پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 848 |
| تعداد مقالات | 8,174 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,076,433 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,604,166 |
تبیین و ارائة مدل راهبردی مدیریت یکپارچة فضاهای عمومی در بافتهای شهری تبریز مبتنی بر آیندهپژوهی | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 4، دوره 16، شماره 59، تیر 1405، صفحه 87-112 اصل مقاله (2.44 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2026.54162.3319 | ||
| نویسنده | ||
| مسعود حق لسان* | ||
| دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران | ||
| چکیده | ||
| گسترش شتابان شهرنشینی و پیچیدگیهای مدیریت شهری در کلانشهرهایی مانند تبریز، موجب تشدید چالشهایی چون اختلال در کارکرد، اُفت کیفیت زیستپذیری و کاهش سرزندگی فضاهای عمومی شده است. بااینحال، تاکنون مدل راهبردی یکپارچه مبتنی بر آیندهپژوهی برای بافتهای متفاوت تبریز، ارائه نشده است. مدیریت بخشگونه و فاقد چشمانداز بلندمدت این فضاها، ناتوانی در مواجهه با ناپایداریها و تغییرات آینده را در پی داشته است؛ ازاینرو، هدف اصلی این پژوهش، تبیین و ارائة یک مدل راهبردی مدیریت یکپارچة فضاهای عمومی در بافتهای شهری تبریز با رویکرد آیندهپژوهی است تا با نگاهی پیشنگر و کلنگر، چارچوبی منسجم برای ارتقای پایدار این فضاها فراهمآورد. روششناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته (کیفی-کمّی) است. در مرحلة کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و مصاحبة نیمهساختاریافته با 20 خبره (مدیران شهری، اساتید دانشگاه و برنامهریزان شهری)، عوامل کلیدی مؤثر بر مدیریت فضاهای عمومی در افق آیندة تبریز استخراجشد. در مرحلة کمّی، این عوامل در قالب پرسشنامهای مبتنی بر تکنیک تحلیل اثرات متقاطع میکمک در اختیار 30 نفر از خبرگان قرارگرفت که روایی محتوایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن با روش بازآزمون تأیید شد تا با شناسایی پیشرانهای کلیدی و ماتریس تأثیرات متقابل تحلیلگردد. جهت تحلیل، از نرمافزار میکمک استفاده شد. یافتهها نشانداد که مؤلفة مشارکت ذینفعان با امتیاز تأثیرگذاری ۸۸، بیشترین تأثیر را بر سیستم داشته است، درحالیکه مؤلفة کیفیت فضای عمومی با امتیاز ۶۷ کمترین تأثیرگذاری را دارا بود. همچنین، شش عامل کلیدی بر اساس سهم اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم شناساییشدند که در رأس آنها جلب سرمایه و مشارکت بخش خصوصی با امتیاز ۷۹۸ (مستقیم) و ۶۶۰ (غیرمستقیم) قراردارد. مدل نهایی بهصورت یک چارچوب چهار لایه ارائهشد که تمرکز راهبردی بر سه عامل محرک اصلی (با میانگین امتیاز بیش از ۷۳۰) را بهعنوان مؤلفة اصلی جهت تحول سیستم پیشنهاد میکند. نوآوری پژوهش در تلفیق سه عنصر مدیریت یکپارچة نهادی، رویکرد آیندهپژوهی مبتنی بر عدم قطعیتها و تمایز بافتهای شهری تبریز در قالب یک مدل راهبردی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدل راهبردی؛ مدیریت فضاهای عمومی؛ بافتهای شهری؛ آیندهپژوهی؛ نرمافزار میکمک | ||
| مراجع | ||
|
ابرقوییفرد، ح؛ مطلبی، ق و منصوری، س،ا. (1402). «نظریۀ شکل خوب فضای عمومی» مروری انتقادی بر معیارهای شکلگیری فضای عمومی کارآمد. باغ نظر، 20(121)، 37-54.
پوردهقان، ح و حسنعلی، ف. (1404). ارزیابی مؤلفههای قابلیتهای محیط در طراحی داخلی فضاهای عمومی با تکیهبر مبانی رفتار اجتماعی(مطالعة موردی: بررسی عمارت ارثیه قزوین). پژوهشهای معماری نوین. 5(2), 103-119.
جلالی،آ؛ پورجعفر، م، ر؛ صفوی، ع و رنجبر،ا. (1404). واکاوی تأثیرات تکنولوژی بر کیفیتبخشی فضاهای عمومی شهری در چارچوب شهرهای هوشمند؛ مورد مطالعاتی: ایرانمال، تهران. مطالعات طراحی شهری ایران، 1(2)، 183-210.
سعیدی،ا،ح؛ ثقفیاصل،ا؛ حقلسان، م و پاکدلفرد، م،ر. (1404). تحلیل تعاملات میان گونههای مختلف فضاهای عمومی شهری و زیستپذیری در بخش مرکزی کلانشهر تهران. فصلنامة جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، 15(58)، 322-343.
عابدینی، ح؛ آیوازیان، س و دیبا، د. (1404). تفسیر نظام معنایی جاری در فضاهای عمومی شهرک اکباتان تهران بر مبنای تجربة زیستة ساکنان. نقش جهان- مطالعات نظری و فناوریهای نوین معماری و شهرسازی، 15(3)، 1-22.
