| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 834 |
| تعداد مقالات | 8,021 |
| تعداد مشاهده مقاله | 14,858,869 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,601,042 |
آینده نگاری مسأله آب با روش سناریوپردازی در سکونتگاه های انسانی دشت نیمبلوک با تمرکز بر کارخانه فولاد | ||
| مخاطرات محیط طبیعی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 دی 1404 اصل مقاله (2.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jneh.2025.52408.2119 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه خزایی1؛ محمد اسکندری ثانی* 2؛ مفید شاطری2 | ||
| 1کارشناس ارشد جغرافیا و مخاطرات محیطی دانشگاه بیرجند | ||
| 2دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،گروه جغرافیا، دانشگاه بیرجند | ||
| چکیده | ||
| بحران آب در مناطق نیمهخشک مانند خراسان جنوبی، با خشکسالی و افت آبخوانها تشدید شده است. احداث کارخانه فولاد قائنات در دشت نیمبلوک، با مصرف بالای آب و پیامدهای زیستمحیطی، آینده منابع آبی و سکونتگاههای انسانی منطقه را تهدید میکند. این پژوهش با هدف ارائه راهکارهای مدیریتی هوشمند، به آیندهنگاری مسئله آب با تمرکز بر تأثیرات کارخانه فولاد میپردازد. مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با هدف کاربردی است و دادهها از روشهای کتابخانهای و میدانی (مصاحبه و پرسشنامه) گردآوری شدند. جامعه آماری شامل ۱۱ متخصص برنامهریزی منطقهای و آب بود که با نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. ۳۶ متغیر مؤثر بر منابع آب شناسایی و با تحلیل ساختاری در نرمافزار MicMac، پیشرانهای کلیدی تعیین شدند. سپس، با پرسشنامهای برای بررسی تأثیر پیشرانها در سناریوهای محتمل، دادهها با روش سناریوپردازی و نرمافزار Scenario Wizard تحلیل گردیدند. نتایج نشان داد که کیفیت آب شرب شهری، کیفیت آبرسانی، تمایل به مهاجرت، دسترسی به آب، و استفاده از فاضلاب شهری قاین، پیشرانهای کلیدی هستند. تحلیل سناریوها حاکی از غلبه سناریوهای نامطلوب (۷۵ درصد) است که ضرورت مدیریت بهینه منابع آب و کاهش تنشهای صنعتی را نشان میدهد. این پژوهش با پیشبینی ساختار مصرف آب در دشت نیمبلوک، چارچوبی برای سیاستگذاری کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت ارائه میدهد تا توسعه پایدار و مدیریت منابع آب محقق شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آینده نگاری آب؛ سناریو نگاری؛ دشت نیمبلوک؛ کیفیت زندگی؛ کارخانه فولاد | ||
| مراجع | ||
|
اسکندری ثانی، محمد، و محمدآبادی، جواد. (1402). کاوش عوامل مؤثر بر آینده کسبوکارهای سبز در بیرجند با رویکرد آیندهنگاری. فصلنامه علمی مطالعات اجتماعی-فرهنگی خراسان، 17(3)، 9-46.doi: 10.22034/fakh.2023.397937.1612
بهشتی، محمدباقر، بهبودی، داود، زالی، نادر، و احمدزاده دلجان، فهیمه. (1399). سناریوهای مدیریت منابع آب مبتنی بر رویکرد آیندهپژوهی: مطالعه موردی شهرستان تبریز. دوفصلنامه مطالعات آیندهپژوهی ایران، 5(2)، 203-228.doi: 10.30479/jfs.2020.12446.1150
رحیم حسینی، سیدمحمدرضا، و حسینی، سیدامیرحسین. (1400). ارائه مدل آیندهنگارانه مدیریت پایدار آب صنعتی بر اساس رویکرد برنامهریزی سناریویی. مجله مدیریت آیندهنگری، 67، 142.
رحمانی، محمد، داوری، کامران، ابوالحسنی، لیلا، صابت تیموری، محمد، و شفیعی، محمد. (1400). بررسی و انتخاب شاخصهای ارزیابی مدیریت پایدار آب در مقیاس حوضه آبریز. علوم و مهندسی آبیاری، 44(1)، 141-154.doi: 10.22055/jise.2019.29535.1852
زالی، نادر. (1391). آیندهنگاری راهبردی و سیاستگذاری منطقهای با رویکرد برنامهریزی سناریویی. مجله مطالعات راهبردی، 4(54)، 33-54.
زالی، نادر. (1398). آیندهنگاری منطقهای: بازتعریف آیندهمحور فرآیند برنامهریزی منطقهای. مجله مطالعات آیندهپژوهی ایران، 6(1)، 263-288.doi: 10.30479/jfs.2019.9822.1033
سپهرآرا، علی، جوادی، سعید، و حسینی، سیدعلیاکبر. (1401). پیشبینی کوتاهمدت و بلندمدت تغییرات اقلیمی بر آسیبپذیری آبخوان زیرزمینی. هیدروژئولوژی، 7(2)، 109.
شهرکی، جواد، سردار شهرکی، علی، و نوری، سعید. (1398). تخصیص بهینه منابع آب در مخازن چاهنیمه سیستان تحت سناریوهای مدیریت آب و خاک. مجله آب و خاکنگهداری، 25(6)، 25-46.doi: 10.22069/jwsc.2019.14606.2948
طاهری دمنه، محمد، کاظمی، محمد، و صفری غریبوند، کاظم. (1401). آیندهنگاری مسئله آب در اصفهان. مجله شهر پایدار، 5(4)، 53-71.doi: 10.22034/jsc.2021.236478.1265
فرجزاده اصل، مصطفی، و حسینی، امیرحسین. (1386). تحلیل بحران آب در دشت نیشابور. مجله مدرس علوم انسانی - برنامهریزی و آمایش فضا، 11(1)، 215-238.
