پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 856 |
| تعداد مقالات | 8,287 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,642,585 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 11,071,982 |
طراحی الگوی حکمرانی هماهنگ شهری در ایران با تأکید بر نقش شهرداریها | ||
| جغرافیا و آمایش شهری منطقهای | ||
| مقاله 7، دوره 16، شماره 59، تیر 1405، صفحه 173-216 اصل مقاله (1.69 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22111/gaij.2026.54302.3327 | ||
| نویسندگان | ||
| بهروز محمدرضاپور1؛ ناصر سلطانی* 2؛ مینا حسینی1 | ||
| 1دانشجوی دکتری برنامهریزی آمایش سرزمین، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| 2دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| چکیده | ||
| حکمرانی شهری در ایران، با چالشهای نهادی، قانونی و مالی جدی روبهروست و شهرداریها با وجود جایگاه قانونی خود، بهدلیل تمرکزگرایی، محدودیت منابع پایدار و تداخل وظایف با سایر نهادها، نتوانستهاند نقش محوری در هماهنگی سیاستهای شهری ایفا کنند. این خلأ موجب بحران هماهنگی نهادی، کاهش کارآمدی و افت کیفیت مدیریت شهری شده و نشان میدهد که نبود یک الگوی بومی و نهادی ـ حقوقی روشن برای حکمرانی هماهنگ شهری، مسئلة اصلی مدیریت شهری ایران است. هدف این پژوهش ارائة الگویی محلی برای حکمرانی شهری هماهنگ در ایران با تأکید بر نقش شهرداریهاست. این پژوهش با رویکرد کیفی-تحلیلی و بر پایة تحلیل نهادی و حقوقی انجامشد. دادهها از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانهای شامل قوانین، مقررات و گزارشهای رسمی گردآوری و با روش تحلیل محتوا بررسیشدند؛ سپس، با رویکرد نهادی-سازمانی، روابط شهرداریها با سایر نهادهای محلی و ملی تحلیلشد. در گام پایانی، از روش تحلیل لایهای علّتها برای شناسایی ریشههای عمیق بحران هماهنگی نهادی استفاده گردید. یافتههای پژوهش نشانداد شهرداریهای ایران با وظایف گسترده، اما اختیارات محدود مواجهاند و تمرکزگرایی نهادی، وابستگی مالی به منابع ناپایدار، موازیکاری بینسازمانی و روایتهای فرهنگی منفی موجب کاهش کارآمدی و مشروعیت اجتماعی مدیریت شهری شده است. نتایج نشان میدهد ناکارآمدی ریشه در ساختارهای نهادی، شبکههای قدرت و روایتهای فرهنگی دارد و ارتقای کیفیت حکمرانی شهری تنها با انسجام نهادی، شفافیت و مشارکت اجتماعی و نگرشی جامع و هماهنگ میان سطوح نهادی، سازمانی و فرهنگی امکانپذیر خواهدبود | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکمرانی شهری؛ هماهنگی نهادی؛ شهرداریها؛ تحلیل لایهای علتها | ||
| مراجع | ||
|
آشناور، محسن؛ واشقانیفراهانی، ابراهیم؛ ربیعیفرداد، ابوالفضل. (1400). مطالعة موانع و چالشهای زمینهای فراروی حکمروایی مدیریت شهرها در ایران. جغرافیا و روابط انسانی، 4(3)، 18-31. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453851.1400.4.3.2.8
آشتیانیعراقی، مجیدرضا؛ سرور، رحیم؛ زیویار، پروانه؛ فلاحتبار، نصرالله. (1399). تحقق مدیریت یکپارچة شهری با تأکید بر نقش و قدرت بازیگران سطوحِ مختلف مدیریت شهری در شهر تهران. پژوهش و برنامهریزی شهری، 11(40)، 31-46.https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1399.11.40.3.0
اصلاحیة مادة ۱۰۰ قانون شهرداری. (۱۳۵۵). روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/98260
اصلاحیة مواد ۱۰۱ تا ۱۰۴ قانون شهرداری. (۱۳۵۸). روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/790029
ابراهیمزاده، عیسی؛ اسدیان، مرتضی. (1392). تحلیل و ارزیابی میزان تحققپذیری حکمروایی خوب شهری در ایران؛ موردشناسی: شهر کاشمر. جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، 3(6), 17-30. https://doi.org/10.22111/gaij.2013.1075
بوچانی، محمدحسین، ملکافضلی، علیاصغر؛ مصلحی، علی. (۱۴۰۲). بررسی جایگاه آیندهنگاری در نظام شهری ایران؛ مسئلة محوری: تنش در استقرار یکپارچگی مدیریت شهری. فصلنامة سیاستگذاری شهری و منطقهای، ۲(۵)، ۲۳-۳۸. https://dorl.net/dor/20.1001.1.28210921.1402.2.1.2.2
برکپور، ناصر؛ اسدی، ایرج. (1401). عرصههای گذار به مدیریت شهری یکپارچه در ایران با تأکید بر وظایف، کارکردها و صلاحیتهای شورای شهر و شهرداری. اقتصاد و برنامهریزی شهری، 3(2)، 70-81. https://doi.org/10.22034/uep.2022.319517.1151
بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۶۸). اصلاحات و بازنگری قانون اساسی. روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=16043170960788462648
جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۹۳). قانون آتشنشانی و ایمنی شهری (مصوبات هیئتوزیران و شوراهای شهری). تهران: هیئتوزیران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=5777076561674327822