کریمیانششده، م؛ داسمه، ز؛ نصر، ط. (2024). تحلیل تأثیر طراحی فضاهای عمومی بر کیفیت زندگی شهری و تعاملات اجتماعی. پژوهش در هنر و علوم انسانی، 86(9)، 83-86.
لالهپور، م؛ اسمعیلپور، م و سلطانی، ش. (1402). جایگاه شاخصهای رشد هوشمند در توسعة بافتهای شهری؛ مطالعة موردی: شهر مراغه. مهندسی جغرافیایی سرزمین، 7(4)، 895-912.
محمدزاده بلالمی، س؛ قاسمی، م؛ نوروزی، م و نیکپور، م. (1402). سنجش وضعیت اجتماعپذیری فضاهای عمومی شهری با تأکید بر عامل محصوریت(مطالعة موردی: میدان مرکزی شهر بم). معماری و شهرسازی پایدار، 11(1)، 159-176.
محمدیانبیرق، م؛ شهماری اردجانی، ر؛ حسنیمهر، س، ص و پورشیخیان، ع،ر. (1404). تأثیر مدیریت یکپارچۀ شهری بر زیستپذیری شهر تبریز: شناسایی راهکارها و تحلیل تأثیرات آن. اقتصاد و برنامهریزی شهر، 6(2)، 134-114.
نظریان، ا و شوهانی، ن.(1390). توانمندسازی نظام مدیریت شهری بر اساس الگوی شهر شهروندمدار در ایلام. مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 6(16)، 134-151.
یزدانی، م،ح؛ عبدالهیفرد،ا؛ ولایتی، ش و سعیدیزارنجی، س. (1402). اثر انواع هنر عمومی در فضاهای شهری بر نشاط درکشدة بانوان شهر اردبیل. فصلنامة مطالعات شهری، 12(48)، 55-68.
References
Araldi, A., & Fusco, G. (2025). Multi‐Level Street‐Based Analysis of the Urban Fabric: Developments for a Nationwide Taxonomy. Geographical Analysis, 57(2), 270-301.
Berghauser Pont, M., & Haupt, P. A. (2023). Spacematrix: space, density and urban form.
Bressane, A., Loureiro, A. I. S., Medeiros, L. C. D. C., Negri, R. G., & Goulart, A. P. G. (2024). Overcoming Barriers to Managing Urban Green Spaces in Metropolitan Areas: Prospects from a Case Study in an Emerging Economy. Sustainability (2071-1050), 16(16).
Carmona, M. (2021). Public places urban spaces: The dimensions of urban design. Routledge.
Daft، R. L. (2020). Management (14th ed.). Cengage Learning.
https://www.cengage.com
De Abreu, F. M., Seck, M., Pinheiro, F. V., & Estadieu, G. (2024). Macau Cultural Tapestry: Unravelling a City’s Visual Identity Through Its Patterns and Textures—Digital Archive and Mapping. In Perspectives on Design and Digital Communication V: Research, Innovations and Best Practices (pp. 133-167). Cham: Springer Nature Switzerland.
Duivenvoorden, E., Hartmann, T., Brinkhuijsen, M., & Hesselmans, T. (2021). Managing public space–A blind spot of urban planning and design. Cities, 109, 103032.
Habermas, J. (1991). The structural transformation of the public sphere: An inquiry into a category of bourgeois society. MIT press.
Habitat, U. N. (2019). The strategic plan 2020-2023. https://apo.org.au/node/276641
Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
Jiménez-Caldera, J., Durango-Severiche, G. Y., Pérez-Arévalo, R., Serrano-Montes, J. L., Rodrigo-Comino, J., Caballero-Calvo, A. (2024). Methodological proposal for the inclusion of citizen participation in the management and planning of urban public spaces. Cities, 150, 105008.
Niitamo, A. (2021). Planning in no one’s backyard: municipal planners’ discourses of participation in brownfield projects in Helsinki, Amsterdam and Copenhagen. European Planning Studies, 29(5), 844-861.
Pandey, B., & Ghosh, A. (2023). Urban ecosystem services and climate change: a dynamic interplay. Frontiers in Sustainable Cities, 5, 1281430.
Proutsos, N. D., & Solomou, A. D. (2025). Urban Green Spaces as an Effective Tool to Regulate Urban Climate and Biodiversity: Current Research and Challenges. Land, 14(3), 497.
Robbins، S. P.، & Coulter، M. (2021). Management (15th ed.). Pearson.
Ronael, M., & ERTEKİN, G. D. O. (2025). Public spaces for future cities: Mapping urban resilience dimensions in place-based solutions. Sustainable Cities and Society, 106870.
Rossi, S., Harsia, E., Kajosaari, A., & Kyttä, M. (2025). The citizens have participated–what now? An action research study of factors impacting the use of participatory citizen knowledge in planning processes. European Planning Studies, 33(1), 124-146.
Sjögren، M. (2021). Balancing the ideals of public participation: Discursive legitimation strategies of a disputed practice. Journal of Language and Politics، 20(2)، 304-324.
https://www.jbe-platform.com
Yang, S., Zhan, Q., Zhang, K., & Paryzat, H. (2024). Urban Texture Identification and Characteristic Analysis Based on Percolation Theory—A Case Study of the Second Ring Road Area in Wuhan City. Land, 13(5), 717.
Zamanifard، H.، Alizadeh، T.، & Bosman، C. (2018). Towards a framework of public space governance. Cities، 78، 155-165.
https://www.researchgate.net | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 109 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 21 |
||