کیانی، وحید، اسکندری ثانی، محمد، و دوستدار، فاطمه. (1403). آیندهپژوهی تغییرات ساختاری-فضایی جمعیت و نقش آن در کنترل مناطق مرزی شهرستانهای مرزی شرقی ایران استان خراسان جنوبی. مجله مطالعات مرزی، 12(2)، 79-97.doi: 10.22034/bss.2025.1280074.1524
کیانی راد، مهدی، یوسفی شاطوری، محمد، و آفتابی، زهرا. (1403). بازتاب بحران آب بر سناریوهای هیدروپلیتیک حوضه آبریز زایندهرود. مجله جغرافیا و برنامهریزی، 28(89)، 303-318.doi: 10.22034/gp.2023.57904.3174
یارقیفرد، محمد، و شکوهیبیدهندی، محمدسعید. (1404). پژوهش آیندهنگارانه تابآوری منابع آب با رویکرد برنامهریزی سناریویی بر اساس مطالعه موردی: حوضه آبریز زایندهرود. مدلسازی و مدیریت آب و خاک، 5(3)، 1-19.doi: 10.22098/mmws.2024.15086.1460
سازمان مدیریت و برنامهریزی استان خراسان جنوبی. (1400). گزارش مطالعات طرح آمایش سرزمین استان خراسان جنوبی. بیرجند: سازمان مدیریت و برنامهریزی استان خراسان جنوبی.
شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی. (1400). گزارش وضعیت منابع آب زیرزمینی و برداشتهای غیرمجاز. بیرجند: شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی
Galloway, D. L., & Burbey, T. J. (2011). Review: Regional land subsidence accompanying groundwater extraction. Hydrogeology Journal, 19(8), 1459–1486. https://doi.org/10.1007/s10040-011-0775-5 Gran Castro, J. A. (2023). Denaturalizing climate change: Environmental injustice and social vulnerability in contexts of socio-spatial segregation in Mexico. International Journal of Disaster Risk Reduction, 94, 103802. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103802 Hassaniyan, A. (2024). Iran’s water policy: Environmental injustice and peripheral marginalisation. Journal of Asian and African Studies, 59(3), 678–693. https://doi.org/10.1177/00219096241237329 Liu, J., Yang, H., Gosling, S. N., Kummu, M., Flörke, M., Pfister, S., & Oki, T. (2017). Water scarcity assessments in the past, present, and future. Earth's Future, 5(6), 545–559. https://doi.org/10.1002/2016EF000518 Mack, L., Andersen, H. E., Beklioğlu, M., Bucak, T., Couture, R.-M., Cremona, F., Ferreira, M. T., Hutchins, M. G., Mischke, U., Molina-Navarro, E., Rankinen, K., Venohr, M., & Birk, S. (2019). The future depends on what we do today – Projecting Europe's surface water quality into three different future scenarios. Science of The Total Environment, 668, 470-484. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.02.251 Manzano-Solís, L. R., Díaz-Delgado, C., Gómez-Albores, M. A., Mastachi-Loza, C. A., & Soares, D. (2019). Use of structural systems analysis for the integrated water resources management in the Nenetzingo river watershed, Mexico. Land Use Policy, 87, 104029. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104029 Mekonnen, M. M., & Hoekstra, A. Y. (2016). Four billion people are facing severe water scarcity. Science Advances, 2(2), e1500323. https://doi.org/doi:10.1126/sciadv.1500323 Mohammadpour, P., Mahmodian, Z., & Amini, M. (2021). Strategic foresight for sustainable water management: Scenario planning for uncertain futures. Water Resources Management, 35(12), 4103–4118. https://doi.org/10.1007/s11269-021-02934-7 Qin, H., Zheng, C., He, X., & Refsgaard, J. (2019). Analysis of Water Management Scenarios Using Coupled Hydrological and System Dynamics Modeling. Water Resources Management, 33. https://doi.org/10.1007/s11269-019-02410-9 Shirzaei, M., Freymueller, J., Törnqvist, T. E., Galloway, D. L., Dura, T., & Minderhoud, P. S. J. (2021). Measuring, modelling, and projecting coastal land subsidence. Nature Reviews Earth & Environment, 2(1), 40–58. {in Persian} https://doi.org/10.1038/s43017-020-00115-x Vörösmarty, C. J., McIntyre, P. B., Gessner, M. O., Dudgeon, D., Prusevich, A., Green, P., & Davies, P. M. (2010). Global threats to human water security and river biodiversity. Nature, 467(7315), 555–561. https://doi.org/10.1038/nature09440 Wada, Y., Flörke, M., Hanasaki, N., Eisner, S., Fischer, G., Tramberend, S., Satoh, Y., van Vliet, M. T. H., Yillia, P., Ringler, C., Burek, P., & Wiberg, D. (2016). Modeling global water use for the 21st century: the Water Futures and Solutions (WFaS) initiative and its approaches. Geosci. Model Dev., 9(1), 175-222. https://doi.org/10.5194/gmd-9-175-2016 World Steel Association. (2022). World steel in figures 2022. https://worldsteel.org/wp-content/uploads/World-Steel-in-Figures-2022.pdf. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 63 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 61 |
||