دهقانیان، مهسا؛ رفیعیان، محسن. (1404). تحلیل ابعاد و شاخصهای حکمرانی شهری مؤثر بر هویت شهری: یک مطالعة فراترکیب. هویت شهر، ۱۹(۲)، ۹۵-۱۱۴. https://doi.org/10.71711/hoviatshahr.2025.1200865
رضائی، میثم؛ میرزادهکوهشاهی، مهدی. (۱۴۰۴). مبانی مدیریت شهری (با تأکید بر چالشهای نظام اداری ایران). دانشگاه هرمزگان.https://hormozgan.ac.ir/home/index/10/28/1752/?store=175
زیاری، کرامتاله؛ سجودی، مریم. (1404). تدقیقی بر مبانی نظری- اندیشهای و عملیاتی برنامههای توسعۀ شهری؛ مطالعة موردی: شهر رشت. مجلة جغرافیا و توسعه، 23(79), 1-26. doi: 10.22111/gdij.2024.49183.3662
زمانینژاد، سحر؛ واعظی، رضا؛ کاظمیانشیروان، غلامرضا؛ اصلیپور، حسین. (1404). حکمرانی هوشمند زمینهگرا ، رویکردی نو در حکمرانی شهری. فصلنامة برنامهریزی توسعة شهری و منطقه ای، 10(34)، 123-154.https://doi.org/10.22054/urdp.2025.85462.1703
زمانی، بهادر؛ اسدپور، هاجر. (1402). فراتحلیل موانع تحققپذیری طرحهای بازآفرینی شهری در ایران. پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری، 11(2)، 75-97. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2023.355628.1799
سلطانی، فاطمه؛ شعباننیا، منصور؛ دشتی، علی. (1403). ارزیابی نقش حکمرانی مطلوب در بهبود نظام درآمدی شهرداریها؛ مطالعهای در بستر مدیریت شهری ایران. فصلنامة جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، 14(57)، 615-637 .. Doi: 10.22034/jgeoq.2025.483129.4144
سهرابی، شهلا؛ سلیمی، غلامرضا؛ حبیبی، میثم. (1403). الگوی حکمرانی هوشمند در وضعیت بحران با تأکید بر مدیریت شهری در راستای سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران. سیاستهای راهبردی و کلان، 12(46)، 234-262.doi:10.30507/jmsp.2023.415836.2635
سیاستهای کلی نظام اداری و شهری. (۱۳۸۹). ابلاغی مقام معظم رهبری. تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=12029534619197808393
- سند چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴. (۱۳۸۴). تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام.https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9034
سیاستهای کلی شهرسازی و شهری. (۱۳۹۳). ابلاغی مقام معظم رهبری. تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام.https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=11270
سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور. (۱۴۰۱). گزارش عملکرد و برنامههای شهرداریها و دهیاریها. تهران: وزارت کشور.https://imo.org.ir
سازمان مدیریت بحران کشور. (۱۳۸۷/۱۳۹۸). سند ملی مدیریت بحران (بازنگری ۱۳۹۸). تهران: سازمان مدیریت بحران کشور.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=14068886131192822476
سازمان برنامهوبودجه کشور. (۱۳۹۹). سند ملی آمایش سرزمین. تهران: سازمان برنامهوبودجه کشور.https://shenasname.ir/mporg/48636-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86
سالاریسردری، فرضعلی؛ کیانی، اکبر. (۱۳۹۶). تحلیل الگوی مدیریت شهری ایران (ساختار، عملکرد و راهبرد). فصلنامة مدیریت شهری، دانشگاه آزاد اسلامی. https://sanad.iau.ir/fa/Article/824580?FullText=FullText
شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. (۱۴۰۰). آییننامة چگونگی اجرا و نظارت بر اجرای طرحهای توسعه و عمران. تهران: وزارت راه و شهرسازی. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1757762
شادمانفر، رضا؛ پورجوهری، امیرحسین؛ ایمانیجاجرمی، حسین. (1403). تحلیل راهبردی پیامدهای ظرفیتسازی نهادی در اجتماعات محلی کلانشهر تهران. مطالعات توسعة اجتماعی –اقتصادی، 2(1)، 117-136.https://doi.org/10.22051/ijosed.2025.51127.1056
صالحی، مطهره؛ سالارزهی، حبیبالله؛ ایمانی، عبدالمجید. (1401). بررسی اصول و دیدگاههای حکمرانی خوب شهری در راستای تحقق توسعة پایدار شهری. جغرافیا و روابط انسانی، 5(1)، 237-254.https://doi.org/10.22034/gahr.2022.340559.1713
صفاییپور، مسعود؛ رضوی، سیدهمعصومه؛ محقق، زهرا؛ رمضانپور اسعدیه، خاطره. (1399). سنجش و ارزیابی وضعیت مؤلفههای مدیریت یکپارچهسازی شهری در کلانشهر اهواز. جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، 10(37), 1-22.https://doi.org/10.22111/gaij.2020.5829
قاسمی، ابوالفضل. (1403). تمرکززدایی دولت و حکمرانی خوب شهری در ایران. دولت پژوهی. 10(38)، 121-162.https://doi.org/10.22054/tssq.2024.81406.1553
