پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 848 |
| تعداد مقالات | 8,174 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,076,410 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,604,162 |
تحلیل استراتژیهای مبتنی بر زیرساخت سبز برای سازگاری با تغییرات اقلیمی در آمایش شهری (نمونۀ موردی: شهر بیرجند) | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 1، دوره 16، شماره 59، تیر 1405، صفحه 1-28 اصل مقاله (2.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2026.54884.3340 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا رمضانی اول نوقابی1؛ محمد اسکندری ثانی* 2؛ مرتضی اسمیعل نژاد2 | ||
| 1کارشناس ارشد جغرافیا گرایش مخاطرات محیطی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران | ||
| 2دانشیار گروه جغرافیا ، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران | ||
| چکیده | ||
| با شتابگیری تغییرات اقلیمی و تشدید اثرات آن بر شهرهای خشک و نیمهخشک، ضرورت اتخاذ رویکردهای سازگارانه مبتنی بر زیرساختهای سبز در آمایش شهری بیشازپیش آشکار شدهاست. شهر بیرجند بهدلیل موقعیت اقلیمی خشک، محدودیت منابع آب و گسترش نامتوازن شهری، در برابر مخاطراتی همچون: افزایش دما، جزیره حرارتی شهری، خشکسالی شدید و سیلابهای ناگهانی، آسیبپذیری بالایی دارد. با وجود مطالعات پراکنده در زمینة زیرساخت سبز در ایران، بررسی همزمان عدالت فضایی، تحلیل مکانی توزیع فضاهای سبز و نقش آنها در سازگاری اقلیمی در شهرهای کوچک اقلیم خشک مانند بیرجند کمتر مورد توجه قرارگرفته و خلأ پژوهشی قابلتوجهی وجود دارد. این پژوهش، با هدف شناسایی استراتژیهای مؤثر زیرساخت سبز برای سازگاری با تغییرات اقلیمی در آمایش شهری بیرجند، به ارزیابی عوامل مؤثر، وضعیت فعلی زیرساختها و راهبردهای بومیسازی پرداخته است. روش تحقیق ترکیبی (کمّی-کیفی) بوده و شامل تحلیل تغییرات پوشش گیاهی با شاخص «NDVI» (از تصاویر Sentinel-2 در بازه ۲۰۱۷-۲۰۲۴)، تحلیل فضایی «GIS» (خودهمبستگی مکانی و تراکم کرنل)، تحلیل آماری «SPSS» بر روی پرسشنامة متخصصان (۵۰ نفر) و مصاحبههای کیفی با کارشناسان است. یافتهها نشانداد وضعیت زیرساختهای سبز شهری بیرجند در سطح متوسط روبهپایین قراردارد؛ توزیع فضاهای سبز نامتوازن و خوشهای است (تمرکز در نواحی مرکزی و پرجمعیت، کمبود در جنوب و غرب)، اتصال ضعیف شبکه سبز خدمات اکوسیستمی را کاهشداده و درک عمومی و برنامهریزی شهری از نقش آنها در تابآوری اقلیمی ناکافی است. تحلیل «NDVI» حاکی از کاهش نسبی پوشش گیاهی در دورة مورد مطالعه تحتتأثیر تغییرات اقلیمی و گسترش شهری است. نتایج تأکید میکند که راهبردهای کلیدی شامل: استفاده از گونههای بومی مقاوم به خشکی (تاغ، گز، زیتون تلخ)، سیستمهای آبیاری هوشمند، ایجاد کریدورهای سبز پیوسته، توسعة فضاهای کوچک محلی و بام یا دیوار سبز و تقویت مشارکت شهروندان از طریق آموزش است. این رویکردها نهتنها تابآوری اقلیمی و زیستمحیطی را افزایش میدهند، بلکه عدالت فضایی و کیفیت زندگی را در آمایش شهری بیرجند ارتقا میبخشند. مطالعة حاضر با ارائة چارچوبی بومیسازیشده برای شهرهای خشک شرق ایران، گامی نوین در پُرکردن خلأهای پژوهشی موجود برمیدارد و پیشنهادهایی عملی برای سیاستگذاری یکپارچه ارائهمیکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زیرساخت سبز شهری؛ تغییرات اقلیمی؛ عدالت فضایی؛ شهر بیرجند؛ تابآوری شهری؛ آمایش شهری | ||
| مراجع | ||
|
اسکندریثانی، محمد؛ سفالگر، سحر. (۱۴۰۱). ادغام اقتصاد سبز و چرخشی، رویکرد نوین درآمد پایدار در شهر بیرجند. مطالعات مدیریت توسعة سبز، دورة ۱، شمارة ۲، صفحات ۱۵۹-۱۷۲.
