پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 839 |
| تعداد مقالات | 8,106 |
| تعداد مشاهده مقاله | 15,426,211 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,321,597 |
تحلیل نقاشی معراج پیامبر(ص) متعلق به دوره زند و قاجار با تاکید بر دیدگاه حسین نصر به هنر دینی | ||
| نشریه پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام | ||
| مقاله 2، دوره 19، شماره 37، آبان 1404، صفحه 38-68 اصل مقاله (1.77 M) | ||
| نوع مقاله: علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/jhr.2026.54089.3858 | ||
| نویسندگان | ||
| الهه پنجه باشی* 1؛ نگار نجیبی2؛ رعنا محمدزاده3 | ||
| 1دانشیارگروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجو دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. | ||
| 3دانشجو دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیل هنر اسلامی، دانشکدة علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| آثار اسلامی معراج نه صرفاً روایت یک واقعه تاریخی بلکه تمثیلی بصری از سلوک به سوی حق تلقی میشوند. این نوشتار به تحلیل نگارهای از معراج پیامبر اسلام (ص) متعلق به دوره زند و قاجار میپردازد. در این نگاره براق، مرکب پیامبر(ص) بهشکلی نمادین و اسطورهای به تصویر کشیده شده و این تصویر، بستری برای تبلور مفاهیم قدسی در هنر سنتی است. این پژوهش با هدف، بررسی ویژگیهای ساختاری اثر معراج پیامبر(ص) متعلق به دوره زند و قاجار با توجه به دیدگاه حسین نصر به هنر دینی، به مطالعه بخشهای گوناگون این اثر پرداخته است. سوال این پژوهش عبارت است از: نقشمایه براق در نقاشی معراج متعلق به دوره زند و قاجار را چگونه میتوان بر مبنای آرای حسین نصر به هنر دینی، مورد تحلیل و توصیف قرار داد؟ گردآوری دادهها از منابع کتابخانهای بوده و پژوهش با رویکردی تاریخی و به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی، به وسیله تحلیل اثر در بستر نگاه حسین نصر صورت گرفته است. این پژوهش نشان میدهد که اثر نامبرده، مصداقی از هنر اسلامی در خدمت تعالی معنوی و سلوک باطنی است؛ هنری که در آن براق، نه صرفاً مرکب پیامبر بلکه نمادی از اتصال آسمان و زمین است. این نقاشی متعلق به اوایل دوره قاجار هم یک تصویر تاریخی و هم تمرینی بصری برای تأمل، شهود و اتصال دوباره به حقیقت مطلق است. بدین ترتیب، هنر نقاشی در دوره قاجار و بهویژه آثار تصویری مذهبی مانند معراج را میتوان مصداقی از هنر بهمثابه ذکر دانست؛ هنری که به جای سرگرمی، به یادآوری میانجامد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنرزند و قاجار؛ معراجپیامبر(ص)؛ حسیننصر؛ نقاشی؛ براق | ||
| مراجع | ||
|
احمدپور، علی؛ محمدی منفرد، بهروز، (۱۴۰۱)، بررسی و نقد کارکرد هنر اسلامی در خداشناسی و معنویت از دیدگاه سیدحسین نصر. دوفصلنامه علمی پژوهشی پژوهشهای عقلی نوین . ۷(۱۴). ۱۷۳_ ۱۹۱.
باباخان، سلیمه؛ کامرانی، بهنام، (۱۳۹۹)، خوانش نگاره معراج پیامبر (ص) اثر سلطان محمد از منظر اصول ادراک دیداری گشتالت. فصلنامه نگره. (۵۹). 97.
پیغامی، مریم؛ پیکانی، جلال؛ رضایی، مهین؛ زینب شکیبی، (۱۳۹۹)، فلسفه هنر سیدحسین نصر از منظر هنرمند و مخاطب امروزی، مجله عامی پژوهشهای فلسفی دانشگاه تبریز، ۱۴ (۳۳)، ۶۷ – ۷۹.
توبیهای نجف آبادی، الهه؛ فنایی، زهرا، (۱۳۹۶)، تحلیل کاربرد رنگ در نگاره های معراج نامه میرحیدر بر مبنای جایگاه رنگ در قرآن مجید و احادیث، نشریه مطالعات اسلامی، (۲۸)، ۹۸_ ۱۱۹.
حسینی، سیدرضا؛ فرزین، سامان؛ حاجی زاده، محمدامین، (۱۳۹۹)، مطالعهی تطبیقی رابطهی متن و تصویر در نگاره معراج حضرت رسول(ص) از خمسه تهماسبی و هفت اورنگ جامی. دوفصلنامه علمی ترویجی نگارینه هنر اسلامی. (۲۰). 151 – 168.
حسینی، مهدی؛ گرشاسبی فخر، محمدرضا، (۱۳۸۹)، بررسی نماد براق در مکتب های هرات و تبریز(2). نشریه نقش مایه. (۵). 43 – 52.
شایان سرشت، اکبر؛ فخر، فرزانه؛ شریفی، سمیه، (۱۳۹۸)، واکاوی نگاره معراج پیامبر(ص) در نسخهی خطی هفت اورنگ جامی گالری فریر با رویکرد بینامتنیت ژرژا ژنت، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، ۷(۱۹)، ۵ _ ۱۹.
