دار رفتن حلاج اوج آن بوده است. دامنه این چالش از عارفی که زبانش خدا شده تا کافری که قتلش واجب است، ادامه دارد. برخی به دنبال توجیه شطحیات برآمده و شروع شطح را از خداوند می دانند و آن را بر معصوم نیز تعمیم می دهند که خطبه البیان علی(ع)در راس آن قرار می گیرد. عارفان بی خودی و فنا و از دیگر سو ضیق تعبیر و عدم بیان و مخاطب را عامل اصلی چالش به وجود آمده می دانند. مخالفان با بیرون راندن شطح از دایره اسلام بر خرده گیری از گویندگان اصرار دارند و لااقل روش گویندگان را با اخبار کتمان و تقیه و سیره کملین مباین می بینند. با توجه به تغییر واژه قافیه به فاصله در علوم قرآن، در راستای اجتناب از نگاه شعرگونه به کلام الله که قرآن نیز آمر به آن است، می توان از شطح به واژه قرآنی و عام القبول متشابه تعبیر کرد و این نزاع را در حد اختلاف لفظی تقلیل داد. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی بوده است. بر اساس یافته های تحقیق، با فهم در حد امکان و بدون تعصب زبان عرفان می توان به پذیرش آن نزدیک شد و شطح را نه ضد دین و عقل بلکه فرا عقل دانست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شطح؛ تکفیر؛ متشابه؛ قرب نوافل | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.( 1386)، ترجمه محمد کاظم معزی، چاپ اول، تهران: پنجره.
آشتیانی، جلال الدین.( 1375)، شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
ابن بابویه، محمد بن علی.( 1388)، التوحید، ترجمه علی اکبر میرزایی، قم: علویون.
ابن خلدون، عبد الرحمان.( 1362)، مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، چاپ دوم
بی جا: علمی و فرهنگی.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی.( بی تا)، مناقب آل ابی طالب، قم: المطبعة العلمیة.
ابن طاوس، رضی الدین علی.( 1373)، الاقبال بالاعمال الحسنة فیما یعمل مرة فی السنة، قم: بوستان کتاب.
ابن عربی، محی الدین.( بی تا)، الفتوحات المکیه فی معرفة الاسرار المالکیة و الملکیة، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
ابن عربی، محی الدین. ( 1395 )، فصوص الحکم ، تهران، کارنامه .
ابن ملک داد تبریزی، محمد بن علی.( 1373)، مقالات شمس تبریزی، تهران: مرکز.
ابو سعید میهنی، محمد بن منور.( 1388)، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابی سعید، تهران: فردوس.
استیس، والتر ترنس.(1358)، عرفان و فلسفه، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، چاپ اول، تهران: سروش.
اسد پور، رضا. (1387)، خطبه البیان و شطحیات عارفان، پژوهشنامه ادیان، سال دوم، شماره سوم
افلاکی، شمس الدین احمد.( 1362)، مناقب العارفین، چاپ دوم، تهران: دنیای کتاب.
باخرزی، یحیی بن احمد.( 1383)، اوراد الاحباب و فصوص الآداب، ترجمه ایرج افشار، تهران: دانشگاه تهران.
بقلی شیرازی، روزبهان.( 1374)، شرح شطحیات، چاپ سوم، تهران: طهوری.
برسی حافظ رجب.( 1427)، مشارق انوار الیقین فی اسرار امیر المومنین به کوشش سید علی ، قم: منشورات ذوی القربی.
پراود فوت، وین.( 1383)، تجربه دینی، ترجمه عباس یزدانی، چاپ دوم، قم: طه.
پور جوادی، نصر الله.(1380)، اشراق و عرفان، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
تلمسانی، عفیف الدین سلیمان.( 1371)، شرح منازل السائرین، قم: بیدار .
تبریزی، میرزا جواد. ( 1422)، صراط النجاه فی اجوبه الاستفتائات، قم: دار الصدیقه الشهیده.
تهرانی، محمد محسن.( 1403)، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت: دار الاضواء .
تهرانی، جواد آقا.( 1390)، عارف و صوفی چه می گویند؟، چاپ اول، تهران: آفاق.
حسینی طهرانی، محمد حسین.( 1433)، رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب، چاپ بیستم، مشهد: علامه طباطبایی.
