| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 830 |
| تعداد مقالات | 7,971 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,744,529 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,509,068 |
چالشهای دستگاه دیپلماسی عثمانی در ایران طی جنگ جهانی اول (با تأکید بر گزارشهای عاصم بیگ سفیر عثمانی در تهران) | ||
| نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام | ||
| دوره 18، شماره 35، آبان 1403، صفحه 260-291 اصل مقاله (1.87 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jhr.2025.49463.3711 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی وزین افضل* 1؛ سید احمد موسوی2 | ||
| 1(نویسنده مسئول) استادیار گروه تاریخ، دانشگاه جیرفت،کرمان. ایران | ||
| 2استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| در طول جنگ جهانی اول، دولت عثمانی سعی کرد سیاستی فعال را در ایران پیش بگیرد. وظیفه اصلی دستگاه دیپلماسی عثمانی، ترغیب مقامات ایرانی به پیوستن به اتحاد نظامی با عثمانی، خنثیسازی نفوذ روسیه در آذربایجان و حمایت از اهداف نظامی عثمانی در افغانستان و هند بود. برای تحقق این اهداف، مصطفی عاصم بیگ دیپلمات برجسته ترک بهعنوان سفیر جدید در تهران معرفی شد. عاصم بیگ و همکارانش بر سیاست نرم و نفوذ در میان رهبران مشروطهخواه و طوایف غرب ایران تأکید داشتند. در مقابل، نظامیان عثمانی تحت رهبری رئوف بیگ، به دنبال پیادهسازی سیاست تهاجمی و استفاده از خشونت برای مقابله با تبلیغات متفقین بودند. این دو رویکرد متفاوت، چالشی اساسی میان دیپلماتها و نظامیان عثمانی در ایران ایجاد کرد و بهطور قابلتوجهی بر سیاستهای کلان عثمانی، ازجمله طرح اتحاد تأثیر گذاشت. باوجود تلاشهای عاصم بیگ، ایران از پیوستن به اتحاد با عثمانی خودداری کرد، طرح «جهاد اکبر» در ایران به اهداف خود نرسید و تلاشها برای ایجاد سیاستهای ضد روسی و انگلیسی در غرب و جنوب غرب ایران ناکام ماند.عاصم بیگ در مدت دو سال مأموریت خود در تهران، مکاتبات متعددی با مقامات عالیرتبه در استانبول و مقامهای نظامی و سیاسی عثمانی و آلمانی انجام داد. این مقاله بر آن است تا با بررسی اسناد بهجای مانده از عاصم بیگ در «آرشیو ترکیه»، از زاویه دید منابع عثمانی، چالشهای دیپلماتیک دولت عثمانی در ایران را مورد تحلیل و واکاوی قرار دهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایران؛ تهران؛ عثمانی؛ سفیرعثمانی؛ عاصم بیگ؛ جنگ جهانی اول؛ سیاست خارجی | ||
| مراجع | ||
|
منابع فارسی
ــ اتابکی، تورج (1387)، ایران و جنگ جهانی اول، میدان نبرد قدرتهای بزرگ، تهران: ققنوس
ــ بهار، ملک الشعراء (1399)، تاریخچه سهساله و نیمه ما و جنگ (1917-1914)، روس و انگلیس؛ آلمان و عثمانی و ایران، به کوشش کاوه بیات، تهران: شیرازه.
ــ بیات، کاوه (1369)، ایران و جنگ جهانی اول؛ اسناد وزارت داخله، تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
ــ خسروی زاده، صباح، پورمحمدی املشی، نصرالله، فلاح توتکار، حجت1399، منابع آگاهی دیپلماتیک در ایران دورهی قاجار ، پژوهش های تاریخی ایران و اسلام بهار و تابستان، شماره 26، صص۹۳-۱۱۴.
ــ خسروی زاده، صباح؛ قنبری، صباح (1402) «اردوی اتحاد اسلامی حسین رئوف بیگ و اشغال کرمانشاه در جنگ جهانی اول»، فصلنامه گنجینه اسناد، سال 33، دفتر 4، زمستان 1402. صص 7-31.
ــ سپهر، احمدعلی (1395)، ایران در جنگ بزرگ 1918-1914، به کوشش کبری شاه پری، تهران: پژواک کیوان.