- قاسمی، ابوالفضل؛ قزلسفلی، محمدتقی؛ مسلمیمهنی، یوسف. (1399). حکمرانی خوب شهری بهمنزلة مرجعیت سیاستگذاری شهری؛ تحلیل محتوای برنامة پنجم و ششم توسعة جمهوری اسلامی ایران. مجلس و راهبرد، 27(101)، 195-221.https://nashr.majles.ir/article_358.html?lang=fa
- قانون شهرداری. (۱۳۴۵). اصلاحیة مادة ۵۵ قانون شهرداری. روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15925545104560378787
قانون شهرداری. (۱۳۷۵). اصلاحات بعدی قانون شهرداری در حوزة مالی و اداری. مصوبات مجلس شورای اسلامی و هیئتوزیران.https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94737
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۵۸). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب مجلس خبرگان قانون اساسی با اصلاحات بعدی. روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۵۸/بازنگری ۱۳۶۸). اصول ۱۰۰ تا ۱۰۶. تهران: مجلس خبرگان قانون اساسی.https://rc.majlis.ir/fa/law/show/133628
قانون برنامة سوم توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۷۹). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=12738515587594829611
قانون برنامة چهارم توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۸۴). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=17421599868972021608
قانون برنامة پنجم توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۸۹). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=12938660761870829220
قانون برنامة ششم توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۹۶). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6692614242613958019
قانون برنامة هفتم توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۴۰۲). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15033449572675229448
قانون شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران. (۱۳۷۵ و اصلاحات بعدی). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=13369611292032436375
قانون شهرداری. (۱۳۳۴). قانون شهرداری مصوب ۱۱ تیر ۱۳۳۴ با اصلاحات بعدی. روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15925545104560378787
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۶). قانون تأسیس سازمان شهرداریها و دهیاریها. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=5249103548834589609
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۵۱). قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15605501145424215791
مجلس شورای ملی. (۱۳۴۷). قانون نوسازی و عمران شهری. تهران: مجلس شورای ملی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=10624902435611412947
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۷). قانون مالیات بر ارزشافزوده. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=9095948863170969749
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۶۶). قانون زمین شهری. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=14748031078579790898
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۹). قانون نوسازی بافتهای فرسوده. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=2968899405942269484
مجلس شورای ملی. (۱۳۵۳). قانون حفاظت و بهسازی محیطزیست. تهران: مجلس شورای ملی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6697071490203326533
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۳). قانون مدیریت پسماند. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=14534886078346570829
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۶). قانون هوای پاک. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=1319491017286243401
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۶). قانون توسعة حملونقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=11155291445596465121
مجلس شورای ملی. (۱۳۴۹). قانون ایمنی راهها و راهآهن. تهران: مجلس شورای ملی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=2386915310771601737
مجلس شورای ملی. (۱۳۵۱). قانون برنامهوبودجة کشور. تهران: مجلس شورای ملی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=9453652088668195327
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۶۶). قانون محاسبات عمومی کشور. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=1743801659624223197
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۷). قانون حمایت از حقوق معلولان. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=18096402374548280376