حسینی طهرانی، محمد حسین.( 1432)، روح مجرد، چاپ سیزدهم، مشهد: علامه طباطبایی.
حلبی، علی اصغر.( 1377)، مبانی عرفان و احوال عارفان، تهران: اساطیر.
خمینی، روح الله.( 1394)، آداب الصلاة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح الله.(1381)، تقریرات فلسفه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح الله.( 1388) ، شرح چهل حدیث، چاپ چهل و هفتم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح الله.(1374 )، شرح دعای سحر، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح الله.(1372)، مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة، چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، روح الله. ( 1384 )، تفسیر سوره حمد، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، ابوالقاسم.( 1403)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه، بی جا: دار الزهراء للطباغه و النشر .
خواجه انصاری، عبد الله بن ابی منصور.( 1371)، الطبقات صوفیه، چاپ دوم، تهران: فروغی.
داراشکوه، محمد.( 1352)، حسنات العارفین، به کوشش سید مخدوم رهین، تهران: موسسه تحقیقات و انتشارات ویسمن.
دهدار شیرازی، محمد بن محمود.( 1375)، رسائل دهدار، به کوشش محمد حسین اکبری، تهران: نقطه.
دهدار شیرازی، محمد بن محمود.( 1385 )، شرح خطبه البیان، به کوشش محمد حسین اکبری ساوی، تهران: صائب .
دهلوی، حسن بن علی.( 1385)، فواید الفؤاد، به کوشش توفیق هاشم پور، تهران: زوار.
راز ذهبی شیرازی، میرزا ابوالقاسم.(1373)، معالم التاویل و التبیان یا انهار جاریه، به کوشش میرزا احمد وحید الاولیاء، شیراز: کتابفروشی احمدی.
زرین کوب، عبد الحسین.(1394)، ارزش میراث صوفیه، چاپ هفدهم، تهران: امیر کبیر.
ستاری، جلال.( 1372)، مدخلی بر رمزشناسی عرفانی، بی جا: مرکز.
سجادی، جعفر.( 1378)، فرهنگ اصطلاحات و تعییرات عرفانی، چاپ چهارم، تهران: کتابخانه طهوری.
سراج طوسی، عبد الله بن علی.( بی تا)، اللمع فی التصوف، تهران: جهان.
سمعانی، شهاب الدین.( 1384 )، روح الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.
سید رضی، ابوالحسن محمد.( 1387)، نهج البلاغه، ترجمه علی نقی فیض الاسلام، چاپ چهارم،
تهران: فقیه.
سندز، کریستین.(1395)،تفاسیر صوفیانه قرآن از سده چهارم تا نهم، ترجمه زهرا پوستین دوز، تهران: حکمت.
شعرانی، عبد الوهاب بن احمد.(1997)، الطبقات الکبری المسمی لواقح الانوار القدسیة فی مناقب العلماء و الصوفیه، به کوشش خلیل منصور، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیة،
شیمل، آن ماری.(1374)، ابعاد عرفانی اسلام، ترجمه عبد الرحیم گواهی، تهران: فرهنگ اسلامی.
صدر الدین شیرازی، محمد.( بی تا)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الاربعة، قم: مصطفوی.
طباطبایی، محمد حسین.( 1379)، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، چاپ دوازدهم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمد حسین.(1388)، بررسی های اسلامی، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب.
طوسی، محمد بن حسن.( 1414)، الامالی، چاپ اول، قم: دار الثقافة.
عاملی جبعی، زین الدین بن علی.( 1371)، منیة المرید فی ادب المفید و المستفید، ترجمه محمد باقر ساعدی، تهران: المکتبة العلمیة الاسلامیة.
عاملی، جعفر مرتضی.( 1381)، جزیره خضرا در ترازوی نقد، ترجمه محمد سپهری، قم: بوستان کتاب.
عطار نیشابوری، فرید الدین.(1381)، تذکرة الاولیاء، چاپ اول، تهران: پیمان.
عین القضات همدانی، عبدالله بن محمد.( بی تا)، رساله لوایح، چاپ دوم، تهران: منوچهری.
عین القضات همدانی، عبدالله بن محمد.( 1362)، نامه های عین القضات، چاپ دوم، تهران: کتابفروشی منوچهری.