ــ سنجابی، علیاکبر (1393)، ایل سنجابی و مجاهدت ملی ایران، خاطرات علیاکبر خان سنجابی، سردار مقتدر تهران: پردیس دانش.
ــ طولابی، توران 1402 ، تهاجم عثمانی به غرب ایران در جنگ جهانی اول و پیامدهای آن: پژوهشی بر پایه اسناد ، پژوهش های تاریخی ایران و اسلام بهار و تابستان، شماره 32، صص۲۴۹ - ۲۷۴
ــ کحال زاده، میرزا ابوالقاسم خان (1370)، دیدهها و شنیدهها، خاطرات میرزا ابوالقاسم خان کحالزاده منشی سفارت امپراتوری آلمان در تهران، به کوشش مرتضی کامران، تهران: نشر البرز.
ــ کمره ای، سید محمد (1398)، روزنامه خاطرات، به کوشش محمد جواد مرادی نیا، تهران: شیرازه.
ــ مابرلی، جیمز فردریک (1369)، عملیات در ایران (جنگ جهانی اول)، ترجمه کاوه بیات، تهران: رسا
ــ مستوفی، عبداله (1377)، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، تهران: زوار.
ــ نظام مافی، رضاقلی (1363)، کتاب سبز، تهران: نشر تاریخ ایران.
ــ نوروزی، فرشید، خسروبیگی، هوشنگ، دهنوی، نظامعلی، علی صوفی، علیرضا 1402 ، نوسازی نظام اداره تقسیمات کشوری در دوره احمد شاه قاجار ( 1304-1288 ش) ، پژوهش های تاریخی ایران و اسلام بهار و تابستان، شماره 32، صص۳۸۳ – ۴۰۷.
ــ نیدر مایر، اسکارفن (1363)، زیر افتاب سوزان ایران، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: نشر تاریخ ایران.
ــ وزینی افضل، مهدی؛ دهقانی، مهدی (1403)، «صدور فتاوی جهادی ترکان عثمانی و بازخورد آن در جهان اسلام در جنگ جهانی اول»، فصلنامه علمی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، دوره 15، شماره 55.
آرشیو نخست وزیری عثمانی Başbakanlık Osmanlı Arşivi(BOA)
آرشیو اداره تاریخ ستاد کل نظامی و مطالعات استراتژیک Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Arşivi (ATASE)
__ BOA, DH. EUM. 2. ŞB. 2/68.
__ BOA, DH. EUM. 2. ŞB. 3/40.
__ BOA, DH. EUM. 2. ŞB. 4/44.
__ BOA, DH. EUM. 7. ŞB. 2/62.
__ BOA, DH. EUM.7. ŞB. 2/45.
__ BOA, DH. SFR. D: 444, G: 112.
__ BOA, DH. ŞFR. D: 452/60
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 120/81. Lef: 16.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 121/47. Lef: 2.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 121/49, Lef: 2.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 121/82. Lef: 7.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 122/6, Lef: 10.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 122/6, Lef: 39.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 122/6, Lef: 4.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/10. Lef: 2.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/14. Lef: 15.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/17. Lef: 38.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/24. Lef: 14.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/24. Lef: 16.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/24. Lef: 23.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 123/61. Lef: 1.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 124/33. Lef: 5.
__ BOA, HR. SFR. D: (20) 125, G:33.
__ BOA, HR. SFR. D: (3) 655, G: 5.
__ BOA, HR. SYS. D. 2337, G: 3, 24.
__ BOA, HR. SYS. D: 2160, G: 2.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G.3, 15.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G: 12.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G: 3, 16.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G: 9. 1.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G: 9. 2.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G:12, 30.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337, G:3, 13.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337,G:9,14.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337/3, Lef: 16.
__ BOA, HR. SYS. D: 2337/6. Lef: 20.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 25, 1.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 31, 1.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 37, 1.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 94, 10.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 94, 15.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 94, 16.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 94, 7.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 94, 9.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 94.