خسروی، مریم؛ علیرضا، طاهری، (۱۳۹۷)، بررسی تطبیقی نقوش براق در نگارههای معراج دوران اسلامی با برخی از لگامهای مفرغی لرستان، مطالعات باستانشناسی، ۱۰ (۲)، ۶۷ – ۸۱.
خلج، فاطمه، (۱۴۰۰)، جستاری بربازنمایی نمادهای قصص قرآنی انبیا در نگارگری ایران دوران اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته گرافیک، موسسه آموزش عالی ناصر خسرو.
درگاهزاده، محمد؛ عباسی، ولیالله؛ عباسی، محمدمهدی، (۱۴۰۲)، تمدن و هنر از منظر سنتگرایی با تکیه بر دیدگاه سیدحسین نصر، نشریه مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی، ۲، ۳۷ – ۵۸.
رحمتی، انشالله، (۱۳۸۳)، هنر و معنویت مجموعه مقالاتی در زمینه حکمت هنر، تهران: فرهنگستان هنر.
رستخیز، زهرا؛ افضلطوسی، عفتالسادات، (۱۳۹۶)، تاثیر فرهنگ بر زیباییشناسی در تاریخ هنرهای صناعی ایران، پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، (۲۰)، ۱۴ – ۳۰.
سعیدی زاده، محمد جواد، (۱۴۰۱)، شناسایی تأثیرات بورکهارت بر نصر در عرصه مبانی هنر اسلامی، فصلنامه مطالعات نظری هنر، ۲ (۳). ۶۳ _ ۹۰.
صاحبی اطهر، زینب، (۱۳۹۸)، بررسی تحلیلی تطبیقی ساختار نگارههای معراج حضرت محمد(ص) از قرن هفتم تا دوره معاصر. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه سوره.
طاهری، علیرضا، (۱۳۹۱)، بررسی ساختار فیزیکی براق در نگارگری ایران. نشریه نقشمایه، ۵ (۱۰)، ۱۵ – ۲۴.
عبداله، زهرا، (۱۳۹۴)، تبیین ریشه های ماهوی معراج و بازتاب آنها در حوزه تصویر با تأکید بر نگارههای معراج پیامبر(ص) گرامی اسلام(ص). پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شاهد.
علیپور، میثم، (۱۴۰۱)، الگوهای ایلخانی و تیموری باز خوانی الگوی بصری معراج به وساطت عنصر به «زمین» و «براق» با اتکا به متون معراجیه. دوفصلنامه علمی هنرهای صناعی ایران. ۵ (۱). 111 – 124.
فتح الله زاده احمدچالی، محدباقر، (۱۳۹۹)، هنر در آرا متفکران سنت گرا با تاکید بر نگاه سیدحسین نصر. پایان نامه کارشناسی ارشد. رشته پژوهش هنر. موسسه آموزش عالی غیردولتی غیر انتفاعی طبری.
کارگر جهرمی، وحید؛ صادقی گندمانی، مقصودعلی، (۱۴۰۲)، مناسبات حکومت و جامعه شهری شیراز عصر زندیه و تاثیر آن بر روی کار آمدن حکومت قاجاریه، پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، ۱۷ (۱)، ۲۹۵ – ۳۲۳.
لعلشاطری، مصطفی؛ وکیلی، هادی؛ ناظمیانفرد؛ علی، (۱۴۰۰)، تاثیر گفتمان بصری در تداوم و تقویت قرائتهای تحریفی از واقعه کربلا مطالعه موردی تصویرسازی محاربه قاسمبنالحسن(ع) در مراثی دوره قاجار اثر میرزا علی قلیخویی، پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، (۲۸)، ۲۳۲ – ۲۶۱.
لعلشاطری، مصطفی؛ سرافرازی، عباس؛ وکیلی، هادی، (۱۳۹۵)، نفوذ غرب در نقاشی ایران از ابتدای حکومت قاجار تا پایان عصر ناصری، پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، (۱۹)، ۱۸۶ – ۲۱۰.
محمدزاده، مهدی؛ ابولحسن مقدمی، سودا؛ چرخی، رحیم، (۱۳۹۶)، نشانه های بصری معراج پیامبر(ص) در نگارگری عثمانی، مطالعهی موردی نسخه اسکندرنامه احمدی. نشریه پژوهش در هنر و علوم انسانی. (۹) . 93 -106.
محمدزاده، مهدی؛ چرخی، رحیم؛ یاری، زهرا؛ جوادی آذر، ولی، (1396)، نمادهای عرفانی در نگاره های بهشت معراج نامه میرحیدر(بر اساس آیات قرآن و اندیشه های اسلامی). نشریه الهیات هنر. (۹). 31 – 60 .
مهدیزاده، علی رضا، (۱۳۹۶)، مقایسه تطبیقی نگاره«معراج» در خمسه نظامی و فالنامه تهماسبی. نشریه جلوه هنر، (۱۴). 5 – 16.
نظری، مزدک؛ شراره، مریم؛ تابع، افسانه، (۱۳۹۷)، بررسی تطبیقی براق و سانتور در ایران و یونان، جلوه هنر، ۱۰ (۳)، ۵۹ – ۶۸ .
واعظ موسوی، غزاله، (۱۳۸۷)، هنر معنوی از دیدگاه سیدحسین نصر و تحلیل نگارههای شاهنامه بایسنقری بر این اساس. پایان نامه کارشناسی ارشد. رشته نقاشی. دانشکده هنر. دانشگاه الزهرا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 193 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 178 |
||