عین القضات همدانی، عبدالله بن محمد.( 1372)، رساله شکوی الغریب، ترجمه غلام رضا افراسیابی، تبریز: دانشگاه تبریز .
غزالی، محمد.(1386). احیاء علوم الدین ، به کوشش حسین خدیو جم، ترجمه محمد خوارزمی، تهران: علمی فرهنگی
غزالی، محمد.(1372)، کیمیای سعادت، چاپ سوم، بی جا: گنجینه.
غزالی، محمد.(1368)، سوانح العشاق، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
غزالی، محمد.( 1417)،فیصل التفرقه بین الاسلام و الزندقه، به کوشش عبدالله ریاض مصطفی، دمشق: الحکمه.
غزالی، محمد.(1998)، طبقه نورها،به کوشش دیوید بوچمن،ایالت یوتا امریکا: دانشگاه بریگم یانگ.
فرمنش، رحیم.(1393)، احوال و آثار عینالقضات، تهران: اساطیر.
فروزانفر، بدیع الزمان.( 1389)، شرح احوال عطار، بی جا: زوار.
فولادی، علی رضا.(1389)، زبان عرفان، چاپ سوم، تهران: سخن.
فیض کاشانی، محسن.(1371)، الوافی، چاپ اول، اصفهان: مکتبة الامام امیر المؤمنین علی.
قمی، میرزا ابوالقاسم.(1311)، جامع الشتات، بی جا: احمد کتابفروش.
کاشانی، عبدالرزاق.( 1387)، شرح منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری، ترجمه علی شیروانی، چاپ اول، قم: آیت اشراق.
کاکایی، قاسم.( 1393)، وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت، چاپ ششم، تهران: هرمس.
کانت، ایمانوئل.( 1384)، تمهیدات، ترجمه غلامعلی حداد عادل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی
کلینی، محمد بن یعقوب.(1411)، الکافی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
گنابادی، سلطان محمد.( 1408)، بیان السعادة فی مقامات العباده، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
گولپینارلی، عبد الباقی، مولانا جلالالدین.(1384)، ترجمه توفیق هاشم پور سبحانی، چاپ چهارم
تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
گلدزیهر، ایگناتس.(1952)،رهنمودهای تفسیر قرآن، بی جا، بی نا.
لاهیجی، شمس الدین.( 1374)، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، تهران: زوار.
مجلسی، محمد باقر.( 1362)، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مدرس تبریزی، محمد علی.( 1326)، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیة او اللقب، تهران: خیام.
مدرس رضوی، محمد تقی.( 1386)، احوال و آثار خواجه نصیر طوسی، تهران: اساطیر.
مطهری، مرتضی. ( 1390)، عرفان حافظ، چاپ بیست و نهم، تهران: صدرا.
موسوی خوانساری، محمد باقر.(1390)، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، چ اول،
قم: اسماعیلیان.
مولوی، جلال الدین محمد. ( 1386). مثنوی معنوی، به کوشش رینولد آلن نیکلسون، تهران: تمیشه.
میرآخوری، قاسم.( 1389)، تراژدی حلاج در متون کهن، تهران: شفیعی.
نقطوی، میر سید شریف.(بی تا)، شرح خطبه البیان، نسخه خطی 1015 ، تهران: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
نسفی، عزیز الدین.(1350)، الانسان الکامل، تهران: کتابخانه طهوری
نویا، پل.(1375)، تفسیر قرآن و زبان عرفانی، ترجمه اسماعیل سعادت، چاپ اول، تهران: دانشگاهی.
نیکلسون، رینولد آلین.( 1366)، عرفای اسلام، ترجمه ماهدخت بانو همایی، چاپ اول، تهران: هما.
هجویری، علی بن عثمان.( 1384)، کشف المحجوب، تهران: سروش.
همایی، جلال الدین.(1355)، مولوی نامه مولوی چه می گوید؟، بی جا: نشر شورای عالی فرهنگ و هنر.
همدانی، عبد الصمد.(1370)، بحر المعارف، ترجمه حسین استاد ولی، تهران: حکمت.
یعقوبی قائنی، حسین.( 1387)، سفینة الصادقین، چاپ دوم؛ قم: فقه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 534 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 216 |
||