اسکندریثانی، محمد؛ سفالگر، سحر. (۱۴۰۱). شناسایی مؤلفههای کالبدی مؤثر در بهبود احساس امنیت شهروندان در فضاهای شهری (نمونة موردی: خیابان معلم و پاسداران شهر بیرجند)، مجلة فرهنگ خراسان، شماره 17.
اسکندریثانی، محمد؛ محمدآبادی، سعیده؛ وفایی فرد، مهدی. (۱۴۰۴). شهرنشینی و ناامنی غذایی: بررسی چالشها و فرصتهای نوین آن در توسعة کشاورزی شهری؛ مطالعة موردی: شهر بیرجند. مجلة پایداری شهری، شماره 10.
اسمعیلنژاد، مرتضی. (1403). ارزیابی آسیبپذیری مناطق پیراشهری بیرجند در برابر تغییرات اقلیمی. توسعة فضاهای پیراشهری، 78-65،(1)6.
doi: 10.22034/jpusd.2023.319254.1173
تیمی، نیوشا؛ شعله، مهسا؛ لطفی، سهند؛ صادقی، علیرضا. (1404). سنجش اثرات زیرساخت سبز شهری با رویکرد طراحی حساس به اقلیم (مطالعة موردی: محلة گلمحمدی اصفهان) . دانش شهرسازی،9(2)55-77
doi: 10.22124/upk.2025.29226.1992
رضایی، ابراهیم؛ ابراهیمزاده، عیسی؛ اسکندریثانی، محمد. (1398). تحلیلی انتقادی بر سیاست شهری آب از منظر ظرفیت نهادی (موردشناسی: شهر بیرجند). جغرافیا و آمایش شهری منطقهای. (31)9، 92-73.
doi: 10.22111/gaij.2019.4706
شیرگر، المیرا؛ خیرالدین، رضا؛ بهزادفر، مصطفی. (1398). تبیین الگوی مداخله در زیرساختهای سبز شهری با هدف ایجاد تابآوری اکولوژیک شهری با تأکید بر تغییرات اقلیمی (نمونة موردی: محلة یوسفآباد شهر تهران). محیط شناسی (3)45، 565-545.
doi: 10.22059/jes.2020.290829.1007933
ناصحی، سعیده؛ آلمحمد، سیده؛ رمضانیمهریان؛ مجید، مبرقعیدینان، نغمه. (1402). تدوین راهبردهای پایداری زیرساختهای سبز شهری با استفاده از ارزیابی تغییرات سیمای سرزمین (مطالعة موردی: منطقه دو کلانشهر تهران) . جغرافیا و پایداری محیط. (2)13، 114-95.
doi: 10.22126/ges.2023.8640.2614
نوروزی، مریم؛ بمانیان، محمدرضا. (1398). تحلیل اثر زیرساختهای سبز شهری بر ارتقای مؤلفههای پایداری محیطی. نشریة علمی اندیشه معماری،3(6)189-175 .
doi: 10.30479/at.2019.11641.1322
ویسی نبیکندی، بهمن؛ حامی، احمد؛ امامینمین، فرزین. (1402). زیرساختهای سبز شهری راهکاری در برابر تغییرات اقلیمی در جهت بهبود کیفیت زندگی شهری، سومین کنفرانس بینالمللی معماری، عمران، شهرسازی، محیطزیست و افقهای هنر اسلامی در بیانیة گام دوم انقلاب، تبریز.