__ BOA, HR. SYS. D: 2338, G: 95.
__ BOA, HR. SYS. D: 2339, G: 10
__ BOA, HR. SYS. D: 2339, G: 11.
__ BOA, HR. SYS. D: 2339, G: 16, 3.
__ BOA, HR. SYS. D: 2339, G: 74, 4.
__ ATASE, BDH Kol. K.250, D. 28, F.1040-1.
منابع ترکی استانبولی
Alparslan, Serkut. (2018), MwŞrutiyet DÖnemi Hariciye Nazirlarindan Asim Bey’in (Mustafa Asim Turgut) Osmanli /Türk diplomasisindeki Yeri (1908-1918), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dali, Tarih Programi, Yüksek Lisans Tezi, İzmir. Arıkan, Mustafa. (2010). Osmanlı Arşiv Vesikalarına Göre Osmanlı-İran İlişkileri (1914-1918). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Arıkan, Mustafa. (2017). “Harb-i Umȗmî’de Osmanlı Devleti’nin İran Cephesi’nde Yaşadığı Bazı İstihbarat Zaafları. Bayur, Yusuf Hikmet. (1991). Türk İnkılȃbı Tarihi, Ciltler: II-III, 3. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. Bulut, Bilge ve Yayınları, Pencere. (2009). İran İmparatorluğu Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Belgeleri İran’ın Tarafsızlığı, İstanbul. Çolak, Mustafa. (2006). Osmanlı – Alman İlişkileri Çerçevesinde Harbiye Nazırı Enver Paşa ve Türkçü Politikaları (1913-1918), Isparta: Fakülte Kitabevi. Garthwaite, Gene. (1972). “The Bakhtiyari Khans the Government of Iran and the British 1846-1915”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 3, No. 1, Cambridge University Press, January. Goltz, Colmar Von Der. (2012). Yirminci Yüzyıl Başlarında Osmanlı-Alman İlişkileri “Golç Paşa’nın Hȃtırȃtı”, haz. Faruk Yılmaz, İstanbul: İz Yayıncılık. Kabacali, A. (2000). Talat Paşa’nın Anıları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Kandemir, (1936). “Avcı Eski Bir Diplomat Bay Asım”, 7Gün Dergisi, Cilt: 7, No: 162, İstanbul. Karacagil, Ö. Kürşad. (2014). “I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devletinin İran’la İttifak Kurma Arayışları”, OTAM, 36, s. 95-116. Karal, Enver Ziya. (2011). Osmanlı Tarihi: II. Meşrutiyet ve Birinci Dünya Savaşı (1908-1918), Cilt: IX, 3, Ankara: Baskı (Tıpkı Basım) Türk Tarih Kurumu Yayınları. Keleşyılmaz, V. (1999). Teşkilat-ı Mahsusa’nın Hindistan Misyonu (1914-1918). Ankara: Atatürk Araştıma Merkezi Yayınları. Kırca, Ersin, ve diğerleri. (2015). Osmanlı Belgelerinde Birinci Dünya Harbi, Cilt: I, İstanbul: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları. Kurtcephe, İsrafil ve Akgül, Suat. (1995). “Rusya’nın Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Kürt Aşiretleri Üzerindeki Faaliyetleri”, OTAM (Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi), sayı: 6. Metin, Barış. (2007). Birinci Dünya Savaşı’nda İran Coğrafyasında Etnik, Dini ve Siyasi Nüfuz Mücadeleleri, Ankara: (Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi). Pakalın, Mehmed Zeki. (2008). Sicill-i Osmanî Zeyli: Son Devir Osmanlı Meşhurları Ansiklopedisi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. Qehremanov, Nazim. (2007). I Dünya Müharibesinde Qafqaz Cebhesinde Ermeni Amili, Bakı: Herbi Neşriyyat. Sarısaman, Sadık. (1996). “Birinci Dünya Savaşı Sırasında İran Elçiliğimiz İle İrtibatlı Bazı Teşkilat-ı Mahsusa Faaliyetleri”, OTAM, 7, s. 209-217. Söylemezoğlu, Galip Kemali. (1950). (Eski Moskova Sefiri): Hariciye Hizmetinde Otuz Sene 1892-1922, Birinci Cild, İstanbul: Şaka Matbaası. Tetik, Ahmet. (2018). Teşkilat-ı Mahsusa (Umûr-ı Şarkıyye Dairesi) Tarihi, C. 1: 1914-1916, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. Uluğbay, H. (2008). İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Petropolitik. Ankara: De ki Basım Yayın. Yüksel, Çağdaş. (2019). Birivci Dünys SavaŞi Yillarinda TeŞkilat-I Mahsusa Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Programı, Doktora Tezi, İzmir. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 510 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 170 |
||