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۱). قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=8035065505522835622
مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۳). قانون هوشمندسازی و دولت الکترونیک (با برنامة هفتم توسعه). تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15033449572675229448
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۸). قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان. تهران: مجلس شورای اسلامی.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=17019078084139027757
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۹). چالشهای نهادی مدیریت شهری در ایران. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1776057
نوروزوند، حسن؛ معصومی، محمدتقی؛ باقری، بهنام. (1404). کاربست آیندهنگاری در شناسایی پیشرانهای کلیدی مؤثر بر تحقق شهر هوشمند با تأکید بر مدیریت شهری (نمونۀ موردی: شهر اردبیل). جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، 15(55), 33-58.https://doi.org/10.22111/gaij.2025.49418.3222
وزارت کشور. (۱۳۴۶). آییننامة معاملات شهرداریها. تهران: وزارت کشور.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=1179142345513094427
وزارت کشور. (۱۴۰۰). گزارش سالانة مدیریت شهری ایران. تهران: وزارت کشور.https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=2235879255926767178
همتیان، اسماعیل؛ مبینیدهکردی، عبدالله. (1404). راهبردهای اولویتدار تحقق حکمرانی یکپارچة شهری. شهر آینده، اندیشة بومی، 1(1)، 123-143.https://doi.org/10.22034/future.2025.3854
Bosco G, Riccardi V, Sciarrone A, D’Amore R, Visvizi A. (2024). "AI-driven innovation in smart city governance: achieving human-centric and sustainable outcomes". Transforming Government: People, Process and Policy, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print.https://doi.org/10.1108/TG-04-2024-0096
Cruz, N & Rode, Ph & Mcquarrie, M & Badstuber, N & Robin, E. (2022). Networked Urban Governance: A Socio-Structural Analysis of Transport Strategies in London and New York. Urban Affairs Review. 59.https://doi.org/10.1177/10780874221117463
Finka, Maros & Husar, Milan. (2021). Multilevel polycentric governance in urban development policies - national urban policy structure in Slovakia.https://doi.org/10.4337/9781839109058.00016
Goldsmith, Stephen & Yang, Juncheng. (2025). AI and the Transformation of Accountability and Discretion in Urban Governance.https://doi.org/10.48550/arXiv.2502.13101
Hosseinpour, M., Kalantari, M., & Jafarpour Ghalehteimouri, K. (2025). Exploring urban future: enhancing good urban governance through scenario planning in Urmia city, Iran. City and Built Environment, 3, 18.https://ui.adsabs.harvard.edu/link_gateway/2025CBEnv...3...18H/doi:10.1007/s44213-025-00056-5
Inayatullah, Sohail. (2019). Causal Layered Analysis A Four-Level Approach to Alternative Futures RELEVANCE AND USE IN FORESIGHT. Futuribles.https://www.researchgate.net/publication/332706079
Kramer, Jakob & Silverton, Sophia & Späth, Philipp. (2024). Urban governance arrangements for sustainability and justice – linking theory with experience. Urban Transformations.https://ui.adsabs.harvard.edu/link_gateway/2024UrbTr...6....6K/doi:10.1186/s42854-024-00064-4
Long, Le Anh & Krause, Rachel & Arnold, Gwen & Swanson, Ryan & Fatemi, S. (2023). The networked micro-decision context: a new lens on transformative urban governance. Urban Transformations.https://doi.org/10.1186/s42854-023-00054-y
Piattoni, Simona. (2010). The Theory of Multi-level Governance: Conceptual, Empirical, and Normative Challenges.https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199562923.001.0001
Pierre, Jon & Peters, B. Guy. (2005). Governing complex societies: Trajectories and scenarios.https://doi.org/10.1057/9780230512641
Pierre, Jon (1999). Models of Urban Governance: The Institutional Dimensionof Urban Politics, Urban Affairs Review, Vol. 34)3).https://doi.org/10.1177/10780879922183988
Shah, Anwar. (2006). Local Governance in Developing Countries.https://doi.org/10.1596/978-0-8213-6565-6 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,336 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 330 |
||