References
Baghirov, H. S. O., Hina, S. M., Mulani, A., Gupta, A., Mabrouk, A. S., & Aziz, F. (2025). Urban green infrastructure enhancing biodiversity and climate resilience in smart cities. Lex Localis – Journal of Local Self-Government, 23(S5), 549-578. https://doi.org/10.52152/801285 .
https://lex-localis.org/index.php/LexLocalis/article/view/801285
Beninde, J., Veith, M., & Hochkirch, A. (2015). Biodiversity in cities needs space: A meta-analysis of factors determining intra-urban biodiversity variation. Ecology Letters, 18(6), 581–592.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/ele.12427
Blakely, E. J. (2007). Urban planning for climate change. Urban Studies, 44(12), 2311–2324.
https://www.lincolninst.edu/app/uploads/legacy-files/pubfiles/1310_blakely_final.pdf
Chini, C. (2016). Urban green infrastructure and climate adaptation. Sustainability, 9(10), 1811.
https://www.mdpi.com/journal/sustainability/special_issues/Urban_Green_Infrastructure
Davoudi, S., et al. (2009). Planning for climate change: Strategies for mitigation and adaptation for spatial planners. Earthscan.
https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000234666
Dunning, R., & Buck, N. T. (2017). The integration of infrastructures as a response to climate change: A critical opportunity? Sustainability, 9(5), 800.
https://livrepository.liverpool.ac.uk/3008698/
Greene, M. (2024). Urban green infrastructure: Enhancing climate resilience and environmental sustainability in cities. International Journal of Environmental Science and Sustainability, 3(1), 11-21.
Meerow, S., & Newell, J. P. (2017). Urban resilience for climate adaptation. Urban Studies, 54(7), 1403–1420. https://climateadaptationplatform.com/urban-resilience-for-climate-adaptation/
Mondal, K., Rawat, S., Khose, S. B., Tateh, S., Saha, S., Choubey, S., Nagawade, O., & Vishwakarma, S. K. (2025). Urban green infrastructure for climate change adaptation and mitigation: Roles, innovations, and challenges in sustainable cities. International Journal of Environment and Climate Change, 15(12), 19-33. https://doi.org/10.9734/ijecc/2025/v15i125144.
https://journalijecc.com/index.php/IJECC/article/view/5144
Oke, T. R., Mills, G., Christen, A., & Voogt, J. A. (2017). Urban Climates. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
https://doi.org/10.1017/9781139016476. https://www.cambridge.org/core/books/abs/urban-climates/urban-
Salih, K., & Báthoryné Nagy, I. R. (2024). Review of the role of urban green infrastructure on climate resiliency: A focus on heat mitigation modelling scenario on the microclimate and building scale. Urban Science, 8(4), 220.
https://doi.org/10.3390/urbansci8040220, https://www.mdpi.com/2413-8851/8/4/220
Seiwert, A., & Rößler, S. (2020). Understanding the term green infrastructure: origins, rationales, semantic content and purposes as well as its relevance for application in spatial planning. Land Use Policy, 97, 104785.
https://ideas.repec.org/a/eee/lauspo/v97y2020ics0264837718309621.html
Taleai, M. (2007). Urban green infrastructure and ecosystem services. Ecological Planning Journal, 22(2), 89–103.
https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jshsp/DownloadFile/1032263
Tamminga, K., Cortesão, J., & Bakx, M. (2020). Convivial greenstreets: A concept for climate-responsive urban design. Sustainability, 12(9), 3790.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 174 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 26 |
||